Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хакон VI (Хакон, Хакан; 1340 жылдың тамызы – 1380 жылдың 11 қыркүйегі), сондай-ақ Хакан Магнуссон деп те белгілі, 1343 жылдан өліміне дейін Норвегия королі, ал 1362 және 1364 жылдар аралығында Швеция королі болды. Оны кейде оның арғы атасы V Хаконнан (1299–1319 жылдары билік құрған) ажырату үшін Кіші Хакон Магнуссон деп атайды. 1363 жылы Хакон Данияның Вальдемар IV-нің қызы Маргаретқа үйленді. Бұл неке, Солтүстік елдердегі билік күресінің маңызды бір бөлігі болды және Олав есімді ұлдың дүниеге келуіне әкелді. Хаконның қайын атасымен болған үздірмейтін қақтығыстары 1375 жылы оның қайтысымен ғана аяқталды. Хакон осы мүмкіндікті пайдаланып, өзінің ұлын Вальдемардың мұрагері етіп сайлады, соның ішінде әйелінің Мекленбург туыстарының талаптарын жеңді. 1380 жылы Хакон қайтыс болғаннан кейін, Олав оның орнын басып, Маргарет регент болды. Олав жеті жылдан кейін баласыз қайтыс болды, ал Хаконның жесірі үш скандинавиялық мемлекеттің бірінші әйел монархы ретінде билікті өз қолына алды.
Haakon VI (Håkon, Håkan; August 1340 – 11 September 1380), also known as Håkan Magnusson, was King of Norway from 1343 until his death and King of Sweden between 1362 and 1364. He is sometimes known as Haakon Magnusson the Younger to distinguish him from his great grandfather, Haakon V (reigned 1299–1319). In 1363, Haakon married Margaret, daughter of Valdemar IV of Denmark. The marriage, itself a significant element in the Nordic power struggle, resulted in the birth of one son, Olav. Haakon's continuous conflicts with his father in law ended only with the latter's death in 1375. Haakon seized the opportunity to have his son elected Valdemar's successor, defeating the claims of his and his wife's Mecklenburg relatives. Upon his death in 1380, Haakon was succeeded by Olav, with Margaret as regent. Olav died childless seven years later, and Haakon's widow proceeded to assert authority over all three Scandinavian kingdoms as their first female monarch.
Ерте өмір
Хакон 1340 жылы (мүмкін тамыздың ортасында) Швецияда дүниеге келген, бірақ оның туған күні мен орны нақты белгісіз. Ол Швеция және Норвегия королі Магнус Эриксон мен Намурлық Бланштің кіші ұлы еді. Оның ағасы Эрик 1356-1359 жылдар аралығында әкесіне қарсы Швеция тағына таласқан қарсыласы болды. Хакон және оның әкесінің туыстары шведтік Бьелбо әулетіне жатты, ол Швециядағы Эрик және Норвегиядағы Сверре әулеттерінен кейін келді. Хакон Норвегияның Хакон V-нің жалғыз заңды қызы Ингеборг арқылы шөбересі болды және норвегиялық ақсүйектер оны таққа мұрагер деп санады. Хаконның тағы бір танымал атасы, оның әкесінің әкесі Эрик Магнуссон, Сёдерманланд герцогы арқылы – Швецияның Магнус III.
Haakon was born in 1340 (possibly in mid August), most likely in Sweden, though the exact date and location of his birth remain unknown. He was the younger son of Magnus Eriksson, king of Sweden and Norway, and Blanche of Namur. His older brother Eric was a rival king of Sweden in opposition to his father between 1356 and 1359. Haakon and his paternal family belonged to the Swedish House of Bjelbo, which had succeeded the House of Eric in Sweden and the House of Sverre in Norway. Haakon was a great grandson of Haakon V of Norway through his only legitimate daughter, Ingeborg, and was considered an acceptable heir to the throne by the Norwegian nobility. Another noteworthy ancestor of Haakon, through his paternal grandfather Eric Magnusson, Duke of Södermanland, is Magnus III of Sweden.
