Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 768-772 жылдар аралығында Папа Стефан III (немесе IV) (Степан III; 720 – 24 қаңтар 772) – Рим епископы және 7 тамыз 768 жылдан өліміне дейін Папа мемлекетінің билеушісі болды. Стефан – папа Захарияның тұсында Латеран сарайында қызмет еткен бенедиктин монахы. Папа Павел I-нің орнын басушыны таңдау үшін бәсекелес топтар арасындағы қақтығыстардың ортасында Стефан римдік шенеуніктердің қолдауымен сайланды. Ол 769 жылы папа сайлауындағы ақсүйектердің ықпалын шектеуге бағытталған Латеран кеңесін шақырды. Сондай-ақ кеңес иконоборствоға қарсы шықты.

Ерте мансап

Сицилияда туған грек Стефан III, Оливус есімді адамның ұлы болды. Римге Рим папасы Григорий III-нің кезінде келген ол, Санкт-Кризогон монастырына орналастырылып, Бенедиктин монахы болды. Константин II тұтқындалғаннан кейін, Кристофор каноникалық сайлауды ұйымдастыруға кірісті. 1 тамызда ол ғана емес, Рим дін қызметкерлері мен әскерін, сондай-ақ халықты ескі Комитиум ауданындағы Сент-Адриан шіркеуінің алдына жиналуға шақырды. 7 тамызда жиналғандар Стефанды папа етіп сайлады. Одан кейін олар Трастевередегі Санта-Чечилия шіркеуіне барып, Стефанды сайланған папа деп жариялады және оны Латеран сарайына сүйеп әкелді. Константиннің вице-доминиусы, епископ Теодор соқыр етіліп, тілі кесілді, ал Константиннің інісі Пассив та соқыр қылынды. Стефанның тағайындалуынан кейін де жазалаулар тоқтамады: Алатри қаласы Константиннің қолдауына көтерілді. Оны басып алғаннан кейін, көтерілістің басшылары соқыр етіліп, тілдері жыртылды. Папалық хатшы Гратиостың бұйрығымен Константин монастырьдан алынып, соқыр етіліп, Рим көшелеріне тасталды, ешкімге көмектеспеу керектігі айтылды. Соңында, Кристофорды және басқа да көптеген асыл адамдарды өлтіруге сөз байласып, қаланы Ломбардтарға беруді жоспарлаған деген айыппен, Филипптің билікке көтерілуіне себепкер болған діни қызметкер Вальдиперт тұтқындалды, соқыр етілді және жараларынан көз жұмды. Стефан III-нің осы оқиғалардағы рөлі біршама түсініксіз. Тарихшы Гораций Маннның сөзіне қарағанда, Стефан әрекетсіз бақылаушы болған, ал жауапты тұлға – гратуляр Грациос болған. Бірақ Рим папасы мемлекетінің құрылуымен Римнің билеуші отбасыларының бәсекелестігі Италиядағы жаңа уақыттық билікті бағындыруға деген қатыгез тілекке айналды, соның салдарынан папалық билік те соған тартылды.

