Кіріспе
Италияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы
Италияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы идеология, саясат және дипломатияның күрделі жүйесімен сипатталды, ал оның әскери әрекеттеріне көбінесе сыртқы факторлар күшті әсер етті. Италия 1940 жылы Осі державаларының бірі ретінде соғысқа қосылды (Француздық Үшінші Республикасы капитуляциялағаннан кейін), Африка мен Таяу Шығыста Британ империясына қарсы ірі шабуылға итальяндық күштерін жұмылдыру жоспарымен, бұл "параллельді соғыс" деп аталды, және Еуропа театрларында британдық күштердің күйреуін күтті. Итальяндықтар Палестинаны бомбалады, Египетке басып кірді және бастапқы табыспен Британдық Сомалиленді басып алды. Алайда, британдықтар қарсы шабуыл жасады, нәтижесінде Солтүстік Африкада Италияның күйреуін болдырмау үшін неміс қолдауы қажет болды. Соғыс жалғасқанда, 1941 жылы неміс және жапондық әрекеттер КСРО мен АҚШ-тың соғысқа кіруіне әкелді. Италияның Ұлыбританияны келіссөздер арқылы бейбіт келісімге келісуге мәжбүрлеу жоспары сәтсіз аяқталды. Италияның диктаторы Бенито Муссолини фашистік Италияның ұзақ соғысқа дайын еместігін білді, өйткені оның ресурстары Ливияны бағындыру (итальяндық қоныстануға ұшыраған), Испаниядағы араласу (онда дос фашистік режим орнатылған) және Эфиопия мен Албанияға шабуылдар сияқты, табысты, бірақ қымбатқа түскен соғыстан бұрынғы қақтығыстармен сарқылған еді. Дегенмен, ол соғыста қалуды жөн көрді, өйткені фашистік режимнің Жерорта теңізінде Рим империясын қалпына келтіруге бағытталған императорлық амбициялары (Mare Nostrum) 1942 жылдың соңында, бірақ неміс көмегімен ішінара орындалды. Югославия мен Балқанға басып кірген кезде Италия Любляна, Далмация және Черногорияны аннексиялады. Италия әскерлері басып алған Хорватия мен Грекияда марионеттік режимдер орнатылды. Виши Франциясының құлауынан кейін және "Антон операциясы" аясында Италия Корсика мен Тунис аумақтарын басып алды. Итальяндық күштер Югославия мен Черногориядағы партизандық қозғалыстарға қарсы жеңіске жетті, ал итало-неміс күштері Газаладағы жеңісінен кейін Эль-Аламейнге қарай жылжуда Мысырдағы британдық аумақтардың бір бөлігін басып алды. Алайда, Италияның жаулап алулары әрқашан түрлі партизандық қозғалыстармен (ең бастысы грек қарсыласы және югослав партизандары) және Италияның қатысуынан тыс жерде Жерорта теңізіндегі шайқасты жүргізген одақтас әскери күштермен қатты дауланып келді. Елдің императорлық мүмкіндіктерінің шегіне жетуі (Африкада, Балканда, Шығыс Еуропада және Жерорта теңізінде бірнеше майдандар ашу) соғыстағы жеңіліске әкелді, өйткені Шығыс Еуропа мен Солтүстік Африкадағы апатты жеңілістерден кейін Италия империясы күйреп қалды. 1943 жылдың шілдесінде Сицилияға одақтастардың басып кіруінен кейін Муссолини король Виктор Эммануэль III-нің бұйрығымен тұтқындалды, бұл азаматтық соғысқа әкелді. Италияның жарты аралдан тыс жердегі әскери күштері күйреп, басып алынған және аннексияланған аумақтары неміс бақылауына көшті. Муссолинидің ізбасары Пьетро Бадольйо басшылығымен Италия 1943 жылдың 3 қыркүйегінде одақтастарға капитуляциялады, бірақ Муссолини бір аптадан кейін неміс күштерімен қарсылықсыз құтқарылды. 1943 жылдың 13 қазанында Италия Корольдігі ресми түрде одақтас державаларға қосылды және бұрынғы Осі серіктесі Германияға соғыс жариялады. Елдің солтүстік жартысын итальяндық фашистердің ынтымақтастығымен немістер басып алды, ол коллаборационисттік марионеттік мемлекетке айналды (осы үшін 800 000-нан астам сарбаз, полиция және жасақтар жұмылдырылды), ал оңтүстік ресми түрде монархистік күштердің бақылауында болды, олар одақтастар үшін итальяндық соғыс армиясы ретінде соғысты (күші 50 000-нан астам адамды құрады), сондай-ақ Италияның әртүрлі саяси идеологиялары бар 350 000-ға жуық партизандық қозғалысы бүкіл Италияда әрекет етті. 1945 жылдың 28 сәуірінде Муссолини итальяндық партизандар тарапынан Джулинода өлтірілді, Гитлердің өзіне қол жұмсауынан екі күн бұрын. Германия мен Жапониядан айырмашылығы, итальяндық әскери және саяси басшыларға қатысты соғыс қылмыстары бойынша сот өткезілген жоқ, бірақ итальяндық қарсыласу қозғалысы соғыстың соңында Муссолиниді қоса алғанда, кейбір саяси тұлғаларды жазалап өлімге кесті.