Швецияның қосылуы
Патша болғаннан кейін Хакон әкесінің Швециядағы ішкі тартысына бірден тартылды, онда күшейіп келе жатқан қақтығыс ақырында ашық соғысқа ұласты. Эрик әкесінің билігіне наразы болды, мүмкін Швеция кеңесіне мүшелік берілмегендіктен және Магнус кіші ұлына көрсеткен жақсылығынан. Эрик бастауымен Швецияның ең беделді ақсүйектері Магнустың билігіне қарсы көтерілді. Бірақ көтеріліс қысқа ғана болды және Магнус пен Эрик қақтығыс басталғаннан кейін бір жыл өткен соң бітім жасады. Эрик "XII" Швеция королі деп жарияланды және келесі бейбіт келісімде әкесімен бірге билеуге ие болды. Эрикке сондай-ақ Оңтүстік Швецияны билеу құқығы берілді. Бірақ жағдай күрт өзгерді, Эрик 1359 жылы күрт аурудан қайтыс болды. 1357 жылғы әке мен үлкен ұлы арасындағы бейбіт келісімге сәйкес, швед ақсүйектері көп ұзамай Магнусты тақтан түсіріп, Хаконды 15 ақпан күні Упсалада Швеция королі етіп сайлады. 1357 жылдан бастап Хакон өзін «Швецияның иесі» деп атады.
As king, Haakon was immediately pulled into his father's internal strife in Sweden, where a growing conflict eventually had erupted into open warfare. Eric was discontent with his father's rule, likely because he had not been granted a membership in the Swedish Council of the Realm, and because of favouritism Magnus had shown his youngest son. With Eric as a rallying figure, a part of Sweden's most powerful nobility rose up in rebellion against the rule of Magnus. The rebellion was short lived however and Magnus and Eric made peace with each other a year after the conflict erupted. Eric "XII" was elevated to King of Sweden and was made co ruler with his father in the subsequent peace agreement. Eric was also given dominion over Southern Sweden. It all took a dramatic turn when Eric suddenly died of the plague in 1359. In accordance with the peace agreement between father and eldest son in 1357, the Swedish nobility soon deposed Magnus and elected Haakon as King of Sweden in Uppsala 15 February 1362. From 1357 Haakon had styled himself "Lord of Sweden",
Неке
1359 жылы Данияның Вальдемар IV-нің кіші қызы Маргарет, Магнус пен Вальдемар арасындағы үлкен одақ шартының бір бөлігі болуға арналған неке шарты бойынша Хаконға берілді. Бірақ 1359 жылдың маусымында Эрик күтпеген жерден обадан қайтыс болды, ал Магнус қаланы Дания тағына қайтару туралы уәдесінен бас тартпақ болды. Вальдемар Дания патшалығын қайта құру жоспарының күйреуіне жол беруге тиіс емес еді, сондықтан ол 1360 жылы жалдамалы әскерімен Сканияға шабуыл жасады. Екі патшалық арасындағы келесі қақтығыстар неке шартын бірнеше жылға тоқтата тұрды, содан кейін екі тарап 1363 жылы татуласты; Хакон мен Маргарет сол жылы Копенгаген соборында үйленді. Маргареттің үйленуі скандинавиялық билік күресінің бір бөлігі деп кеңінен есептелді. Швеция дворяндары Магнустың қарындасы Эвфемияға үйленген Мекленбург герцогы Альберт II-ні Швецияда Магнус пен Хаконға қарсы әрекет етуге және оларды өзінің және Эвфемияның ұлы Альберттің пайдасына қуғынға салуға көндірді. 1364 жылы герцог Альберт бірнеше күшті Солтүстік Германия ақсүйектерінен әскери қолдау алып, Швецияға жылдам шабуыл жасап басып алды, содан кейін өзінің ұлын жаңа патша етіп тағайындады. 1365 жылдың қарашасында жас Альберт Швецияның жаңа патшасы ретінде ресми түрде жарияланды, бірақ ол 1364 жылдың 18 ақпанында таққа отырған болатын. Шабуылдан кейін екі тарап арасында уақытша бітім орнатылды. Хакон мен Магнус Швецияның көп бөлігін жоғалтса да, Вестергётланд, Дальсланд және Вермланд провинцияларын бақылауда ұстады. 