Кіріспе

Құстар туысы

Шым қанаты – Bombycilla туысына жататын құстардың үш түрі. Олар қызғылт қоңыр және ақшыл сұр түсті, қауырсындарының көп бөлігі жеке-жеке көрінбейтін, қара және ақ жолақты көз айналысы, қыртысы, тік кесілген құйрығы және сүйір қанаттары бар. Кейбір қанат қауырсындарының ұштары қызыл түсті, олардың балауызға ұқсауы осы құстарға олардың атауын берген. Көптеген мамандардың пікірінше, бұл Bombycillidae тұқымдасына жататын жалғыз туыс, бірақ кейде тұқымға туысқан таксондарды да қосады, олар әдетте басқа тұқымдастарға жатады: жібектей ұшқыштар (Ptiliogonatidae (мысалы, Phainoptila)), Hypocolius (Hypocoliidae), Hylocitrea (Hylocitreidae), пальмалық торғайлар (Dulidae) және Гавайи балжегіштері (Mohoidae). Үш түрі бар: богемиялық шым қанаты (B. garrulus), жапондық шым қанаты (B. japonica) және бал ағашы шым қанаты (B. cedrorum). Шым қанаты ұзақ қашықтыққа көшпейді, бірақ көбейтілу маусымынан тыс уақытта көшпелі болып табылады. Шым қанаты көбінесе жеміспен қоректенеді, бірақ жеміс болмаған кезде шырын, бүршіктер, гүлдер және жәндіктермен қоректенеді. Олар жәндіктерді жапырақтар арасынан немесе ауада ұстайды. Олар көбінесе суға жақын ұялайды, аналығы ағаш бұтағының түйіскен жеріне, діңгектен алыс ұя салады. Аналығы жұмыртқаларды жатыр, ал аталығы ұяға тамақ әкеледі, екі жыныс та жас қозыларды өсіруге көмектеседі. Шым қанаты өнерде бейнеленген және әдебиетте еске алынған.

Этимология

Бомбицилла, тұқым атауы, Веййоның латын тіліндегі "жібекқұйрық" деген сөзін, неміс атауы Seidenschwänze-ді аударуға жасаған әрекеті. Веййо мотацилланы, латын тіліндегі шалшық құсты, "қозғалу" дегенді білдіретін мота және "құйрық" деп ойлаған цилла деп талдады; алайда, Мотацилла шын мәнінде мотацис, яғни қозғалтқыш, пен кішірткіш қосымша - illa-ның үйлесімінен тұрады. Ол содан кейін бұл "цилланы" латынша bombyx, яғни жібек деген сөзбен біріктірді. Аяқтары қысқа және күшті, ал қанаттары сүйір. Аталық пен аналықтың түсі бірдей. Үш түрінің де түсі негізінен қоңыр, көзі арқылы қара жолақ, иегінің асты қара, құйрығы тік бұрышты, ұшы қызыл немесе сары, және сүйір шоқысы бар. Мұрын, көздері және аяқтары қараңғы. Ересектер тамыз бен қараша айлары аралығында қауырсындайды, бірақ қауырсынды тоқтата тұрып, көшкеннен кейін жалғастыра алады. Дауыстары жоғары, гуілдеген немесе дірілдеген бір буынды дыбыстардан тұрады.

Диета

Бұл ағаштарда қоныстайтын, солтүстік ормандарда көбейетін құстар.

Көбею

Құс қанаттары жеміс-жидектері мол жерлерде ұя салады және жазғы пісуден пайдалану үшін жылына кеш көбейеді. Алайда, олар қыс айларында-ақ жұптасу ойындарына кірісе бастауы мүмкін. Жұптасу кезінде, әрқайсысы жеміс немесе жеуге жарамсыз кішкентай затты бірнеше рет бір-біріне өткізіп, соңында біреуі жейді (егер ол жеміс болса). Осыдан кейін олар көбейеді. Көптеген жұптар тамаққа бай жерлерде біріне-бірі жақын орналасқан ұялар салады, және жұптар өз аумағын қорғамайды – бұл құс қанатында нағыз ән болмауының себебі болуы мүмкін. Дегенмен, құс өз жұбайын қорғау үшін басқа құстарға шабуылдауы мүмкін. Екі құс та ұя салуға қажетті материалдарды жинайды, бірақ аналық құс көбінесе ұяны ағаш бағанасынан қашық, кез келген биіктіктегі тармаққа немесе түйіршікке салады. Ол бұтақтар, шөп және лишайниктерден кең, икемді ұя жасайды, оны жұқа шөп, мүк және қарағай инелерімен астарлап, шөп, гүлдер, лишайниктер мен мүктердің ілмектерімен жасырады. Аналық құс жұмыртқаларды шайқап жатады, ал аталық құс ұяда оны тамақтандырады, бірақ жұмыртқалардан балапандар шыққаннан кейін екі құс та оларды тамақтандырады.

Таксономия

Кейбір мамандар (оның ішінде Сибли-Монро тізімі) балауыз қанаттылар тұқымдасына тағы да бірнеше туыстарды жатқызады. Кейде осылай жіктелетін құстарға жібектей ұшқыштар, гипоколиус және пальмалық сүрегі жатады. Жақындағы молекулалық зерттеулер олардың жақындығын растап, оларды бір клада ретінде көрсетті, сондай-ақ сары бүйірлі сыбызғышын да осы кладаның бір мүшесі екенін анықтады.

Түрлер

Сурет атауы Таралуы Богемиялық балауызторғай, B. garrulus Жапон балауызторғай, B. japonica Жапония, Корея, Ресейдің Шығыс аймағы және Қытайдың солтүстік-шығысындағы Хэйлунцзян провинциясы, Американ балауызторғай, B. cedrorum.