Империялық амбициялар
1920-шы жылдардың аяғында Италияның премьер-министрі Бенито Муссолини империялық кеңею туралы үдеп айта бастады, Италияның "артық халқына" шығу қажеттігін және басқа елдердің осы кеңеюге көмектесуінің тиімділігін дәлелдеді. Режимнің басты мақсаты – "Жерорта теңізі, Дунай және Балқан аймақтарындағы" саяси гегемония болатын. Муссолини "Гибралтар бұғазынан Ормуз бұғазына дейінгі империяны" жаулап алуды жоспарлады. Балқан және Жерорта теңізі аймақтарындағы гегемония ежелгі Римнің сол аймақтардағы үстемдігімен байланысты болды. Албанияны протекторат ету, Далмацияны қоса аннексиялау, Югославия мен Грекияны экономикалық және әскери тұрғысынан бақылау жоспарлары бар еді. Режим сондай-ақ Австрия, Венгрия, Румыния және Болгариямен, олардың еуропалық ықпал аймағының шетінде орналасқан, қорғанышпен серіктестік қарым-қатынас орнатуға тырысты. Бұл оның ашық жарияланған мақсаттарының бірі болмаса да, Муссолини Жерорта теңізінде Ұлыбритания мен Францияның үстемдігіне қарсы тұруға ниеттенді, бұл стратегиялық тұрғыдан маңызды деп есептелді, себебі Жерорта теңізі Италияның Атлант және Үнді мұхиттарына жалғыз қақпасы еді. 1935 жылы Италия Эфиопиямен екінші итальян-эфиопия соғысын бастады, "уақтылы келмеген тоғызыншы ғасырдың отарлық науқаны". Бұл науқан ағылшын-египеттік Суданды "жаулап алуға көмектесетін" жергілікті эфиопиялық армияны құру туралы оң көзқарас тудырды. Соғыс Италияның сыртқы саясатының күрделенуіне және британдықтар мен француздардың "әлсіздігін" көрсетуге әкелді. Бұл Муссолиниге өзінің империялық мақсаттарын іске асыруға қажетті мүмкіндіктерді ұсынды. 1936 жылы Испанияда Азамат соғысы басталды. Италия соғыстың басынан-ақ маңызды рөл атқарды. Олардың әскери үлесі соншалықты зор болды, ол Франсиско Франко басқарған көтерілісшілердің жеңісіне шешуші ықпал етті. Муссолини Италия империясына Испанияның болашақта бағынуына жол ашу және елді соғыс жағдайына дайындау және "жауынгерлік мәдениетті" қалыптастыру мақсатымен "толыққанды сыртқы соғысқа" қатысты. Эфиопиядағы соғыстан кейін Германия мен Италия арасындағы қарым-қатынас жақсарды, нәтижесінде 1936 жылдың қазанында өзара мүдделер туралы келісімге қол қойылды. Муссолини бұл келісімді Еуропаның айналасында айналатын Берлин-Рим осін құру деп атады. Келісім Ұлттар лигасының санкцияларынан кейін неміс көміріне тәуелділіктің артуы, Испаниядағы қақтығысқа қатысты екі елдің ұқсас саясаты және Эфиопия соғысына Еуропаның қарсылығынан кейін Италияға деген неміс сезімталдығының нәтижесі болды. Келісімнен кейін Италия мен Германия арасындағы байланыс күшейді және Муссолини Адольф Гитлердің ықпалына түсті, одан "ол ешқашан құтыла алмады". 1938 жылдың қазанында Мюнхен келісімінен кейін Италия Франциядан жеңілдіктер талап етті. Бұларға Джибутидегі еркін порт, Аддис-Абеба-Джибути теміржолын бақылау, Суэц каналы компаниясының басқаруына итальяндық қатысу, француз Тунисі бойынша француз-итальян кондоминиумының бір түрі және Корсикада итальян мәдениетін сақтау кірді. Француздар итальяндықтардың нағыз ниеті Ницца, Корсика, Тунис және Джибутидің аумақтық иеленуі деп сеніп, талаптарды қабылдамады. 1938 жылдың 30 қарашасында Сыртқы істер министрі Галеаццо Чиано Депутаттар палатасында "итальян халқының табиғи ұмтылыстары" туралы сөйледі, оған "Ницца! Корсика! Савой! Тунис! Джибути! Мальта!" деп жауап берілді. Сол күні Муссолини Фашистік Ұлы Кеңеске "фашистік динамизмнің" тікелей мақсаттары туралы" сөз сөйледі. Бұл Албания, Тунис, Корсика, Швейцарияның Тичино кантоны және "Вар өзенінің шығысындағы барлық француз аумақтары", соның ішінде Ницца, бірақ Савойя емес. 1939 жылдан бастап Муссолини Италияның ұлттық егемендігін қамтамасыз ету үшін әлемдік мұхиттарға және кеме қатынасы жолдарына талассыз қол жеткізуді қажет ететінін жиі айтты. 1939 жылдың 4 ақпанында Муссолини Ұлы Кеңесте жабық отырыста сөйледі. Ол халықаралық істер мен өзінің сыртқы саясатының мақсаттары туралы ұзақ баяндама жасады, "бұл полковник Хоссбах жазған Гитлердің атақты мінезімен салыстыруға болады". Ол елдің бостандығы оның әскери-теңіз флотының күш-қуатына пропорционалды деп мәлімдеді. Бұл "Италияның Жерорта теңізінде тұтқынға түскенін" білдіретін танымал өкінішпен жалғасты. Ол Корсика, Тунис, Мальта және Кипрді "бұл түрменің саңылаулары" деп атады, ал Гибралтар мен Суэцті түрме күзетшілері деп сипаттады. Б...
Өнеркәсіптік беріктігі
Муссолинидің соғыс өндірісі жөніндегі орынбасары Карло Фавагросса Италияның кем дегенде 1942 жылдың қазан айына дейін ірі әскери операцияларға дайын бола алмайтынын бағалаған еді. Бұл «Болат шарт» бойынша итальян-герман келіссөздері кезінде анық айтылды, онда екі тарап та 1943 жылға дейін бірін-біріне соғыс жарияламауға келісті. Үлкен держава саналғанмен, Италияның өнеркәсіп секторы Еуропаның басқа да ірі державаларымен салыстырғанда салыстырмалы түрде әлсіз болды. Италияның өнеркәсіптік қуаты Франция мен Ұлыбританияның өнеркәсіптік қуатының 15 пайызынан аспады, әсіресе автомобиль өндірісі сияқты әскери маңызы бар салаларда: соғысқа дейін Италиядағы автомобильдердің саны шамамен 374 000 болса, Ұлыбритания мен Францияда шамамен 2 500 000 болды. Автомобиль өнеркәсібінің нашар дамығандығы Италияның әскериін механикаландыруын қиын етірді. Италия экономикасының негізін әлі де ауыл шаруашылығы құрады, демографиялық көрсеткіштері дамушы елдерге ұқсас болды (жоғары сауатсыздық деңгейі, кедейлік, халық санының тез өсуі және жасөспірімдердің үлкен үлесі), сондай-ақ өнеркәсіптен түсетін жалкі ЖҰӨ үлесі Чехословакия, Венгрия және Швеция сияқты басқа да ірі державаларға қарағанда төмен болды. Стратегиялық материалдар тұрғысынан, 1940 жылы Италия 4,4 мегатонна көмір, 0,01 мегатонна шикі мұнай, 1,2 мегатонна темір кенін және 2,1 мегатонна болат өндірді. Ал салыстырарлық көрсеткіштер бойынша Ұлыбритания 224,3 мегатонна көмір, 11,9 мегатонна шикі мұнай, 17,7 мегатонна темір кенін және 13,0 мегатонна болат, Германия болса 364,8 мегатонна көмір, 8,0 мегатонна шикі мұнай, 29,5 мегатонна темір кенін және 21,5 мегатонна болат өндірді. Көптеген шикізат қажеттіліктерін тек импорт арқылы ғана қанағаттандыруға болады, соғысқа кіріспес бұрын маңызды материалдарды жинауға ешқандай күш жұмсалмады. Соғыс басталғанда Италияның сауда флотының шамамен төрттен бір бөлігі одақтас елдердің порттарында болды және ешқандай ескертусіз дереу тәркіленді.