1365 жылдың басында Хакон мен Магнус Вестергётландта, негізінен норвегиялықтардан, сондай-ақ аталған провинциядан келген көптеген шведтерден тұратын үлкен әскер жинады және немістер басып алған Стокгольм қаласына аттанды. 27 ақпанда Хакон Альберт Мекленбургтікке және оның жақтастарына қарсы жариялама жасап, жергілікті халықты неміс басқыншысына қарсы көтеріліске шақырды. Норвегия әскері Вестерос арқылы Уппландқа кірді және Гатаскоген шайқасында швед-неміс әскерімен қақтығысты, онда Хакон мен Магнус ауыр жеңіліске ұшырады, ал Магнус тұтқынға алынып, немістерге қамауға алынды, ол онда алты жыл бойы қалды. Хаконның басты сыртқы саясаты Швецияны немістерден және әкесін қамаудан босату болды. Ол әлі де Батыс Швецияны бақылап тұрды және немістерге наразы болған бірнеше дворяндардың қолдауына сене алатынын түсінді. Норвегия мен Швеция арасындағы соғыс жалғасты, және Хакон көп ұзамай одақтастарға мұқтаж екенін сезінді. Ол әйелінің әкесі, король Вальдемармен одақ құрды, бұл кейіннен Норвегияның сыртқы саясатын дәстүрлі батыс емес, шығысқа қарай шоғырландырды. Солтүстік Германия қалаларымен және Ганза лигасымен болған жанжалдан кейін Хакон қайтадан Швецияға назар аударуға мүмкіндік алды және Швецияда немістерге қарсы сәтті науқан бастады. Әскери науқан 1371 жылы Стокгольмды қоршаумен аяқталды, онда Хакон немістерді шешуші түрде жеңіп, Гатаскоген шайқасындағы жеңілісі үшін кек ала алатындай болды; бірақ Альберт пен оның неміс жақтастары қоршауға төтеп берді және Хакон бейбіт келісімге қол қоюға мәжбүр болды. Келісімге 1371 жылдың 14 тамызында қол қойылды, және Хакон әкесінің үлкен құн төлеу арқылы қамаудан босатылуына қанағаттанды. Бостандыққа шыққаннан кейін Магнус Норвегия мен Швециядағы қалған иеліктерін басқаруын жалғастырды, 1374 жылы үш жылдан кейін қайтыс болғанға дейін.
In 1359, Valdemar IV of Denmark's younger daughter, Margaret, was betrothed to Haakon in a marriage contract intended to be a part of a larger alliance treaty between Magnus and Valdemar. but in June 1359 Eric unexpectedly died of the plague and Magnus tried to renege on his promise to return the castle to the Danish Crown. Valdemar was far too ambitious a ruler to have his plan to reassemble the Danish kingdom fall into pieces, and so he proceeded to invade Scania in 1360 with his mercenary army. Further strife between the two kingdoms would put the marriage contract on hold for a few years until the two parties eventually reconciled in 1363; Haakon and Margaret were married that year in the Copenhagen Cathedral. Margaret's marriage was broadly considered to be a part of the Nordic power struggle. The Swedish noblemen promptly persuaded Duke Albert II of Mecklenburg, who had gained influence in the affairs of Sweden by marrying Magnus' sister Euphemia, to intervene against Magnus and Haakon in Sweden and depose them both in favour of his and Euphemia's son Albert. In 1364, Duke Albert enlisted military support from several powerful North German noblemen and proceeded to swiftly invade and conquer Sweden and subsequently installed his son as the new king. In November 1365, the younger Albert was formally hailed as Sweden's new king, though he had already been crowned on 18 February 1364. After an invasion, a temporary truce was established between the two warring parties, and though Haakon and Magnus had lost control over much of Sweden, they still maintained control over the important provinces of Västergötland, Dalsland and Värmland. In early 1365, Haakon and Magnus assembled a large army in Västergötland, consisting mainly of Norwegians, but also a large number of Swedes from the said province, and marched on the German held city of Stockholm. On 27 February, Haakon issued a proclamation against Albert of Mecklenburg and his supporters, encouraging the local populace to stir up in rebellion against the German usurper. The Norwegian army entered Uppland through Västerås and clashed against the Swedish German army in the disastrous Battle of Gataskogen where Haakon and Magnus suffered a devastating defeat and Magnus was captured and taken prisoner by the Germans; which he would remain for six years. The chief foreign policy of Haakon was now to retrieve Sweden from the Germans and his father from captivity. He was still in possession of West Sweden and found that he could rely on the support from several noblemen who were displeased with the Germans. The war between Norway and Sweden continued, and Haakon soon found himself in need of allies. He entered into an alliance with King Valdemar, the father of his wife, which was something that later would dramatically concentrate the Norwegian foreign policy to the east, rather than to the traditional west. After a turbulent conflict and war against the North German cities and the Hanseatic League, Haakon was again free to turn his attention to Sweden, and launched a successful campaign against the Germans in Sweden. The military campaign ended in the Siege of Stockholm in 1371, where it looked like Haakon could decisively defeat the Germans and acquire revenge for his defeat at the Battle of Gataskogen; but Albert and his German supporters managed to withstand the siege and Haakon was forced to sign a peace treaty. The treaty was signed on 14 August 1371, and Haakon would have to be content with having his father released from captivity against a large ransom. When released, Magnus resumed ruling his remaining domains in Norway and Sweden until his death in 1374 only three years later.
Шығыс елдеріндегі сыртқы саясат
1361 жылы Вальдемар швед провинциясы Сканнияны, сондай-ақ Оланд және Готланд аралдарын басып алып, осы процесте Висбидің ірі Ханза қаласын жаулап алды. 1361 жылы Ханза Лигасының флоты Дания флотына қарсы шабуыл жасады, бұл Хельсинборг шайқасында шешілді. Нәтижесінде, Дания флоты Лига флотына ойсыратып жеңіліс сыйлады. Бұдан әрі, Лига ұятты бітімге мәжбүр болды, ол Ханза Лигасының күші мен ықпалын күрт шектеген, тиімсіз Вордингборг шартына әкелді. Норвегияда Хакон өзінің саяси және сыртқы істерін шығысқа бұрды, ал Швеция патшалығын қайтарып алу оның Дания патшалығымен одақтасуының басты себебі болды. Конфедерация бітімге келісті, бірақ Вальдемар бүкіл Балтық теңізіндегі саудаға салық салудан босату құқығын мойындаса және Дания бұғазында балық аулау құқығын жаңартса ғана. Бұған қоса, Конфедерация Вальдемарды Ханза Лигасына болашақ Дания патшасын сайлауда маңызды ықпал етуге мәжбүр етті, соның ішінде кез келген тақ мұрагеріне вето құқығын беруді де қамтиды. Ханза қалаларына қарсы әскери жеңілістерден кейін Хакон Дания істеріне деген қызығушылығын жоғалтты және өзінің басты сыртқы саясатына – Швецияны немістерден қайтарып алуға қайта назар аударды, ол келесі жылдары біршама сәттілікке жеткізді. Дегенмен, Вальдемар 1375 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Дания патшасы болып сайлану мүмкіндігі туғанда Хакон Дания істеріне қайта қызығушылық танытты.
In 1361, Valdemar had invaded and conquered the Swedish province of Scania, as well as the two islands of Öland and Gotland, and captured the major Hanseatic town of Visby in the process. In 1361, the Hanseatic League's fleet launched a counter strike at the Danish fleet, culminating in the Battle of Helsingborg in which the Danish fleet inflicted a devastating defeat upon the League's fleet. Furthermore, the League was forced to accept a humiliating truce, which eventually led to the unfavourable Treaty of Vordingborg, severely curtailing the League's power and influence. In Norway, Haakon had shifted his political and foreign affairs towards the east, and the reconquest of his Swedish kingdom was in particular his strongest motivation for the alliance with the recuperating Danish kingdom. The Confederation agreed to a truce, but only on the promise of having Valdemar acknowledge their right to tax exemption on trade across the entire Baltic Sea and renewed fishing rights in the Danish Sound. In addition to this, the Confederation forced Valdemar to grant the Hanseatic League a considerable amount of influence over the future Danish king elections, including the right to veto against any throne candidate. Haakon became less interested in Danish affairs following the military failures against the Hanseatic cities, and would again turn his attention to his chief foreign policy of retaking Sweden from the Germans, something which he would have some limited success with in the following years. However, Haakon would gain a renewed interest in Danish affairs when the opportunity to have his son elected king of Denmark arose upon Valdemar's death in 1375.
Дания мұрагерлігі
1375 жылы 24 қазанда Вальдемар ауруға шалдығып, Зеландтағы Гурре қамалында қайтыс болды. Олардың қайын ағасы Генрих Мекленбургтік (Маргареттің үлкен әпкесі Ингеборгтың жесірі және Хаоконның әпкесі Евфемияның тағы бір ұлы) өз кезегінде өзінің ұлы (олардың сіңілі баласы) Альбертті қарсы талапкер ретінде ұсынды. Хаокон, швед мемлекетінің үлкен бөлігін немістерге жоғалтқаннан кейін, ұлының Дания тағына отыруын қамтамасыз ету үшін бар күшін жұмсады және қымбатқа түсетін шараларға баруға дайын болды. Осы мақсатта Хаокон көп сомада ақша қарыз алып, алдағы сайлауда Ханза лигасының бейтараптығын қамтамасыз ету үшін оларға ұсынды, олар оны дереу қабылдады.
On 24 October 1375, Valdemar succumbed to illness and died at Gurre Castle in Zealand. Their brother in law Henry of Mecklenburg (widower of Margaret's sister older Ingeborg and another son of Haakon's aunt Euphemia) in turn suggested his son (their nephew) Albert as a rival claimant. Haakon, having already lost a substantial portion of his Swedish realm to the Germans, would go to great and costly lengths to assure his son's accession to the Danish throne. To accomplish this, Haakon borrowed large sums of money and offered it to the Hanseatic League in return for the League's neutrality in the upcoming election, which they promptly accepted.
Ішкі саясат
1349 жылы ағылшын сауда кемесі Бергенге қара өлімді әкелді, бұл халықтың 50%-дан 60%-ға дейін қаза табуына себеп болды және патшалықты әлеуметтік және экономикалық құлдырау кезеңіне тастады. Патшалықтың қаржылық жүйесі (бастапқыда әлсіз болған) обаның мемлекет бойынша таралуымен толық құлдырап кетті, ал Хааконның агрессивті сыртқы саясаты патшалықтың құлдырап бара жатқан экономикасына қосымша ауыр соққы берді. 1379 жылы Хаакон Шотландия Корольдігінің құрамында орналасқан норвегиялық мәртебелі Оркней графы титулы бойынша мұрагерлік дауды шешті. Сол жылдың 2 тамызында Тёнсбергке жақын Марстрандта Хаакон Генри Синклер, Рослин баронына (Стратерн графы Маол Иса V-нің немересі) Оркней графы титулын берді және бекітті, Синклердің туысы Мализ Спаррдың қарсы талабын ескере отырып. Қарсылығында, Синклер сол жылдың 11 қарашасына дейін 1000 дворян сомасын төлеуге уәде берді және қажет болған жағдайда Норвегия короліне үш айға дейін 100 жабдықталған және қаруланған адаммен Оркнейде немесе басқа жерде қызмет етуге міндеттенді. Осы келісімді сақтау үшін Синклер графтығына аттанғанда құнды кепілдерді қалдыруға мәжбүр болды. Хаакон Синклер уәде берген күштерді шақыруға тырысқан ба, әлде келісілген сома толығымен төленген бе, белгісіз. 1380 жылы өлімінен аз бұрын Хаакон кепілдерге үйлеріне оралуға рұқсат берді. Сонымен қатар, Хааконның билік ету кезегінде шіркеумен қарым-қатынасы жақсы болды. Оның билігі кезінде, әсіресе Швецияны немістерге жоғалтқаннан кейін, көптеген швед дворяндары Хааконға қолдау білдіріп, Норвегия жерлеріне қоныстанды. Бұл әдетте неміс билеушісіне және оның өзінің туыстарына көрсеткен жақсылығына байланысты болды. Хаакон жоғалған швед аймақтарын қайтару жөніндегі мұрагерлік міндетін тоқтату жолын таба алмады және 1380 жылдың наурыз айында Швециядағы немістерге қарсы соғысқа дайындалу туралы хаттар шығарды. Хаттарда "лейданг" флотын жинау және кетуге дайын болу қажеттігі туралы сұраныс болды. Немістер бұрынғы бейбіт келісімді бұзып, Хааконға қарсы соғыс ашуға тырысты. Алайда, осы кезеңде болған соғыстар мен шайқастар туралы ешқандай жазба қалмаған. Хаакон жаздың соңында немесе күздің басында Ослода дүниеден өтті, оған шамалы 40 жас болды. Ол Ослодағы Әулие Мария шіркеуіне жерленді. Оның ұлы Норвегия королі болды, ал королева Маргарет оның регенті болды.
In 1349, the Black Death was brought to Bergen on board an English merchant ship to devastating effects, killing between 50% and 60% of the population, leaving the kingdom in a period of social and economic decline. The kingdom's financial framework (which was originally weak) virtually collapsed as the plague ravaged through the realm, and the aggressive foreign policies of Haakon would in addition take a heavy toll on the kingdom's decaying economy. In 1379, Haakon resolved the succession dispute over the Earldom of Orkney, a Norwegian dignity located within the Kingdom of Scotland. On 2 August the same year, at Marstrand near Tønsberg, Haakon invested and confirmed the title of Earl of Orkney upon Henry Sinclair, Baron of Roslin (a grandson of Maol Íosa V, Earl of Strathearn) over the rival claim of Sinclair's cousin, Malise Sparre. In return, Sinclair pledged to pay a sum of 1000 nobles before 11 November the same year, and when called upon, was to serve the Norwegian king on Orkney or elsewhere with 100 equipped and armed men for up to three months. As a security for upholding this arrangement, Sinclair had to leave behind valued hostages when he departed for his earldom. It is unknown if Haakon ever attempted to call upon the forces pledged by Sinclair, or if the agreed sum was ever actually paid in full. Shortly before his death in 1380, Haakon permitted the hostages to return home. Furthermore, throughout Haakon's reign he reportedly had an unproblematic relationship with the church. Also, throughout his rule, especially after the loss of Sweden to the Germans, a noticeable number of Swedish noblemen pledged their support to Haakon and settled on Norwegian lands. The generally accepted reason was because of their displeasure towards the German usurper and his favoritism towards his own kinsmen. Haakon never ceased to pursue his inherited responsibility to reclaim the lost Swedish territories, and would in March 1380 issue letters to prepare for war against the Germans in Sweden. The letters requested that the leidang fleet should be assembled and made ready for departure. Apparently, the Germans had broken the previous peace treaty and conspired to wage war against Haakon. However, there are no existing records of any war or battles fought during this period of time. Sometime during the late summer or early in the autumn Haakon died in Oslo, barely reaching the age of forty. He was buried in St. Mary's Church in Oslo. His son succeeded him as the King of Norway with Queen Margaret acting as his regent.