Латеран кеңесі

Константиннің жақтастарымен күрескеннен кейін, Стефан франк корольі Пипин Ұзаққа хат жазып, сайлануын хабарлады және жақындағы жағдайды талқылау үшін шақыруды көздеген кеңеске қатысу үшін бірнеше епископтарды сұрады. Пипин қайтыс болғандықтан, 769 жылғы Латеран кеңесіне қатысу үшін он екі епископты жіберуге Карл Ұлы мен Карломан I келісті. Кеңесте Константин II-нің соңғы айыптамасы жарияланды, ол жеңіліп, тілі алынып, монастырьлық қапатына қайтарылды. Константиннің барлық шіркеу тағайындамалары күшін жойды. Сондай-ақ, келесі сайлауларда ақсүйектердің қатысуын шектеу арқылы папа сайлауы үшін қатаң ережелер белгілеуге кірісті. Соңында, Иерия кеңесінің шешімдері қабылданбады және иконаларға құрмет көрсету дәстүрі расталды (икона құлшынына қараңыз). 770 жылы Стефаннан Михаилды Равенна архиепископы етіп сайлауды бекітуі сұралды. Бірақ Михаил, ломбард корольі Дезидерий және Римини герцогымен бірігіп, бірінші сайланған Лео I-ді түрмеге қамаған еді. Стефан Михаилдың сайлануын бекітуден бас тартты; Латеран кеңесінің қағидаларын сілтеме келтіре отырып, Михаилға хаттар мен елшілерді жіберіп, оның орнынан бас тартуын талап етті. Михаил бас тартты және бұл қақтығыс бір жылдан астам уақытқа созылды, содан кейін франк елшісінің Равеннаға папалық легаттармен бірге келуі Михаилдың қарсыластарын оны құлатып, Римге тізгінмен жіберуге ынталандырды. Стефан оны архиепископ етіп тағайындағаннан кейін Лео да көп ұзамай одан ілесіп келді. Франктарға үміт артып, ол Италиядағы ломбардтардың ісіне көмектесетін Пепиннің ұлдары мен мұрагерлері Карл Ұлы мен Карломан I арасындағы дауларды таратуға тырысты. 769 жылы ол оларды татуластыруға көмектесті және бұрынғы әкелерінің папалыққа берген қолдауын еске түсіріп, әлі де жас Папалық мемлекеттерді қолдауға қысым жасады. Сондай-ақ, ол ломбардтармен келіссөздер жүргізу арқылы өз мүддесін қорғауын өтінді. Нәтижесінде 770 жылы Ломбард корольі Дезидерийге елшілік жіберілді, оның құрамында Карл Ұлының анасы Бертрада Лаондық та болды. Олардың араласуы папаларға қолайлы нәтижеге қол жеткізді, өйткені папалар талап еткен Беневентоның бөліктері папаға қайтарылды. Сонымен қатар, Карл Ұлының қарындасы Жизеланың Дезидерийдің ұлы Адалгиске үйленуі туралы пікір алысулар болған болуы мүмкін. Сондықтан Стефан Карл Ұлы мен Карломанға хат жазып, ұсынылып отырған одаққа наразылық білдірді. Ол екі адамның бұрыннан үйленгенін атап өткеннен басқа, бұрынғы папаларға берген уәделерін, папаның жауларын өздерінің жаулары ретінде қарастыратынын және олар Ломбардтарға қарсы тұруға және шіркеудің құқықтарын қалпына келтіруге Әулие Петрге уәде бергенін еске салды. Ол былай деп жазды: "Сіздер Құдайдың еркімен және әкеңіздің өсиетімен өз ұлттарыңыздың асыл әйелдерімен заңды түрде үйленгенсіз және оларды сүюге, қадірлеуге міндеттісіздер. Әрине, сіздер бұрын үйленген әйелдеріңізден ажырасып, басқаларға үйленуге немесе шетелдік халықпен одақ құруға құқықсызсыз, мұндайды сіздің ешбір ата-бабаларыңыз жасаған емес. Сіздердің бұрын үйленгеніңізден кейін қайтадан үйлену туралы ойлауыңыз да жамандық. Құдайдың заңын ұстанатыныңызды айтып, осыған қарсы әрекет ететіндерді жазалап, тыйым салатын сіздерге мұндай іс жараспайды. Мұндайды басқа сенімділер жасайды. Бірақ сіздер, христиандар, қасиетті халық және патшалық дін қызметкерлері болғандықтан, мұндай іс жасамауыңыз керек!" Стефанның өтініші ескерілмеді, ал 770 жылы Карл Ұлы Дезидератаға үйленді, бұл ломбардтармен отбасылық одақты уақытша бекітті.

