Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі заманғы діни қоғамдар немесе рухани топтар
Religious community or spiritual group of modern origin
Жаңа діни ағым (NRM), сондай-ақ баламалы руханилық немесе жаңа дін деп аталады, – қазіргі заманғы шығу тегі бар және қоғамның басым діни мәдениетіне шеттеулі жататын діни немесе рухани топ. NRM жаңадан пайда болған немесе олар кең ауқымды діннің бір бөлігі болуы мүмкін, сонда олар бұрыннан бар деноминациялардан ерекшеленеді. Кейбір NRM-дер модернизацияланған әлем оларға туындаған қиындықтарға жеке тұлғаға баса назар аудару арқылы жауап береді, ал басқалары тығыз байланысты ұжымдық тәсілдерді қолдану арқылы шешеді. Ғалымдардың бағалауынша, әлем бойынша NRM-дердің саны ондаған мыңға жетеді. Көптеген NRM-дерде бірнеше мүше ғана болады, ал кейбіреулерінде мыңдаған, тіпті миллионнан астам мүшелері бар. "Жаңа діни ағым" деген ұғымды анықтау үшін жалпыға қабылданған нақты өлшем жоқ. Бұл контексте "жаңа" терминін қалай түсіну керек деген пікірталас бар. Бір көзқарас бойынша, ол индуизм, иудаизм, буддизм, христиандық және ислам сияқты ірі, жақсы орныққан діндерге қарағанда жақында пайда болған дінді білдіруі керек. Кейбір ғалымдар 1950 жылдарды немесе 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуын шешуші кезең деп санайды, ал басқалары 1830 жылы Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының құрылуына дейін барады.
A new religious movement (NRM), also known as alternative spirituality or a new religion, is a religious or spiritual group that has modern origins and is peripheral to its society's dominant religious culture. NRMs can be novel in origin or they can be part of a wider religion, in which case they are distinct from pre existing denominations. Some NRMs deal with the challenges that the modernizing world poses to them by embracing individualism, while other NRMs deal with them by embracing tightly knit collective means. Scholars have estimated that NRMs number in the tens of thousands worldwide. Most NRMs only have a few members, some of them have thousands of members, and a few of them have more than a million members. There is no single, agreed upon criterion for defining a "new religious movement". There is debate as to how the term "new" should be interpreted in this context. One perspective is that it should designate a religion that is more recent in its origins than large, well established religions like Hinduism, Judaism, Buddhism, Christianity, and Islam. Some scholars view the 1950s or the end of the Second World War in 1945 as the defining time, while others look as far back as the founding of the Latter Day Saint movement in 1830
Жаңа діндер кейде орныққан діни ұйымдар мен зайырлы институттардың қарсылығына тап болады. Батыс елдерінде 1970 және 1980 жылдары жаңадан пайда болған топтарға қарсы тұру үшін зайырлы антикульттік және христиандық контркульттік қозғалыстар пайда болды. 1970 жылдары дінтанудың академиялық зерттеуінде жаңа діндерді зерттеудің жеке саласы қалыптасты. Бұл тақырыпқа арналған бірнеше ғылыми ұйымдар мен рецензияланған журналдар бар. Дінтану ғалымдары NRM-дердің өрлеуін заманауилықта секуляризация, жаһандану, дәстүрден шығару, фрагментация, рефлексивтілік және жекелендіру сияқты заманауи процестердің нәтижесі және оларға жауап ретінде қарастырады.
New religions have sometimes faced opposition from established religious organisations and secular institutions. In Western nations, a secular anti cult movement and a Christian countercult movement emerged during the 1970s and 1980s to oppose emergent groups. In the 1970s, a distinct field of new religion studies developed within the academic study of religion. There are several scholarly organisations and peer reviewed journals devoted to the subject. Religious studies scholars contextualize the rise of NRMs in modernity as a product of, and answer to modern processes of secularization, globalization, detraditionalization, fragmentation, reflexivity, and individualization.
Тарих
1830 жылы Джозеф Смит соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысын құрды. Бұл мүшелік саны бойынша ең ірі жаңа діни қозғалыстардың бірі. Жапонияда 1838 жылы Тенрикё пайда болды. 1844 жылы Иранда бабизм құрылды, ал 1863 жылы Бахаулла Бахаи дінін негіздеді. 1860 жылы Кореяда Чхве Чжэ У Донгхакты, кейін Чхондоизмді құрды. Осыдан кейін 1894 жылы Донгхак шаруалар көтерілісі басталды. 1889 жылы исламның Ахмадия тармағын Мирза Ғұлам Ахмад құрды. 1891 жылы АҚШ-та алғашқы Жаңа ойлар діні – Бірлік шіркеуі құрылды. 1893 жылы Чикагода Дүниежүзілік діндер парламенті өтті. Конференцияға спиритизм, Бахаи діні және Христиан ғылымы сияқты жаңа діни қозғалыстар қатысты. Кездесуде сөз сөйлеген Генри Харрис Джессап АҚШ-та Бахаи дінін алғаш рет таныстырды. Сондай-ақ, дзеннің «алғашқы американдық атасы» Сойен Шаку, теравада буддистік уағыздаушы Анагарика Дхармапала және джайнистік уағыздаушы Вирчанд Ганди қатысты. Бұл конференция азиялық діни тұлғаларға алғаш рет кең американдық аудиторияны ұсынды. 20 ғасырдың басында Асатруға қызығушылық арта түсті. 1930 жылдары АҚШ-та Ислам ұлты мен Ехоба куәгерлерінің, Ямайкада Растафари қозғалысының, Вьетнамда Цао Дай мен Хоа Хаоның, Жапонияда Сока Гаккайдың және Қытайда Зайлизм мен Игуандаоның ықпалы артты. 1940 жылдары Джеральд Гарднер Викканың қазіргі заманғы неопаганизм дінін қалыптастыра бастады. 1950-1960 жылдары көптеген елдерде контрмәдениеттік қозғалыстардың өрбуімен жаңа діни қозғалыстар кеңірек тарады. Жапондық жаңа діндер Синто директивасы (1945) Жапония үкіметін Синтодан, бұрынғы мемлекеттік діннен бөліп, дін бостандығын арттырғаннан кейін үлкен танымаллыққа ие болды. 1954 жылы Саентология АҚШ-та, ал Біріктіру шіркеуі Оңтүстік Кореяда құрылды. 1965 жылы Пол Твичелл Сант-Маттан туындаған Эканкарды құрды. 1966 жылы А.С. Бхактиведанта Свами Прабхупада АҚШ-та Халықаралық Кришна жағдайы қоғамын (ISKCON) құрды, ал Антон ЛаВей атеистік Шайтан шіркеуін негіздеді. 1967 жылы «The Beatles» тобының Үндістандағы Махариши Махеш Йогиге сапары Трансценденталды медитация қозғалысына назар аударды. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдары коммунизмнің құлауы және 1989 жылғы төңкерістер жаңа діни қозғалыстар үшін жаңа мүмкіндіктер ашты. Фалуньгун алғаш рет 1992 жылы Қытайдың солтүстік-шығысында Ли Хунцзи тарапынан жарияланды. Бастапқыда Қытай үкіметі оны қабылдады, ал 1999 жылға қарай Қытайда 70 миллион жақтасы болды. Бірақ 1999 жылдың шілдесінде үкімет қозғалысты қауіп деп санап, оны жоюға тырыса бастады. 21 ғасырда көптеген жаңа діни қозғалыстар ақпарат тарату, жақтастарды тарту және кейде онлайн жиналыстар мен рәсімдер өткізу үшін интернетті пайдалануда. Калифорния штатының Нортридж қаласындағы Мемлекеттік университеттің антропология және фольклор профессоры Сабина Маглиокко интернеттегі жаңа діни қозғалыстардың өркендеуін талқылады. 2006 жылы Калифорния университетінің Санта-Барбарадағы Америка діндерін зерттеу институтының атқарушы директоры Дж. Гордон Мелтон The New York Times газетіне АҚШ-та әр жылы 40-45 жаңа діни қозғалыс пайда ететінін айтты. 2007 жылы діни ғалым Илья Сиглер ешбір жаңа діни қозғалыс ешбір елде басым дінге айналмағанымен, олар алғаш таныстырған көптеген ұғымдар («Жаңа дәуір» идеялары деп аталатын) бүкіл әлемдік мәдениеттің бір бөлігіне айналғанын мәлімдеді. Жаңа діни қозғалыстар өзінің уақыт пен кеңістікте маңызды орында екенін жиі айтады.
In 1830, the Latter Day Saint movement was founded by Joseph Smith. It is one of the largest new religious movements in terms of membership. In Japan, 1838 marks the beginning of Tenrikyo. In 1844, Bábism was established in Iran, from which the Baháʼí Faith was founded by Bahá'u'lláh in 1863. In 1860, Donghak, later Cheondoism, was founded by Choi Jae Woo in Korea. It later ignited the Donghak Peasant Revolution in 1894. In 1889, Ahmadiyya, an Islamic branch, was founded by Mirza Ghulam Ahmad. In 1891, the Unity Church, the first New Thought denomination, was founded in the United States. In 1893, the first Parliament of the World's Religions was held in Chicago. The conference included NRMs of the time such as spiritualism, Baháʼí Faith, and Christian Science. Henry Harris Jessup, who addressed the meeting, was the first to mention the Baháʼí Faith in the United States. Also attending were Soyen Shaku, the "First American Ancestor" of Zen, the Theravāda Buddhist preacher Anagarika Dharmapala, and the Jain preacher Virchand Gandhi. This conference gave Asian religious teachers their first wide American audience. The early 20th century also saw a rise in interest in Asatru. The 1930s saw the rise of the Nation of Islam and the Jehovah's Witnesses in the United States; the rise of the Rastafari movement in Jamaica; the rise of Cao Đài and Hòa Hảo in Vietnam; the rise of Soka Gakkai in Japan; and the rise Zailiism and Yiguandao in China. In the 1940s, Gerald Gardner began to outline the modern pagan religion of Wicca. New religious movements expanded in many nations in the 1950s and 1960s at the height of the counterculture movements. Japanese new religions became very popular after the Shinto Directive (1945) forced the Japanese government to separate itself from Shinto, which had been the state religion of Japan, bringing about greater freedom of religion. In 1954, Scientology was founded in the United States, and the Unification Church was founded in South Korea. In 1965, Paul Twitchell founded Eckankar, a NRM derived partially from Sant Mat. In 1966, the International Society for Krishna Consciousness (ISKCON) was founded in the United States by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada and Anton LaVey founded the atheist Church of Satan. In 1967, the Beatles visit to Maharishi Mahesh Yogi in India brought public attention to the Transcendental Meditation movement. In the late 1980s and 1990s, the decline of communism and the revolutions of 1989 opened up new opportunities for NRMs. Falun Gong was first taught publicly in Northeast China in 1992 by Li Hongzhi. At first, it was accepted by the Chinese government, and by 1999, there were 70 million practitioners in China. But in July 1999 the government started to view the movement as a threat and began attempts to eradicate it. In the 21st century, many NRMs are using the Internet to give out information, recruit members, and sometimes to hold online meetings and rituals. Sabina Magliocco, professor of Anthropology and Folklore at California State University, Northridge, has discussed the growing popularity of new religious movements on the Internet. In 2006 J. Gordon Melton, executive director of the Institute for the Study of American Religions at the University of California, Santa Barbara, told The New York Times that 40 to 45 new religious movements emerge each year in the United States. In 2007, religious scholar Elijah Siegler said that, though no NRM had become the dominant faith in any country, many of the concepts they first introduced (often referred to as "New Age" ideas) have become part of worldwide mainstream culture. NRMs themselves often claim that they exist at a crucial place in time and space.
Жазбалар
Кейбір NRM-дер ерекше рухани кітаптарды қадір тұтады, ал басқалары қолданыстағы мәтіндерді қайта қарастырып, көне элементтерді пайдаланады. Олар мұның жаңа емес, ұмытылған шындықтардың қайта оянып жатқандығы екенін жиі айтады. NRM рухани кітаптарында көбінесе қазіргі ғылыми білімдер кездеседі, кейде олар ғылым мен дінді біріктіруді мақсат етеді деген талаппен. Кейбір NRM-дер өздерінің рухани кітаптары медиумдар арқылы алынады деп сендіреді. Урантия қозғалысының негізгі рухани кітабы – «Урантия кітабы» 1955 жылы жарық көрді және ол 1911 жылдан бастау алған «көк жаратылыстардан» үздіксіз аян алу процесінің нәтижесі деп есептеледі. Кейбір NRM-дер, әсіресе оккультизмнің түрлері, мүшелері өтетін курстар мен сатылар жүйесіне ие.
Some NRMs venerate unique scriptures, while others reinterpret existing texts, utilizing a range of older elements. They frequently claim that these are not new but rather forgotten truths that are being revived. NRM scriptures often incorporate modern scientific knowledge, sometimes with the claim that they are bringing unity to science and religion. Some NRMs believe that their scriptures are received through mediums. The Urantia Book, the core scripture of the Urantia Movement, was published in 1955 and is said to be the product of a continuous process of revelation from "celestial beings" which began in 1911. Some NRMs, particularly those that are forms of occultism, have a prescribed system of courses and grades through which members can progress.
Салтбастылық
Кейбір НРМ-дер бойдақ болуды, яғни ерікті түрде үйленбеуді, сексуалдық қатынастан бас тартуды немесе екеуін де қолдайды. Кейбіреулері, оның ішінде Шейкерлер және индуистік дәстүрлерден шабыт алған жақындағы НРМ-дер, оны өмір бойына сақталуға берілген міндет деп санайды. Басқалары, Біріктіру шіркеуі сияқты, оны рухани даму сатысы ретінде қарастырады. Кейбір буддалық НРМ-дерде бойдақ болу көбінесе қарт әйелдердің қабілетіне енгендерімен байланысты. Кейбір адамдар НРМ-ге қосылып, бұрынғы сексуалдық мәселелерден немесе жағымсыз тәжірибелерден арылу үшін оны өткізу рәсімі ретінде қабылдайды. Бойдақ өмір салтын ұстанатын топтардың сақталуы үшін белсенді мүшелерді іздеу қажет. Шейкерлер балалардың өздерінің қауымдастығының мүшелері болады деген үмітпен жетімдер үйін ашты.
Some NRMs promote celibacy, the state of voluntarily being unmarried, sexually abstinent, or both. Some, including the Shakers and more recent NRMs, inspired by Hindu traditions, see it as a lifelong commitment. Others, including the Unification Church, as a stage in spiritual development. In some Buddhist NRMs, celibacy is practiced mostly by older women who become nuns. Some people join NRMs and practice celibacy as a rite of passage in order to move beyond previous sexual problems or bad experiences. Groups that promote celibacy require a strong recruitment drive to survive. The Shakers established orphanages, hoping that the children would become members of their community.
Зорлық-зомбылық
ҰҚК-мен байланысты зорлық-зомбылық оқиғалары өте сирек болады. Көптеген қаза болған оқиғаларда жаңа дінді харизматикалық көшбасшы басқарған. 1978 жылдан бастап, Гайананың Джоунстаун қаласындағы Халық ғибадатханасының 913 мүшесінің кісі өлтіру және өз-өзіне қол жұмсау арқылы қаза табуы "өлтіруші секталар" туралы бейнені жұртшылық назарына түсірді. Кейінгі бірнеше оқиға осы түсінікке үлес қосты. 1994 жылы Күн ғибадатханасы орденінің мүшелері Канада мен Швейцарияда өз-өзіне қол жұмсады. 1997 жылы "Жаратылыс қақпасы" тобының 39 мүшесі өздерінің рухтары Жерді тастап, кешіп бара жатқан кометаға қосылады деген сеніммен өз-өзіне қол жұмсады. Сондай-ақ, ҰҚК мүшелері өздерінің жеңілмейтіндігіне қате сенім арқасында қауіпті әрекеттер жасағаннан кейін өлтірілген жағдайлар да болды. Мысалы, Угандада Киелі Рух қозғалысының бірнеше жүздеген мүшесі оқ атылған жерге жақындағанда қаза болды, себебі олардың жетекшісі Элис Лаквена оларға ши майы оқтан қорғайды деп айтқан. Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының тарихында мормондар жасаған немесе оларға қарсы жасалған маңызды зорлық-зомбылықтың көптеген оқиғалары бар.
Violent incidents involving NRMs are very rare. In events having a large number of casualties, the new religion was led by a charismatic leader. Beginning in 1978, the deaths of 913 members of the Peoples Temple in Jonestown, Guyana, by both murder and suicide brought an image of "killer cults" to public attention. Several subsequent events contributed to the concept. In 1994, members of the Order of the Solar Temple committed suicide in Canada and Switzerland. In 1997, 39 members of the Heaven's Gate group committed suicide in the belief that their spirits would leave the Earth and join a passing comet. There have also been cases in which members of NRMs have been killed after they engaged in dangerous actions due to mistaken belief in their own invincibility. For example, in Uganda, several hundred members of the Holy Spirit Movement were killed as they approached gunfire because its leader, Alice Lakwena, told them that they would be protected from bullets by the oil of the shea tree. The history of the Latter Day Saint movement includes multiple cases of significant violence committed by or against Mormons.
Басшылық және оның орнын басу
Харизматикалық көшбасшы әдетте жаңа діни қозғалысты (ЖДҚ) құрып, басқарады. Кез келген діннің негізін қалаушысының өлімі – оның тарихындағы маңызды кезең. Көшбасшының өлімінен кейінгі айлар мен жылдарда қозғалыс тарап кетуі, бірнеше топқа бөлінуі, бекініп қалуы немесе негізін қалаушының ниетінен мүлдем өзгеше бағытқа бұруы мүмкін. Кейбір жағдайларда ЖДҚ негізін қалаушысының өлімінен кейін дәстүрлі діни ағымға жақындауы да мүмкін. Жаңа діндердің негізін қалаушылардың көпшілігі, өлімнен кейін жаңсақтықтың алдын алу үшін мұрагерлік жоспарларын жасаған. Американдық христиан ғылымының негізін қалаушы Мэри Бейкер Эдди өзінің «Ана шіркеуінің нұсқаулығы» атты кітабын жазуға он бес жыл жұмсады, онда топты оның ізбасарлары қалай басқару керектігі егжей-тегжейлі сипатталған. Бахаи дінінің басшылығы 1963 жылға дейін бірнеше адамға ауысып отырды, содан кейін оны бүкіл әлемдегі қауым мүшелері сайлайтын Әлемдік Әділет Үйі қабылдады. Халықаралық Кришна саналылығы қоғамының негізін қалаушы А.С. Бхактиведанта Свами Прабхупада 11 «Батыс гуруларын» бастау беруші гурулар ретінде тағайындап, ұйымды басқаруды жалғастыруға тапсырды. Алайда, британдық дінтанушы ғалым Гэвин Флудтың сөзіне сәйкес, «олардың тағайындалуынан кейін көптеген мәселелер туындады және қозғалыс абсолютті билікті бірнеше кемшікті адамдарға беруден бас тартты».
NRMs are typically founded and led by a charismatic leader. The death of any religion's founder represents a significant moment in its history. Over the months and years following its leader's death, the movement can die out, fragment into multiple groups, consolidate its position, or change its nature to become something quite different from what its founder intended. In some cases, a NRM moves closer to the religious mainstream after the death of its founder. A number of founders of new religions established plans for succession to prevent confusion after their deaths. Mary Baker Eddy, the American founder of Christian Science, spent fifteen years working on her book The Manual of the Mother Church, which laid out how the group should be run by her successors. The leadership of the Baháʼí Faith passed through a succession of individuals until 1963, when it was assumed by the Universal House of Justice, members of which are elected by the worldwide congregation. A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, the founder of the International Society for Krishna Consciousness, appointed 11 "Western Gurus" to act as initiating gurus and to continue to direct the organisation. However, according to British scholar of religion Gavin Flood, "many problems followed from their appointment and the movement has since veered away from investing absolute authority in a few, fallible, human teachers."
Демография
NRM әдетте бірінші буын сенушілерден тұрады, сондықтан олардың мүшелері дәстүрлі діни қауымдарға қарағанда жас болады. Кейбір NRM діни топтардан бөлініп шыққан топтардың негізінде құрылған. Осы мүшелер үлкейген сайын, көптегендері бала сүйіп, оларды NRM-де тәрбиелейді. Үшінші әлем елдерінде NRM көбінесе қоғамның кедей және әділетсіздікке ұшыраған топтарына тартымды келеді. Батыс елдерінде олар көбінесе орта және жоғарғы орта таптың мүшелерін қызықтырады, Барретттің айтуынша, Ұлыбритания мен АҚШ-тағы жаңа діндер көбінесе "ақ, орта таптың кейінгі жасөспірімдері мен жиырма жастағыларын" тартады. Растафари қозғалысы мен Ислам ұлты сияқты ерекше жағдайлар да бар, олар негізінен қара нәсілді мүшелерді тартқан. Көпшілік пікірде, бірақ нақты дәлелдермен расталмаған, жаңа дінге кіргендердің психикалық денсаулығында мәселелер болады немесе олардың қатысуы салдарынан психикалық денсаулығы нашарлайды деген қате түсінік бар. Миды жуу туралы даулардағы жазбаларымен танымал сот психологы Дик Энтони NRM-ді қорғады және 1988 жылы мұндай қозғалыстарға қатысу көбінесе пайдалы болуы мүмкін екенін айтты: "Жаңа діндердің психикалық денсаулыққа тигізетін әсері туралы көптеген зерттеулер беделді журналдарда жарияланды. Көбінесе, бұл әсерлер өлшенетін жағынан оң болып көрінеді".
NRMs typically consist largely of first generation believers, and thus often have a younger average membership than mainstream religious congregations. Some NRMs have been formed by groups who have split from a pre existing religious group. As these members grow older, many have children who are then brought up within the NRM. In the Third World, NRMs most often appeal to the poor and oppressed sectors of society. Within Western countries, they are more likely to appeal to members of the middle and upper middle classes, with Barrett stating that new religions in the UK and US largely attract "white, middle class late teens and twenties". There are exceptions, such as the Rastafari movement and the Nation of Islam, which have primarily attracted Black members. A popular conception, unsupported by evidence, holds that those who convert to new religions are either mentally ill or become so through their involvement with them. Dick Anthony, a forensic psychologist noted for his writings on the brainwashing controversy, has defended NRMs, and in 1988 argued that involvement in such movements may often be beneficial: "There's a large research literature published in mainstream journals on the mental health effects of new religions. For the most part, the effects seem to be positive in any way that's measurable."
Қосылу
NRM-ге өткендер әдетте өмірлерінде қандай да бір пайдаға ие болатынына сенеді. Бұл пайда әртүрлі болуы мүмкін, еркіндік сезімін күшейтуден бастап, есірткіге тәуелділіктен құтылуға, өзіне деген құрмет пен мақсаттылықты сезінуге дейін. Көптеген адамдар NRM-нен шыққаннан кейін, осы тәжірибеден пайда тапқанын айтады. Адамның NRM-ға қосылуының және оның құрамында қалуының себептері әртүрлі, оның ішінде итергіш және тартымды факторлар бар. Нью-Йорк университетінің психиатрия профессоры Марк Галантердің сөзіне қарағанда, адамдар NRM-ге қосылуының себептерінің бірі – қауымдастық іздеу және рухани құлшыныс. Әлеуметтанушылар Старк пен Бэйнбридж жаңа діни топтарға адамдардың қосылу процесін талқылағанда, айналу тұжырымдамасының пайдалылығына күмән келтірді, мүшелік концепциясы одан да тиімді деп санайды. Жаңа діни қозғалыстарға адамдардың қосылуының кең таралған түсіндірмесі – олардың NRM-нің өзі тарапынан "мойындарынан жуылғаны" немесе "ойға басымдық қойылғаны". Бұл түсіндірме "депрограммалауға" негіз береді, онда NRM мүшелері өздерінің сенімдерін қабылдамауға көндіруге тырысатын адамдар тарапынан заңсыз түрде ұрланады. Сондықтан, кәсіби депрограммалаушылардың "мойындарынан жуу" түсіндігін насихаттауға қаржылық мүддесі бар. Дегенмен, ғылыми зерттеулер көрсеткендей, мұндай мойындарынан жуу әдістері "мүлдем жоқ".
Those who convert to a NRM typically believe that in doing so they are gaining some benefit in their life. This can come in many forms, from an increasing sense of freedom to a release from drug dependency, and a feeling of self respect and direction. Many of those who have left NRMs report that they have gained from their experience. There are various reasons as to why an individual would join and then remain part of a NRM, including both push and pull factors. According to Marc Galanter, professor of psychiatry at NYU, typical reasons why people join NRMs include a search for community and a spiritual quest. Sociologists Stark and Bainbridge, in discussing the process by which people join new religious groups, have questioned the utility of the concept of conversion, suggesting that affiliation is a more useful concept. A popular explanation for why people join new religious movements is that they have been "brainwashed" or subject to "mind control" by the NRM itself. This explanation provides a rationale for "deprogramming", a process in which members of NRMs are illegally kidnapped by individuals who then attempt to convince them to reject their beliefs. Professional deprogrammers, therefore, have a financial interest in promoting the "brainwashing" explanation. Academic research, however, has demonstrated that these brainwashing techniques "simply do not exist".
Кету
Көптеген ҰҚТ мүшелері өз еркімен осы топтардан шығады. Осылай шыққандардың кейбіреулері қозғалыстағы достарын сақтап қалады. Діни қауымдастықтан шыққандардың кейбіреулері оған мүше болған уақыттарына наразы болады. ҰҚТ-дан шығу бірқатар қиындықтар тудыруы мүмкін. Олар бұрын сақтап келген күнделікті тіршілік салтынан айырылуы мүмкін. Сонымен қатар, бұрынғы мүшелер топта болғанда сезінген абсолютті нақтылық сезімін жоғалтқандықтан, ара-жібір сезімдер тууы мүмкін.
Many members of NRMs leave these groups of their own free will. Some of those who do so retain friends within the movement. Some of those who leave a religious community are unhappy with the time that they spent as part of it. Leaving a NRM can pose a number of difficulties. It may result in their having to abandon a daily framework that they had previously adhered to. It may also generate mixed emotions as ex members lose the feelings of absolute certainty, which they may have held while in the group.
Академиялық стипендия
Жаңа діни қозғалыстарды академиялық тұрғыдан зерттеу «жаңа діндерді зерттеу» (NRS) деп аталады. Бұл зерттеу антропология, психиатрия, тарих, психология, социология, дінтану және теология салаларынан білім алады. Баркер NRM туралы ақпараттың бес көзін атап көрсетті: аталған топтардың өздері ұсынатын ақпарат, бұрынғы мүшелер, сондай-ақ мүшелердің достары мен туыстары, NRM туралы ақпарат жинақтайтын ұйымдар, жалпы бұқаралық ақпарат құралдары және осы құбылыстарды зерттейтін ғалымдар. Жаңа діндерді зерттеу әдістемесімен емес, зерттеу тақырыбымен біріктіріледі, сондықтан ол пәнаралық сипатқа ие. Жаңа діндер туралы көптеген ғылыми еңбектер жарық көрді, олардың көпшілігі әлеуметтік ғылымдар өкілдерінің еңбегі болып табылады. NRS пайдаланатын салалардың ішінде антропология, тарих, психология, дінтану және социология бар. Осы тәсілдердің ішінде социология осы саланың дамуында ерекше рөл атқарды, нәтижесінде бастапқыда зерттеулер көбінесе социологиялық мәселелердің шеңберімен шектелді. Бірақ кейінгі зерттеулерде бұл өзгерді, олар бастапқыда дәстүрлі діндерді зерттеу үшін жасалған теориялар мен әдістерді жаңа діндерді зерттеуге қолдана бастады. Көптеген зерттеулер қоғамдық дау тудыратын жаңа діндерге бағытталған. Аз даулы NRM-дер көбінесе ғылыми зерттеулердің назарына ілікпейді. Сондай-ақ, жаңа діндерді зерттеуші ғалымдар басқа сала өкілдері зерттейтін кейбір қозғалыстарды зерттеуден жиі жаңылған. Әйелдер зерттеулерінің ғалымдары феминистік руханият қозғалысын, африкалық зерттеулердің ғалымдары афроамерикалық жаңа діндерді, ал америкалық зерттеулердің ғалымдары америкалық жаңа діндерді зерттейді.
The academic study of new religious movements is known as 'new religions studies' (NRS). The study draws from the disciplines of anthropology, psychiatry, history, psychology, sociology, religious studies, and theology. Barker noted that there are five sources of information on NRMs: the information provided by such groups themselves, that provided by ex members as well as the friends and relatives of members, organisations that collect information on NRMs, the mainstream media, and academics studying such phenomena. The study of new religions is unified by its topic of interest rather than by its methodology, and is therefore interdisciplinary in nature. A sizeable body of scholarly literature on new religions has been published, most of it produced by social scientists. Among the disciplines that NRS utilises are anthropology, history, psychology, religious studies, and sociology. Of these approaches, sociology played a particularly prominent role in the development of the field, resulting in it being initially confined largely to a narrow array of sociological questions. This came to change in later scholarship, which began to apply theories and methods initially developed for examining more mainstream religions to the study of new ones. Most research has been directed toward those new religions that attract public controversy. Less controversial NRMs tend to be the subject of less scholarly research. It has also been noted that scholars of new religions often avoid researching certain movements that scholars from other backgrounds study. The feminist spirituality movement is usually examined by scholars of women's studies, African American new religions by scholars of Africana studies, and Native American new religions by scholars of Native American studies.
Анықтамалар мен терминология
Дж. Гордон Мелтон "жаңа діни қозғалыстарды" белгілі бір қоғамдағы үстем діни және секулярлық күштердің оларға қалай қарайтыны арқылы анықтау керек деп сақты. Оның пікірінше, ЖДҚ – бұл "үстем діни қауымдастықтың (батыста көбінесе христиандықтың бір түрі) көзқарасынан қарағанда, тек ерекше ғана емес, қабылдауға келмейтін болып табылған діни топтар". Баркер Мелтонның тәсіліне қарсы шығып, "жаңа діни қозғалыстардың" "жаңалығын" жоққа шығару мәселе тудырады деді, себебі "ЖДҚ-ның жаңа болуы олардың көптеген маңызды ерекшеліктерін түсіндіреді". Джордж Криссидс "жай" анықтаманы жақтайды; оның ойынша, ЖДҚ – соңғы 150 жылдың ішінде құрылған және әлемдік негізгі діни дәстүрлердің біріне оңай жіктеуге болмайтын ұйым. Дінтанушылар Олав Хаммер мен Микаэль Ротштейн "жаңа діндер – жас діндер" деген пікірде, сондықтан олар "негізгі және орнықты діни қозғалыстардан өзгеше емес", ал екеуінің арасындағы айырмашылықтар БАҚ және жалпы қабылдаулармен әлдеқайда үлкейтілген. Мелтонның айтуынша, "ескі діни топтардың тармақтары" бір-біріне қарағанда аналық топтарына көбірек ұқсайды. Діни ғалымдардың алдында тұрған бір мәселе – жаңа діни қозғалыс қашан "жаңа" болмай қалады. Баркердің сөзіне сүйенсек, "бірінші ғасырда христиандық жаңа болды, жетінші ғасырда ислам жаңа болды, сегізінші ғасырда методизм жаңа болды, тоғызыншы ғасырда жетінші күнді адвентистер, Христадельфиандар және Ехоба куәгерлері жаңа болды; жиырма бірінші ғасырда Біріктіру шіркеуі, ИСККОН және Саентология ескірей бастады". Рим-католик шіркеуі секталар мен жаңа діни қозғалыстардың өсуі соңғы жылдары "көзге түсетін" және "өте күрделі" құбылыс екенін, ал экуменикалық қозғалысқа қатысты олардың "католик шіркеуімен бейбіт қарым-қатынас орнатуға деген ықыласы әлсіз немесе мүлдем болмауы мүмкін" екенін атап өтті. Кейбір ЖДҚ өздері пайда болған қоғамда күшті контрмәдени және "басқаша" болып табылады, ал басқалары қоғамның орнықты дәстүрлі діндеріне жақын. Жалпы алғанда, христиан конфессиялары жаңа діни қозғалыстар ретінде қарастырылмайды; алайда, Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі, Ехоба куәгерлері, Христиан ғылымы және Шейкерлер ЖДҚ ретінде зерттелді. Бұл жағдай еврей діни қозғалыстарымен де орын алады, Реформалық еврей діні мен жаңа бөлімдер ЖДҚ ретінде аталды. "Дін" сөзін "жаңа діни қозғалыстар" терминіне қолдануда да мәселелер бар. Себебі әртүрлі топтар, әсіресе Жаңа дәуір ортасында белсенді, көптеген ЖДҚ-мен ортақ белгілері бар, бірақ жеке дамуға және гуманистік психологияға баса назар аударады және табиғатында "дінге" айқын емес. 2000 жылдардың басынан бері көптеген дін әлеуметтанушылары "культ" және "секта" сияқты терминдердің теріс мағынасын болдырмау үшін "жаңа діни қозғалыс" терминін қолданады. Бұл әртүрлі топтардың әртүрлі мағынада қолданған сөздері. Мысалы, тоғызыншы ғасырдан бастап көптеген әлеуметтанушылар "культ" және "секта" терминдерін ерекше мағынада қолданды. Мысалы, социолог Эрнст Тройльц "шіркеулерді" "секталардан" ажырата отырып, бұрынғы термин әлеуметтік топтарға таралатын топтарға қатысты болуы керек деді, ал "секталарда" әдетте қоғамның әлеуметтік жағынан кемтар топтарынан келген адамдар болады. "Культ" термині белгілі бір адамға немесе орынға берілгендікке немесе құрмет көрсетуге қатысты қолданылады. Мысалы, Рим-католик шіркеуінде Исаның анасы Мәриямға құрмет көрсетуді "Мәриямға құрмет көрсету" деп атайды. Бұл сондай-ақ діни емес контекстте "Қылмыскер", "Х-файлдар" және "Баффи – вампирлерді өлтіруші" сияқты телешоуларға арналған жанкүйерлерге қатысты қолданылады. АҚШ-та адамдар "культ" сөзін 1890 жылдары спиритизм мен христиан ғылымына қатысты теріс мағынада қолдана бастады. "Культ" термині, әдетте, сенсациялық таблоид мақалаларында қолданылғандай, теріс коннотациялармен байланысты. "Жаңа діндер" термині (新宗教) – екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары жапондық жаңа діндердің көбеюін сипаттау үшін жасалған жапон термині. Жапониядан бұл терминді бірнеше американдық авторлар, соның ішінде Джейкоб Нидлмен, 1960 жылдары Сан-Франциско шығанағында пайда болған топтардың ауқымын сипаттау үшін аударған. Бұл термин батыс ғалымдары "культ" сөзінің баламасы ретінде қабылдады. Алайда "жаңа діни қозғалыстар" "культ" сияқты кеңінен қолданыла алмады. Көптеген ЖДҚ үшін қолданылған басқа терминдер – "балама дін" және "балама руханилық", бұл осы топтар мен орнықты немесе бағытты діни қозғалыстар арасындағы айырмашылықты көрсету үшін, сонымен бірге жаңа емес топтар тудыратын мәселені болдырмау үшін қолданылады. 1970 жылдар "культ соғыстары" дәуірі болды, оны "культты бақылау тобы" бастады. "Культқа қарсы қозғалыстың" күш-жігері культтар концепциясы төңірегінде моральдық паниканы күшейтті. Әсіресе, шайтанға табыну туралы қоғамдық қорқыныштар "шайтандық паника" деп белгілі бір құбылысқа айналды. Нәтижесінде, Эйлин Баркер, Джеймс Т. Ричардсон, Тимоти Миллер және Кэтрин Вессингер сияқты ғалымдар "культ" терминіне тым көп теріс мағына берілгенін, сондай-ақ "академиялық ортада оны қолданудан бас тартуға шақырып" айтты. Кейбір ғалымдар "жаңа діни қозғалыс" терминіне бірнеше баламаларды қолданады. Оларға Миллердің "балама діни қозғалыстар", Элвудтың "дамып келе жатқан діндер" және Харпер мен Ле Боның "маргиналды діни қозғалыстар" жатады. Кейбір тарихи оқиғалар: Антимормонизм, Ехоба куәгерлеріне қарсы қудалау, Бахаилерге қарсы қудалау және Фалунь Гунға қарсы қудалау. Үндістанда Анандо Марга тобының мүшелерін ұсақ-құсақ қылған жағдайлар болды. Мұндай зорлық-зомбылық мемлекет тарапынан да қолданылуы мүмкін. Иранда Бахаи дінінің жақтастары қудалауға ұшырады, ал Пәкістанда Ахмадиялар ұқсас зорлық-зомбылыққа ұшырады. 1999 жылдан бері Қытайда Фалунь Гунға қарсы қудалау ауыр болды. Итан Гутманн 100-ден астам куәгерлермен сұхбаттасып, 2000 жылдан 2008 жылға дейін 65 000 Фалунь Гун жақтасы мүшелері органдары үшін өлтірілгенін бағалады.
J. Gordon Melton argued that "new religious movements" should be defined by the way dominant religious and secular forces within a given society treat them. According to him, NRMs constituted "those religious groups that have been found, from the perspective of the dominant religious community (and in the West that is almost always a form of Christianity), to be not just different, but unacceptably different." Barker cautioned against Melton's approach, arguing that negating the "newness" of "new religious movements" raises problems, for it is "the very fact that NRMs are new that explains many of the key characteristics they display". George Chryssides favors "simple" definition; for him, NRM is an organization founded within the past 150 or so years, which cannot be easily classified within one of the world's main religious traditions. Scholars of religion Olav Hammer and Mikael Rothstein argued that "new religions are just young religions" and as a result, they are "not inherently different" from mainstream and established religious movements, with the differences between the two having been greatly exaggerated by the media and popular perceptions. Melton has stated that those NRMs that "were offshoots of older religious groups tended to resemble their parent groups far more than they resembled each other." One question that faces scholars of religion is when a new religious movement ceases to be "new". As noted by Barker, "In the first century, Christianity was new, in the seventh century Islam was new, in the eighteenth century Methodism was new, in the nineteenth century the Seventh day Adventists, Christadelphians, and Jehovah's Witnesses were new; in the twenty first century the Unification Church, the ISKCON, and Scientology are beginning to look old." The Roman Catholic Church has observed that the growth of sects and new religious movements is one of the "most noticeable" and "highly complex" developments in recent years, and in relation to the ecumenical movement, their "desire for peaceful relations with the Catholic Church may be weak or non existent". Some NRMs are strongly counter cultural and 'alternative' in the society where they appear, while others are far more similar to a society's established traditional religions. Generally, Christian denominations are not seen as new religious movements; nevertheless, The Church of Jesus Christ of Latter day Saints, the Jehovah's Witnesses, Christian Science, and the Shakers have been studied as NRMs. The same situation with Jewish religious movements, when Reform Judaism and newer divisions have been named among NRM. There are also problems in the use of "religion" within the term "new religious movements". This is because various groups, particularly active within the New Age milieu, have many traits in common with different NRMs but emphasise personal development and humanistic psychology, and are not clearly "religious" in nature. Since at least the early 2000s, most sociologists of religion have used the term "new religious movement" in order to avoid the pejorative undertones of terms like "cult" and "sect". These are words that have been used in different ways by different groups. For instance, from the nineteenth century onward a number of sociologists used the terms "cult" and "sect" in very specific ways. The sociologist Ernst Troeltsch for instance differentiated "churches" from "sect" by claiming that the former term should apply to groups that stretch across social strata while "sects" typically contain converts from socially disadvantaged sectors of society. The term "cult" is used in reference to devotion or dedication to a particular person or place. For instance, within the Roman Catholic Church, devotion to Mary, mother of Jesus may be termed the "Cult of Mary". It is also used in non religious contexts to refer to fandoms devoted to television shows like The Prisoner, The X Files, and Buffy the Vampire Slayer. In the United States, people began to use "cult" in a pejorative manner, to refer to Spiritualism and Christian Science during the 1890s. As commonly used, for instance in sensationalist tabloid articles, the term "cult" continues to have pejorative associations. The term "new religions" is a calque of (新宗教), a Japanese term developed to describe the proliferation of Japanese new religions in the years following the Second World War. From Japan this term was translated and used by several American authors, including Jacob Needleman, to describe the range of groups that appeared in the San Francisco Bay Area during the 1960s. This term, amongst others, was adopted by Western scholars as an alternative to "cult". However, "new religious movements" has failed to gain widespread public usage in the manner that "cult" has. Other terms that have been employed for many NRMs are "alternative religion" and "alternative spirituality", something used to convey the difference between these groups and established or mainstream religious movements while at the same time evading the problem posed by groups that are not particularly new. The 1970s was the era of the so called "cult wars", led by "cult watching groups". The efforts of the anti cult movement condensed a moral panic around the concept of cults. Public fears around Satanism, in particular, came to be known as a distinct phenomenon, the "Satanic Panic". Consequently, scholars such as Eileen Barker, James T. Richardson, Timothy Miller and Catherine Wessinger argued that the term "cult" had become too laden with negative connotations, and "advocated dropping its use in academia". A number of alternatives to the term "new religious movement" are used by some scholars. These include "alternative religious movements" (Miller), "emergent religions" (Ellwood) and "marginal religious movements" (Harper and Le Beau). Some historical events have been: Anti Mormonism, the persecution of Jehovah's Witnesses, the persecution of Baháʼís, and the persecution of Falun Gong. In India there have been mob killings of members of the Ananda Marga group. Such violence can also be administered by the state. In Iran, followers of the Baháʼí Faith have faced persecution, while the Ahmadiyya have faced similar violence in Pakistan. Since 1999, the persecution of Falun Gong in China has been severe. Ethan Gutmann interviewed over 100 witnesses and estimated that 65,000 Falun Gong practitioners were killed for their organs from 2000 to 2008.
Христиандық қарсы-культтік қозғалысы
1930 жылдары христиандық сыншылар жаңа діни қозғалыстарды "культтар" деп атай бастады. Солтүстік Америкадағы Христиандық реформаттық шіркеуінің пасторы Ян Карел ван Бааленнің (1890–1968) 1938 жылғы "Культтардың хаосы" кітабы ерекше әсер етті. АҚШ-та Уолтер Ралстон Мартин 1960 жылы евангелистік христиандыққа қарсылықты жеңу үшін Христиандық зерттеу институтын құрды, ол кейіннен жаңа діни қозғалыстарды сынауға көшті. Қазіргі таңда христиандық қарсы-культ қозғалысы теологиялық айырмашылықтарға байланысты көптеген жаңа діни қозғалыстарға қарсы тұрады. Ол евангелистік христиандықпен тығыз байланысты. Христиандық ғалым Уолтер Ралстон Мартин өзінің "Культтар патшалығы" (1965) кітабында көптеген жаңа діни қозғалыстарды қарастырады; олардың ішінде Христиандық ғылым, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі, Ехоба куәгерлері, Армстронгшылдық, Теософия, Бахаи діні, Унитариандық универсализм, Саентология, Біртұтас шіркеу, сондай-ақ түрлі Жаңа дәуір топтары мен Шығыс діндеріне негізделген шағын топтар бар. Бұған қоса, Ислам және Буддизм сияқты басқа да әлемдік діндердің сенімдері де талқыланады. Ол әр топтың тарихы мен үйретімдерін сипаттайды және оларды дәстүрлі христиандықпен салыстырады.
In the 1930s, Christian critics of NRMs began referring to them as "cults". The 1938 book The Chaos of Cults by Jan Karel van Baalen (1890–1968), an ordained minister in the Christian Reformed Church in North America, was especially influential. In the US, the Christian Research Institute was founded in 1960 by Walter Ralston Martin to counter opposition to evangelical Christianity and has come to focus on criticisms of NRMs. Presently the Christian countercult movement opposes most NRMs because of theological differences. It is closely associated with evangelical Christianity. In his book The Kingdom of the Cults (1965), Christian scholar Walter Ralston Martin examines a large number of new religious movements; included are major groups such as Christian Science, The Church of Jesus Christ of Latter day Saints, Jehovah's Witnesses, Armstrongism, Theosophy, the Baháʼí Faith, Unitarian Universalism, Scientology, the Unity Church, as well as minor groups including various New Age groups and those based on Eastern religions. The beliefs of other world religions such as Islam and Buddhism are also discussed. He covers each group's history and teachings, and contrasts them with those of mainstream Christianity.
Секс-қатерлерге қарсы қозғалысы
1970-ші және 1980-ші жылдары кейбір жаңа діни қозғалыстар мен діни емес топтар жаңа құрылған культқа қарсы қозғалыстың қарсылығына түсті, олардың негізгі айыбы – өз мүшелерін психологиялық зорлық-зомбылыққа салу.
In the 1970s and 1980s, some NRMs as well as some non religious groups came under opposition by the newly organized anti cult movement, which mainly charged them with psychological abuse of their own members.
Популярлы мәдениет және жаңалықтар
Жаңа діни ағымдар мен секталар әдебиет пен танымал мәдениетте тақырып ретінде пайда болды, ал мұндай топтардың көрнекті өкілдері көптеген әдеби шығармалар жазды. 1700-жылдардан бастап ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі авторлар "секталардың" мүшелерін кейіпкерлердің қарсыластары ретінде бейнелеуді бастады. ХХ ғасырда діни азшылықтардың құқықтары мен сезімдеріне деген алаңдаушылық авторларды көбінесе өз жамандықтарына мүше болатын ойдан шығарылған секталарды ойлап табуға итермеледі. Ойдан шығарылған секталар кино, теледидар мен ойын индустриясында бұрынғыдай танымал, ал кейбір танымал туындылар жаңа діни ағымдарды қастерлі түрде қарастырады. АҚШ басылымдарындағы жаңа діни ағымдарды жіктеу туралы мақала, The Association for the Sociology of Religion (бұрынғы Американдық католиктік әлеуметтану қоғамы) жариялаған, басылымдарды жаңа діни ағымдар саласындағы ғылыми зерттеулерді мойындамағаны және ғылыми түсініктердің орнына танымал немесе сектаға қарсы анықтамаларды қолдануға бейімділігі үшін сынап, "Басылымдардың діни ағымдар саласындағы ғылыми зерттеулерді мойындамауы бізді Вейсс (1985) жасаған әлеуметтік ғылымдар туралы баяндамаларды бағалауға арналған медиа есеп картасына тағы бір теріс баға қоюға мәжбүр етеді" деп мәлімдейді.
New religious movements and cults have appeared as themes or subjects in literature and popular culture, while notable representatives of such groups have produced a large body of literary works. Beginning in the 1700s authors in the English speaking world began introducing members of "cults" as antagonists. In the twentieth century, concern for the rights and feelings of religious minorities led authors to most often invent fictional cults for their villains to be members of. Fictional cults continue to be popular in film, television, and gaming in the same way, while some popular works treat new religious movements in a serious manner. An article on the categorization of new religious movements in US print media published by The Association for the Sociology of Religion (formerly the American Catholic Sociological Society), criticizes the print media for failing to recognize social scientific efforts in the area of new religious movements, and its tendency to use popular or anti cultist definitions rather than social scientific insight, and asserts that "The failure of the print media to recognize social scientific efforts in the area of religious movement organizations impels us to add yet another failing mark to the media report card Weiss (1985) has constructed to assess the media's reporting of the social sciences."