Экономика
1936-1939 жылдар аралығында Италия Франсиско Франко басшылығымен Испания азамат соғысында күрескен испан ұлтшыл күштерін көптеген қару-жарақ пен жабдықтармен дерлік тегін қамтамасыз етті. Қару-жарақтан өзге, Франко үшін соғысуға Corpo Truppe Volontarie ("Ерікті әскерлер корпусы") де жіберілді. Соғыстың қаржылық шығыны 6 мен 8,5 миллиард лираны құрады, бұл елдің жылдық шығындарының шамамен 14-20 пайызына тең болды. 1939 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания Италияға таңдап алынған блокада салды. Германиядан Роттердам арқылы тасымалданған көмір контрабанда деп жарияланды. Германия Альп таулары арқылы пойызбен тасымалды жалғастыруға уәде берді, ал Ұлыбритания итальян қару-жарағына айырбас ретінде Италияның барлық қажеттіліктерін қамтамасыз етуді ұсынды. Италиялықтар Германиямен одағын бұзбастан бұл шарттарға келісе алмады. Алайда, 1940 жылдың 2 ақпанында Муссолини Корольдік әуе күштерімен 400 Caproni ұшағын жеткізу туралы жобаны мақұлдады, бірақ 8 ақпанда келісімнен бас тартты. Британдық барлау офицері Фрэнсис Родд Муссолиниді 2-8 ақпан аралығында Германияның қысымымен саясатын өзгертуге көндіргенін айтты, бұл пікірді Римдегі британдық елші Перси Лорейн де қолдады. 1 наурызда британдықтар Ротердамнан Италияға көмір экспортын тоқтату туралы мәлімдеді. 1940 жылдың көктемінде дипломатиялық шеңберлерде итальян көмірі ең көп талқыланған мәселелердің бірі болды. Сәуірде Ұлыбритания блокаданы күшейту үшін Жерорта теңізі флотын нығайтуға кірісті. Францияның күмәндануына қарамастан, Ұлыбритания "әлсіздік тудырмау үшін" Италияға жеңілдіктер беруден бас тартты. Германия 1940 жылдың көктемінен бастап Италияға айына шамамен бір миллион тонна көмір жеткізді, бұл тіпті Муссолинидің 1939 жылдың тамызындағы Италияның соғыстың алғашқы он екі айында алты миллион тонна көмір алу қажеттігінен де асып түсті.
Әскери
Италияның Корольдік армиясы (Regio Esercito) соғыстың басында салыстырмалы түрде әлсіз және нашар жарақтандырылған болатын. Италиялық танктердің сапасы төмен еді, ал радиостанциялардың саны аз болды. Италия артиллериясының көп бөлігі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінен қалған еді. Италия әуе күштерінің (Regia Aeronautica) негізгі ұшағы Fiat CR.42 Falco болды, ол өте жақсы көрсеткіштері бар озық биплан болғанымен, басқа елдердің моноплан ұшақтарынан техникалық тұрғыдан кем түсті. Regia Aeronautica-ның шамамен 1760 ұшағының тек 900-і ғана жауынгерлік қабілетті деп есептелді. Италияның Корольдік теңіз күштерінде (Regia Marina) бірнеше заманауи линкорлар болды, бірақ ұшақ тасымалдағыштары болған жоқ. Италия билігі жаңғырту қажеттігін жақсы түсінді және өзінің салыстырмалы түрде озық тактикалық принциптеріне сай келетін шаралар қабылдады. 1939 жылғы бюджеттің шамамен 40 пайызы әскери шығындарға бөлінді. Теңіз күштеріне жақыннан әуе көмегі қажет екенін ескере отырып, авианосецтер салу туралы шешім қабылданды. Fiat G.55 Centauro, Macchi C.205 және Reggiane Re.2005 үлгілері – Daimler Benz DB 605 қозғалтқышы негізінде салынған итальяндық ұшақтардың үш қатары дамытылып жатты, олардың әрқайсысының жүздеген данасы өндірілді. Carro Armato P40 танкы, шамамен M4 Sherman және Panzer IV орта танктерімен салыстырылатын, 1940 жылы жобаланды (бірақ прототипі 1942 жылға дейін жасалмады және жеткілікті қуатты қозғалтқыштардың болмауына байланысты, келісімге дейін өндіріс бастала алмады; соғыс кезінде Италия өндірген танктердің жалпы саны – шамамен 3500 – Францияға шабуыл жасаған Германия қолданған танктер санынан кем болды). Италиялықтар өздігінен жүретін артиллерияны жақыннан қолдау және танкке қарсы күресу үшін алғашқылардың бірі болды. Олардың 75/46 АА/АТ, 75/32 АА/АТ, 90/53 АА/АТ (неміс 88/55-тен гөрі кем танымал, бірақ сондай қауіпті), 47/32 АТ және 20 мм АА автокөліктік зеңбіректер тиімді, заманауи қарулар болды. AB 41 және Camionetta AS 42 бронеавтомобильдері де өз класындағы тамаша көліктер деп есептелді. Алайда, бұл жетістіктерге қарамастан, жабдықтың көп бөлігі ескірген және нашар болды. Әлсіз экономика, қолайлы шикізаттың жетіспеушілігі және оның салдарынан қару-жарақ пен жабдықтың жеткілікті мөлшерін өндіре алмауы – итальяндық әскери сәтсіздіктің басты себептері болды. Қағаз жүзінде Италия әлемдегі ең ірі армиялардың біріне ие болғанмен, шындық мүлдем басқаша еді. Биерман мен Смиттың бағалауынша, итальяндық тұрақты армия соғыстың басында шамамен 200 000 әскерді ғана дайындауға қабілетті болды. Әуе бөлімшелері теңіз күштерімен бірлесіп жұмыс істеуге дайын болмады және көптеген кемелер конвойлерді қорғау міндеттерін орындау үшін, емес флоттық операциялар үшін салынған. Қай жағдайда болса да, отынның жетіспеушілігі теңіз күштерінің іс-қимылын барынша шектеді. Жоғары басшылық та проблема тудырды. Муссолини үш әскери қызмет министрлігін жеке бақылауға алды, бұл оның егжей-тегжейлі жоспарлауға әсер ету ниетінен туындады. Comando Supremo (Италияның Бас штабы) құрамында аз ғана штаб қызметкерлері болды, олар Муссолинидің ниеттерін жеке қызметтерге жеткізуден басқа ештеңе істей алмады, содан кейін жеке қызметтер дұрыс жоспарларды жасап, орындауға тиіс болды. Нәтижесінде операцияларды орталықтан бағыттап тұру мүмкін болмады; үш әскери қызмет өз салаларына ғана назар аудара отырып, тәуелсіз жұмыс істеуге бейім болды, қызметтер арасындағы ынтымақтастық аз болды. Бірдей шендегі, бірақ әртүрлі бөлімшелердегі қызметкерлердің жалақысында айырмашылықтар болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс басталды
1939 жылғы 1 қыркүйекте нацистік Германияның Польшаға шабуылы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуын қадағалады. Италия, Остік держава болғанына қарамастан, 1940 жылғы маусымға дейін бейтараптығын сақтады.
Араласқан шешім
Польшаны Германия басып алғаннан кейін Муссолини соғысқа қатысудан тартынды. Таяу Шығыста және Жерорта теңізінің шығысында британдық құрлық әскерлерінің қолбасшысы, генерал сэр Арчибальд Уэвелл, Муссолинидің мақтанышы оны соғысқа кіруге итеретінін дұрыс болжады. Уэвелл Муссолинидің жағдайын секіргіш тақтаның үстінде тұрған адаммен салыстырды: «Менің ойымша, ол бірдеңе істеуі керек. Егер ол әдемі секіріс жасай алмаса, демек, қалай болса да секіруі керек; ол халат киіп, қайтадан баспалдақтан түсе алмайды». Бастапқыда соғысқа кіру саяси мүмкіндік іздеу болып көрінді (бірақ қоздырылған жағдайлар да болды), француздар мен британдықтар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінен бастап Италияға көптеген шағымдар туғызды – саяси және экономикалық жеңілдіктерді талап ету және импортты блокадалау арқылы. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Италияның материалдық және жоспарлаудағы кемшіліктерін сезіне отырып, Италияның Германия жағында соғысқа кіруі сөзсіз екеніне сеніп, ағылшындар 1940 жылдың 1 наурызынан бастап неміс көмірінің импортын блокадалады, осылайша итальяндық өнеркәсіпті тоқтата тұруға тырысты. Британдықтар мен француздар содан кейін әскери флоттарын жинақтап (Регия Маринаға қарағанда капиталдық кемелер саны он екі есе көп) дайындауға және провокация жасауға кірісті. Олар Италияны ерте жеңілуге болатынын дұрыс емес ойлады, оның нық қадамдарын бағаламады. Осыған дейін, 1939 жылдың 10 қыркүйегінен бастап итальяндықтар бірнеше рет бейбітшілікке келісуге тырысты. Гитлер бұған ашық болса, француздар жауап бермеді, ал британдықтар итальяндықтарды жақтастарын ауыстыруға шақырды. Муссолини үшін соғыстан тыс қалудың тәуекелі соғысқа кіруден гөрі әлдеқайда жоғары болды. Муссолини әскери және материалдық кемшіліктерді жақсы білді, бірақ соғыс тез аяқталады деп ойлады және көп шайқас күтпеді.
Италия соғысқа кіреді: 1940 жылдың маусымы
1940 жылы 10 маусымда француз үкіметі неміс басқыншылығы кезінде Парижді ашық қала деп жариялап, Бордоға қашып кеткен кезде, Муссолини қақтығыстың жақын арада аяқталады деп ойлап, Ұлыбритания мен Францияға соғыс жариялады. Ол армияның бас штабының бастығы маршал Бадольоға былай деді:
"Менің бірнеше мың қаза болса жетеді, сонда мен бейбіт келісімдер конференциясында соғысқан адам ретінде отыра аламын." Муссолинидің бірден-бір соғыс мақсаты – Солтүстік Африкадағы итальяндық колонияларды кеңейту, британдық және француздық колониялардан жер алып, оларды өсіру еді. Муссолинидің Францияға соғыс жариялауына қатысты АҚШ президенті Франклин Рузвельт:
"1940 жылдың 10 маусымында пышақ ұстаған қол көршісінің арқасына тиді" деді. Италияның соғысқа қосылуы Солтүстік Африка және Жерорта теңізінде жаңа фронттар ашуға себеп болды. Италия соғысқа кіргеннен кейін, нацистік Германияның қысымымен Италиядағы еврей босқындарының бір бөлігі Кампания концлагеріне қамалды.
I only need a few thousand dead so that I can sit at the peace conference as a man who has fought. Mussolini had the immediate war aim of expanding the Italian colonies in North Africa by taking land from the British and French colonies. About Mussolini's declaration of war in France, President Franklin D. Roosevelt of the United States said:
On this tenth day of June 1940, the hand that held the dagger has struck it into the back of its neighbor. The Italian entry into the war opened up new fronts in North Africa and the Mediterranean. After Italy entered the war, pressure from Nazi Germany led to the internment in the Campagna concentration camp of some of Italy's Jewish refugees.
Францияға шабуыл
1940 жылдың маусым айында бастапқы табысқа жеткен соң, Италияның оңтүстік Францияға жасаған шабуылы бекітілген Альпілік шепте тоқталды. 1940 жылдың 24 маусымында Франция Германияға тәуелді болды. Италия Франко-итальян шекарасы бойындағы француз территориясының бір бөлігін басып алды. Осы операция кезінде итальяндықтардың 1 247 адамы қаза тапты немесе жоғалып кетті, ал 2 631 адам жарақат алды. Тағы 2 151 итальяндық азамат суықтан уыстанып, ауруханаға түсті. Ұлыбритания шайқасының соңында Италия 1940 жылдың қазан айынан 1941 жылдың сәуір айына дейін «Блиц» операциясына қатысқан «Corpo Aereo Italiano» атты әскери күшін жіберді, одан кейін күштің соңғы бөлімдері кері қайтарылды. 1942 жылдың қараша айында Италия Корольдік армиясы «Антон» жоспары аясында Виши Франциясының оңтүстік-шығысын және Корсиканы басып алды. 1942 жылдың желтоқсанынан бастап Рона өзенінің шығысындағы француз департаменттерінде итальяндық әскери үкімет құрылды, ол Италия соғыстан шыққан 1943 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасты. Бұл Холокосттан қашып келген француз еврейлері үшін де-факто уақытша пана болды. 1943 жылдың қаңтар айында итальяндықтар Франциядағы олар бақылап отырған оккупациялық аймақта тұратын еврейлерді ұстауға нацистермен бірлесіп әрекет етуден бас тартты және наурыз айында өз аймақтарындағы еврейлерді депортациялауға жол бермеді. Германияның Сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроп Муссолиниге «Италияның әскери орталарында еврей мәселесін дұрыс түсінудің жетіспеушілігі» туралы шағымданып айтты. Италия Әскери-теңіз күштері Бордода «БЕТАСОМ» деп аталған су асты кемелерінің базасын құрды, ал Атлантика шайқасына отыз екі итальяндық су асты кемесі қатысты. 1943 жылы CA класындағы шағын су асты кемелерімен Нью-Йорк портына шабуыл жасау жоспары 1943 жылдың мамыр айында шабуылды жүзеге асыру үшін қайта жабдықталған итальяндық «Leonardo da Vinci» су асты кемесі батып кеткен кезде күшін жойды. Бітімгерлік келісім одан әрі жоспарлауға толық тоқтам салды.
Мысырға шабуыл
Италия 1940 жылғы 10 маусымда соғыс жариялағаннан кейін бір апта ішінде британдық 11-ші гусарлар Ливиядағы Капуццо бекінісін басып алды. Бардияның шығысындағы тұтқындау кезінде британдықтар итальяндық 10-шы армияның бас инженері, генерал Ластуччиді тұтқындады. 28 маусымда Ливияның генерал-губернаторы, маршал Итало Балбо Тобрукқа қонғанда жаудың оғынан қаза тапты. Муссолини Балбоның орнына тағайындалған генерал Родольфо Грацианиге Египетке шабуыл жасауды бұйырды. Грациани Муссолиниге күштерінің мұндай операцияға толықтай дайын емес екенін, Египетке шабуыл жасау сәтті аяқталмайтынын жеткізді. Дегенмен, Муссолини оған шабуылды бастауға бұйырды. 13 қыркүйекте 10-шы армияның бөлімдері Капуццо бекінісін қайта басып алып, Египет шекарасын кесті. Олар Сиди-Барраниға қарай аз қарсылықпен жылжыды, онда тоқтап, бірнеше бекінілген лагерьлерге орналасты. Осы кезде британдықтардың Египетті қорғауға барлығы 36 000 әскері (Жақын Шығыс командованиесіндегі 100 000-ға жуық әскердің ішінде) болды, ал қарсыластары – 236 000 итальяндық әскер. Бірақ итальяндықтар бір жерде шоғырланған жоқ. Олар батыстағы 5-ші армия мен шығыстағы 10-шы армияға бөлініп, батыс Ливиядағы Тунис шекарасынан Египеттегі Сиди-Барраниға дейін таралып кетті. Сиди-Барраниде Грациани британдықтардың сандық артықшылығының жоқтығын білмей, итальяндықтарды Албанияға кері шегіндірген қарсы шабуылға кірісті. Сонымен қатар, гректер таулы жерлерде операция жүргізуде шебер болды, ал итальяндық армияның тек алты дивизиясы – Альпини таулы соғысқа дайындалған және жабдықталған. Итальяндықтар сандық теңдікке жеткенде ғана гректердің шабуылы тоқтатылды. Олар осы уақытқа дейін Албанияның тереңіне еніп үлгерген еді. 1941 жылғы наурыздағы итальяндық «көктемгі шабуыл» неміс араласуына дейін жағдайды түзетуге тырысты, бірақ аумақтық үлкен табысқа жете алмады. Осы кезде итальяндықтардың жауынгерлік қазасы 102 000-нан асты (13 700 қаза тапты, 3 900 жоғалып кетті) және 50 000 ауру болды; гректер 90 000-нан астам жауынгерлік қаза тапты (оның ішінде 14 000 қаза тапты, 5 000 жоғалып кетті) және белгісіз саны ауру болды. Италиялықтар үшін ұят болғанымен, мұндай үлкен шығын гректер үшін де ауыр соққы болды. Грек армиясы да көптеген материалдық шығынға ұшырады. Ақпан және наурыз айларында британдық көмек көп болғанына қарамастан, жабдықтың барлық саласында жетіспеушілік болды, армияның барлығында сәуір айының басына қарай артиллериялық оқ-дәрісінің тек 1 айлық қоры ғана қалды және резервтерді жұмылдыруға жеткілікті қару-жарақ пен жабдық болмады. Гитлер кейіннен Грекия неміс араласуымен немесе оныңсыз жеңіліске ұшырар еді деп мәлімдеді және тіпті сол кезде де итальяндықтар ғана Грекияны жаулап алатынына сенімді болды. 1941 жылғы наурызда Грекияға британдық әскерлер келгеннен кейін, грек базаларынан жұмыс істейтін британдық бомбалаушылар неміс соғысы үшін маңызды болған Румынияның мұнай кен орындарына жете алды. Гитлер Грекиядағы британдықтардың Германияның тылына қауіп төндіретінін шешіп, Германия әскерлерін Югославия арқылы Грекияға басып кіруге міндеттеді (онда төңкеріс Германияның достық үкіметін құлатқан еді). Немістер 1941 жылғы 6 сәуірде шабуыл жасап, қарсыластағы әлсіз гарнизондарды аз қарсылықпен талқандады, ал итальяндықтар Албания мен Эпирде баяу жылжуды жалғастырды, гректер шегінді, ал айдың соңында ел оське түсті. Немістер шабуыл бастаған кезде итальяндық армия әлі де гректермен Албанияда тұтқындалған еді. Ең бастысы, немістер араласқан кезде грек армиясының басым бөлігі (жиырма бір дивизияның он бес) Албания мен Эпирде итальяндықтарға қарсы тұрды. Гитлер итальяндықтардың «Грекияны әлсіретіп, оның құлдырауының сөзсіз болғанын» айтып, «Грекия армиясының басым бөлігін ұстап алғанын» мойындады. 25 шілдеде Фашизмнің Ұлы Кеңесі итальяндық диктатор Бенито Муссолинидің билігін шектеуге дауыс берді және итальяндық қарулы күштерді бақылауды король Виктор Эммануэль III-ге тапсырды. Келесі күні Муссолини патшамен кездесіп, премьер-министр лауазымынан босатылды, содан кейін түрмеге қамалды. Италияда генерал Пьетро Бадольо мен Виктор Эммануэль III басқаратын жаңа итальян үкіметі билікті иеленді. Олар неміс жағында соғысатындарын жариялағанмен, жаңа итальян үкіметі одақтастармен құпия келіссөздер жүргізе бастады. Сицилияны қорғаудағы сәтсіздіктен кейін оське және итальяндық әскерилер арасындағы шиеленіс күшейді, «Нью-Йорк Таймс» тілшісі Милтон Брэкер «итальяндықтардың немістерге деген жек көруі күшті болды, ал неміс және итальяндық әскерлер мен азаматтар арасындағы оқиғалар қарым-қатынастың толық және қайта келмейтін аяқталуын көрсетті» деп жазды. 8 қыркүйекте бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін неміс әскерлері итальяндық әскерлерді тез қарусыздандырып, «Ахсе» операциясы аясында маңызды қорғаныс позицияларын басып алды. Бұл Францияның оңтүстік-шығысының итальяндықтар басып алған бөлігі мен Балкандағы итальяндықтар бақылауындағы аймақтарды қамтыды. Тек Сардиния, Корсика және Апулия мен Калабрияның бір бөлігінде итальяндық әскерлер одақтас күштер келгенге дейін өз позицияларын сақтап тұра алды. Рим маңында тек бір жаяу әскер дивизиясы – «Granatieri di Sardegna» және бірнеше шағын бронетранспортты бөлімдері белсенді түрде қарсылық көрсетті, бірақ 11 қыркүйекке дейін неміс әскерлерінің басымдығына ұшырады. Король Виктор Эммануэль III және оның отбасысы, маршал Бадольо, генерал Марио Роатта және басқалары 9 қыркүйекте Римді тастап кетті. Римді қорғауға міндеттелген генерал Карони әскерлеріне Римді тастап кетуге екіұшты бұйрық берді (ол бұған қарсы болды) және король мен оның сүйіктілеріне Абруцци тауларына, содан кейін теңізге қашуға артынан еріп жүру үшін күзеттік күштерді ұстап тұруды тапсырды. Олар кейіннен Бриндизиге жетті. Ең бастысы, Бадольо итальяндықтарға немістерге қарсы көтерілуге «OP 44» бұйрығын оларға көмектеспейтіндей кеш берді, яғни бұл бұйрықты 11 қыркүйекте берді. Бірақ бейбіт келісім туралы хабарланған күні итальяндық азаматтар, әскери қызметкерлер және әскери бөлімдер өздерінен бастап немістерге қарсы тұруға белсенділік танытты, кейде олар немістерге қарсы тиімді болды. Бейбіт келісімнің шарттарына сәйкес, итальяндық флот Мальтаға интернментке жіберілуі керек еді. Осылай келе жатқанда, неміс бомбалаушыларынан әуе шабуылына ұшырады, 9 қыркүйекте екі неміс Fritz X басқарылатын бомбасы Сардиния жағалауында итальяндық «Roma» линкорін батырды. Supermarina (итальяндық теңіз командасы) хабарламасы итальяндықтарды бұл шабуылды британдықтар жасады деп ойлауға итерді. Грек аралдарының бірі – Кефалонияда 12 000 сая жауынгерлі итальяндық «Acqui» дивизиясының командирі генерал Антонио Гандин немістердің күштерін мәжбүрлеп қарусыздандыруға қарсылық көрсетуге шешім қабылдады. Шайқас 13-22 қыркүйек аралығында жалғасты, итальяндықтар 1300 шамасында қаза тапты және капитуляциялады. Қарсылық көрсеткеннен кейін немістер мыңдаған итальяндық тұтқындарды жаппай қырды. Немістерге түскен итальяндық әскерлерге немістермен бірге соғысуға мүмкіндік берілді. Шамамен 94 000 итальяндық келісім берді, ал қалған 710 000-ы итальяндық әскери тұтқындар ретінде Германияға мәжбүрлі еңбекке жіберілді. Балканда немістерден құтылған итальяндық әскерлердің бір бөлігі Югославия (шамамен 40 000 әскер) және Грек қарсылық қозғалысына (шамамен 20 000) қосылды. Албанияда да осы жағдай орын алды. Немістердің басып кіргеннен кейін, итальяндық еврейлерді наци өлім лагерлеріне депортациялау басталды. Бірақ неміс әскерлері Кампанья концлагеріне жеткен кезде, тұтқындардың барлығы жергілікті тұрғындардың көмегімен тауларға қашып кеткен еді. Ассизилік Әлдо Бруначчи патер...
Достасқандардың алға жылжуы және Италияның азат етілуі
Германияның қарсылығы күшейгеніне қарамастан, одақтас әскерлері Италия арқылы жылжуды жалғастырды. Көп ұзамай одақтастар Оңтүстік Италияның көп бөлігін бақылауға алды, ал Неаполь көтеріліс жасап, неміс басқыншыларын қуды. Лоялистік Италия үкіметі (кейде «Оңтүстік Корольдігі» деп аталады) 13 қазанда Германияға соғыс жариялап, Италияны Батыс Одақтастарымен бірлескен соғысқа қатысушы ретінде біріктірді. Муссолини мен оның RSI-іне адал итальяндық әскерлер немістермен бірге күресін жалғастырды (соның ішінде Ұлттық Республикалық Армия – Esercito Nazionale Repubblicano). Осы сәттен бастап Солтүстік Италиядағы ірі итальяндық қарсылық қозғалысы неміс және RSI күштеріне қарсы партизандық соғыс жүргізді. Уинстон Черчилль Оңтүстік Еуропаны континенттің әскери тұрғыдан әлсіз жері деп ұзақ уақыттан бері қарастырған (Бірінші дүниежүзілік соғыста ол Дарданелл операциясын қолдаған, ал Екінші дүниежүзілік соғыста, мысалы, 1940 жылы Грецияда Балқандарды операциялар аймағы ретінде жақтаған). Италияны Остің «жұмсақ бауыры» деп атаған Черчилль осы шабуылды, оккупацияланған Францияға шабуылдың орнына жақтады. Бірақ Италияның өзі күткендей жеңіл нысана емес екенін көрсетті: таулы ландшафт Остің күштеріне тиімді қорғаныс позицияларын ұсынып, одақтастардың моторизацияланған және механикаландырылған бөлімшелерінің артықшылығын ішінара жойды. Италиядағы Остің үстінен одақтастардың соңғы жеңісі 1945 жылдың көктемгі шабуылында, одақтас әскерлері Готика сызығын бұзғаннан кейін келді. Муссолини 1945 жылдың 28 сәуірінде қашып кетуге тырысқанда итальяндық қарсылық қозғалысының қолынан қаза тапты. Германия мен RSI күштерінің Италияда капитуляциясы 2 мамырда болды, бұл Германияның 8 мамырда Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтағаннан аз уақыт бұрын болды.
Италия мен Жапония берілгеннен кейін
1943 жылдың қыркүйек айында Италияның одақтас әскерлерге капитуляциялағанын естігенде, Жапония дүрбіліксіз қалды және ашуға іш толды. Жапония мен Маньчжурияда тұратын итальяндық азаматтар дереу ұсталды және олардың жауларға беріліп, елін ар санаған патшаға, әлде герцогке және жаңадан құрылған Repubblica Sociale Italiana-ға адал екендері туралы сұраққа жауап беруге мәжбүр болды. Патшаны қолдағандар концлагерлерге қамалып, соғыс аяқталғанға дейін ауыр жағдайда ұсталды, ал фашистік диктаторды таңдағандарға өмірлерін жалғастыруға рұқсат берілді, бірақ Кемпейтайдың қатаң бақылауында болды. Италияның Тяньцзинь концессиясы жапон әскерлерімен басып алынды, гарнизоны қарсылық көрсетпеді. Кейін Италия Социалдық Республикасы оны жапондық Қытай Республикасының қайта ұйымдастырылған ұлттық үкіметіне берді. Италияның капитуляциялағаны туралы жаңалық Италия мен Германияның соғыс өнеркәсібіне арналған резеңке, қалайы және стратегиялық материалдарды тасымалдау үшін сол кезде Жапония басып алған Сингапурге бет алған үш итальяндық су асты кемесі – Джулиани, Каппеллини және Торелли экипажына жетпеді. Кемедегі барлық офицерлер мен теңізшілер жапон әскерімен тұтқындалды, ал бірнеше апталық қамаудан кейін олардың көп бөлігі Жапония мен Германияның жағына қосылуға шешім қабылдады. Kriegsmarine үш бөлімге жаңа офицерлерді тағайындады, олар U. IT.23, U. IT.24 және U. IT.25 деп аталды және Германияның Тынық мұхитындағы әскери операцияларына қатысты. 1944 жылдың ақпанында британдық HMS Tally ho су асты кемесі Джулианиді батырды, ал қалған екі кемені 1945 жылы Германия капитуляциялағаннан кейін Жапон императорлық теңіз күштері басып алды. Альберто Тарчиани, фашизмге қарсы журналист және белсенді, Бадольо кабинеті Италия үкіметінің уақытша басшысы ретінде елді одақтас күштердің басып алуын күтіп тұрған Вашингтонға елші етіп тағайындалды. Оның ұсынысы бойынша Италия 1945 жылдың 14 шілдесінде Жапонияға соғыс жариялады. 1945 жылдың мамырында итальяндық "Карабиньере" эсминцы жаңа радар және камуфляж жүйесімен жабдықталды. Капитан Фабио Танидің басшылығымен итальяндық экипаж қиын сапардан кейін Тринкамалидегі жаңа базасына жетті. 1945 жылдың тамызына қарай "Карабиньере" британдық соғыс кемелеріне және SAR операцияларына қарсы әуе шабуылдарына және су асты кемелеріне қарсы 38 миссия орындады. Олар шығыс флотының адмиралы Артур Пауэрге ұрыста және флотты камикадзе шабуылдарынан қорғауда үлкен әсер етті, ол капитан Таниге батырлығы үшін әр миссияға бір рубиннен 38 рубинді алтын сағатты сыйға берді. Капитан Тани мейірімділікпен бас тартты және әр рубин үшін итальяндық тұтқынды босатуды сұрады, бұл адмиралдың келісімімен орындалды. Италияның Жапонияға соғыс жариялауының тағы бір мақсаты – одақтастарды Италияның жаңа үкіметі өзінің соғысшылдығы үшін сыйлық ретінде Сан-Францискодағы бейбітшілік конференциясына шақыруға лайық екендігіне көндіру болды. Алайда британ премьер-министрі Черчилль және Джон Фостер Даллес бұл идеяға қатаң қарсы болды, сондықтан Италияның жаңа үкіметі конференцияға қатыса алмады. Италия мен Жапония 1951 жылдан кейін дипломатиялық қарым-қатынасты қайта жандандыру туралы келіссөздер жүргізді, кейін бірнеше екіжақты келісімдер мен шарттарға қол қойды.
Тарихнамадағы даулар
Екінші дүниежүзілік соғыста итальяндық әскери өнер туралы одақтас баспасөз хабарлары көбінесе сынға толы болды. Британдық соғыс уақытындағы үгіт-насихат Солтүстік Африка кампаниясының басында британдық күштердің итальяндық 10-армияны жеңгенін жариялады, бұл британдық күштер салмағы жағынан итальяндықтардан едәуір кем болды. Осы итальяндық құлдыраудан туған үгіт, британдықтардың соғыс кезеңіндегі қиын жағдайлардағы моральдық рухын көтеруге бағытталған, ұзаққа созылған әсер қалдырды. Роммельдің кейінгі табыстары мен неміс деректері итальяндық одақтастарын кемсітіп, олардың үлесін азайтуға бейім болды; соғыстан кейін ағылшын тіліндегі тарихшылар Остік жақ туралы ақпарат алу үшін неміс деректерін негізгі көз ретінде пайдаланды. Мысалы, Кеннет Макси 1972 жылы Италия мемлекетінің бөлінуінен және фашистік Италияны неміс әскерлерінің күшейтуінен кейін «британдықтар итальяндық тауықты лақтырып, неміс бүркітін кіргізді» деп жазды. Осы сынға толы және қарапайым емес бағалауға ықпал еткен көптеген әскери тарихшылар, мысалы, Базиль Лидделл Харт, неміс үгіт-насихатының әсеріне түсті. Лидделл Харт итальяндықтарды немістерден нәсілдік жағынан төмен санады, тіпті Италияны неміс әскерлері оккупациялаған кезеңде қырқындар жасаған генерал-фельдмаршал Альберт Кесселрингке ризашылығын білдірді және оны түрмеден босатуға лобби жасады. Джеймс Садкович, Питер Хейнинг, Винсент О’Хара, Ян Уокер және басқалар итальяндық күштердің өнімділігін қайта бағалауға тырысты. Көптеген бұрынғы авторлар тек неміс немесе британдық дереккөздерді пайдаланды, итальяндық дереккөздерді қарастырмады, себебі ағылшын тіліне аударылған итальяндық дереккөздердің саны аз болды. Қазіргі британдық есептер Бир-Эль-Гобиде болған оқиғаны елемеді, онда Giovani Fascisti батальоны 11-ші үнділік жаяу әскер бригадасын тоқтатты және 22-ші бронетанкті бригаданың оннан астам танкін жойды. Садкович, Уокер және басқалар итальяндық күштердің тиімді болған әрекеттерінің мысалдарын тапты, бірақ тарихтың көп бөлігінде олар талқыланбады. Тунис кампаниясы кезінде итальяндық бөлімдер көптеген шайқастарға қатысты, мысалы, Кассерин асуы, Марет, Акарит және Энфидавилл шайқастары, онда генерал Александр: «Италиялықтар өте жақсы соғысты, тіпті немістерден де жақсы» деп бағалады. Роммель де бірнеше рет мақтау айтты. Кейде немістердің қателіктері итальяндықтардың кінәсіне жатқызылды немесе немістер итальяндықтарды сәтсіздікке ұшырамайтын жағдайға қалдырды. Немістердің күмәнді кеңестері, бұзылған уәделері және қауіпсіздіктегі кемшіліктері Матапан шайқасында, конвой соғысында және Солтүстік Африкада тікелей салдарға әкелді. Садковичтің сөзіне сүйенсек, Роммель көбінесе қозғалмайтын жаяу әскер бөлімдерін қорғансыз қалдырып, итальяндықтар да шайқаста болған жағдайда неміс бөлімдерін демалысқа жіберіп, итальяндықтарды қолға түскен олжаның үлесінен айырып, итальяндық барлауды елемей, итальяндық табыстарды сирек мойындап, бірлескен стратегияны жасауға қарсылық көрсетті. Италиялық дереккөздермен кеңінен жұмыс істеген автор Алан Левиннің айтуынша, одақтастардың Роммельдің жабдықтау желілерін тоқтатуға жасаған күш-жігері сәтті аяқталып, Африкадағы одақтастардың жеңісіне шешуші рөл атқарды, бірақ оны қорғаған итальяндықтар, әсіресе теңіз күштерінің командирлері, әлсіз немесе қабілетсіз болған жоқ. Ол Роммельді крестонос шабуылы кезінде итальяндықтардың жақсы кеңестерін елемегені үшін сынға алады (бірақ ол фельдмаршалдың да оң бейнесін көрсетеді), ал Садковичтің «Екінші дүниежүзілік соғыста итальяндық теңіз флоты» еңбегін қарастыра отырып, оны сенімсіз деп сынап, оның орнына Брагадинді және итальяндық ресми тарихты ұсынады. Герхард Л. Вайнберг 2011 жылы Джордж К. Маршаллдың «Әскери тарих – Екінші дүниежүзілік соғыстың кейбір аңыздары» (2011) лекциясында «қақтығыс кезінде Италия күштерінің өнімділігіне тым көп сын айтылып жатыр» деп шағымданады. Сонымен қатар, соғыс уақытындағы үгіт-насихатқа қарамастан, итальяндық «батылсыздық» кез келген армияда байқалатын деңгейден артық болған жоқ. Иан Уокер былай жазды: Тарихшылардың басым көпшілігі итальяндық әскери кемшіліктерді стратегия мен жабдықтарға байланыстырады. Италиялық жабдықтар одақтас немесе неміс армияларымен салыстырғанда көбінесе нашар болды. Ең бастысы, олар барлық түрдегі жабдықтардың жеткілікті мөлшеріне ие болмады және олардың жоғары командасы көптеген жағдайларды жоспарлауға қажетті қадамдар жасаған жоқ. Бұған Муссолинидің кілтті лауазымдарға білікті емес саяси жақтастарды тағайындауы да себеп болды. Муссолини кейде итальяндық әскердің қабілетін артық бағалап, оларды сәтсіздікке ұшырау мүмкіндігі жоғары жағдайларға жіберді, мысалы, Грецияға басып кіру. Тарихшылар Италияның әскери және фашистік режимі соғысқа – олардың өзінің сәйкес екендігіне байланысты тиімді болмауының себептерін ұзақтан бері талқылап келеді. Макгрегор Нокс бұл «бірінші кезекте Италияның әскери мәдениеті мен әскери институттарының сәтсіздігі болды» деп түсіндіреді. Әдетте берілетін түсіндірме, Италия 1930 жылдары Ливия, Эфиопия, Испания және Албанияда соғыс жүргізуге ресурстар жұмсағандықтан жаһандық қақтығысқа дайын болмады: сәтті болғанымен, бұл кампаниялар тиімді қайта қарулануға жұмсалуы керек болған ресурстарды кетірді. Дональд Детвайлер «Италияның соғысқа қатысуы оның әскери күшінің тек сыртқы қабық екенін ерте көрсетті. Францияға, Грецияға, Югославияға және Африкадағы соғыс театрларында Италияның әскери сәтсіздіктері Италияның жаңа беделін күрт шайқады» деп жазады. Джеймс Садкович итальяндық сәтсіздіктерге нашар жабдықтар, созылу және әскери түрлер арасындағы бәсекелестік себеп болды деп болжайды. Оның күштері «көптеген қиындықтарға» тап болды.
The vast majority of historians attribute Italian military shortcomings to strategy and equipment. Italian equipment was generally substandard relative to Allied or German armies. More crucially, they lacked suitable quantities of equipment of all kinds and their high command did not take necessary steps to plan for most eventualities. This was compounded by Mussolini's assigning unqualified political favourites to key positions. Mussolini also dramatically overestimated the ability of the Italian military at times, sending them into situations where failure was likely, such as the invasion of Greece. Historians have long debated why Italy's military and Fascist regime proved ineffective at an activity — war — that was central to their identity. MacGregor Knox explains that this "was first and foremost a failure of Italy's military culture and military institutions." The explanation usually given is that Italy was unprepared for a global conflict as Fascist imperialism had diverted resources to wage wars in Libya, Ethiopia, Spain and Albania during the 1930s: altough successful, these campaigns drained resources that should have been destined to an effective re armament. Donald Detwiler writes that "Italy's entrance into the war showed very early that her military strength was only a hollow shell. Italy's military failures against France, Greece, Yugoslavia and in the African Theatres of war shook Italy's new prestige mightily." James Sadkovich surmises that Italian failures were caused by inferior equipment, overextension, and inter service rivalries. Its forces had "more than their share of handicaps."
Тарихнама
Садкович, Джеймс Дж. "Жеңілісті түсіну: Италияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін қайта қарастыру", Journal of Contemporary History (1989) 24#1 pp. 27–61 онлайн итальян және ағылшын зерттеулеріне шолу.