Кристофор мен Сергийдің құлдырауы

769 және 770 жылдары Степан өзін папалық таққа отырғызған Кристофор мен Сергийдің қолдауы мен кеңесіне сүйенді. Олардың ломбардтарға деген қарсылығы және франктарға жақын тұруы король Дезидерийдің олардың құлауына себеп болды. Ол папаның камерарийі Паулюс Афиартаға және папалық сарайдың басқа да мүшелеріне пара беріп, олар туралы қастандық әңгімелер таратуға мәжбүрледі. Осы кезде Степан Латеранға оралды, және ол Қасиетті Теодор базиликасында қашып бара жатқан Афиарта мен оның серіктестерін Кристофор мен оның жақтастары қуған кезде кездесті. Осы сәтте күдікпен қараған Кристофор Степанның Дезидериймен келісімге келгеніне сеніп, Кристофор немесе оның ұлын ломбардтарға тапсырмауға ант беруге мәжбүрледі. Содан кейін ашуланған Степан Кристофорды сөкпек болды, Афиартаны мазаламауын талап етіп, оған және оның ізбасарларына кері шегінуге бұйрық берді, және Кристофор бұйрыққа бағынды. Ломбард корольі Стефанды базиликадағы бөлмелеріне қамап, папаға оның көмегінің құны Кристофор мен Сергийді беру екенін айтты. Папа екі епископты Кристофор мен Сергиймен келіссөз жүргізуге жіберіп, оларға монастырьға немесе Петір шіркеуіне келуді ұсынды. Сол уақытта Дезидерий қала халқына хабар жіберіп: "Папа Стефан сіздерге бауырларыңызға қарсы күреспеуді, бірақ Кристофорды қаладан қууды және өзіңізді және балаларыңызды құтқаруды бұйырады", - деді. Ломбард корольінің бұл хабары күтілген нәтижені берді; Кристофор мен Сергий өздерінің серіктестеріне күдікпен қарасты, олар да оларды жеделдетіп тастап кетті. Екеуі де қаладан кетуге асықпады, бірақ ақырында түнде Папаға келді. Келесі күні Стефанға қалаға оралуға рұқсат берілді, ал Кристофор мен Сергий ломбардтардың қолында қалды. Оларды босату бойынша келіссөздер сәтсіз аяқталды, және күні баяналағанда Афиарта өзінің жақтастарымен келді. Дезидериймен жағдайды талқылағаннан кейін, олар екеуін де соқыр етті. Кристофор үш күннен кейін қайтыс болды, ал Сергий Латеранның түрмесінде қалды. Ол Кристофор мен Сергийдің Карлман, Карл Ұлының бауырының елшісімен бірге папаны өлтіруге қастандық жасағанын мәлімдеді. Сондай-ақ, Степан Дезидерийге қорғаныш іздеп келген, және Кристофор мен Сергий өз еріктерімен берілгенін айтты. Степан олардың өмірін сақтап қалды, бірақ кейін бір топ адам оларды соқыр етті, бірақ бұл Степанның бұйрығымен болған жоқ. Ол "өзінің ұлы Дезидерий" болмаса, өлімге ұшырар едіін, және Дезидерий шіркеуге ломбардтардың қолында қалған барлық жерді қайтару үшін оған келісім жасағанын айтты. Мұндай хаттың жалған екені көп ұзамай дәлелденді; Стефан Дезидерийден Әйіс Петрдің денесіне берген уәделерін орындауын сұрағанда, ломбард корольі: "Кристофор мен Сергийді, сені билеп отырғандарды, жолымнан шығарғаныма қанағаттан, және құқықтар сұрама. Егер мен саған көмектеспесем, үлкен бейшаралыққа ұшырайсың. Себебі франк корольі Карлман Кристофор мен Сергийдің досы, және Римге келіп, сені тұтқындауға ниетті", - деп жауап берді.

Қиындықтар жалғасып, Степан өлімге кесіледі

Дезидерий Италияда тәртіпсіздік тудыруды жалғастырды; 771 жылы ол Истрия епископтарын Градо патриархының билігін мойындамауға және тікелей Ломбардтар бақылауында болған Аквилея патриархының қарауына өтуге көндірді. Степан бүлікші епископтарға хат жолдап, оларды қызметтен шеттетіп, қайтадан Градо билігіне бағынуды бұйырды, әйтпесе айырылып қалады. Содан кейін 24 қаңтарда, Степанның өліміне сегіз күн қалғанда, Афиарта соқыр Сергийді Латеран түрмесінен сүйреп шығарып, тұншықтырып өлтірді. немесе 1 ақпан 772 жылы. Оның орнына Адриан I келді.

Жергілікті қасиеттілік құрметі

Орта ғасырларда Степан III өзінің туған аралы Сицилияда қасиетті деп есептелді. Әртүрлі күнтізбелер, мартирологиялар сияқты, мысалы, Сицилия қасиеттілерінің ежелгі күнтізбесі, Степанды қасиеттілер қатарына қосып, оның мерекесін 1 ақпанға белгіледі. Сиракуза тұрғындары бір кезде Әулие Тақты Папаның қасиеттілігін ресми түрде мойындауға көндіруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады.