Кіріспе

Хакон VI (Хакон, Хакан; 1340 жылдың тамызы – 1380 жылдың 11 қыркүйегі), сондай-ақ Хакан Магнуссон деп те белгілі, 1343 жылдан өліміне дейін Норвегия королі, ал 1362 және 1364 жылдар аралығында Швеция королі болды. Оны кейде оның арғы атасы V Хаконнан (1299–1319 жылдары билік құрған) ажырату үшін Кіші Хакон Магнуссон деп атайды. 1363 жылы Хакон Данияның Вальдемар IV-нің қызы Маргаретқа үйленді. Бұл неке, Солтүстік елдердегі билік күресінің маңызды бір бөлігі болды және Олав есімді ұлдың дүниеге келуіне әкелді. Хаконның қайын атасымен болған үздірмейтін қақтығыстары 1375 жылы оның қайтысымен ғана аяқталды. Хакон осы мүмкіндікті пайдаланып, өзінің ұлын Вальдемардың мұрагері етіп сайлады, соның ішінде әйелінің Мекленбург туыстарының талаптарын жеңді. 1380 жылы Хакон қайтыс болғаннан кейін, Олав оның орнын басып, Маргарет регент болды. Олав жеті жылдан кейін баласыз қайтыс болды, ал Хаконның жесірі үш скандинавиялық мемлекеттің бірінші әйел монархы ретінде билікті өз қолына алды.

Ерте өмір

Хакон 1340 жылы (мүмкін тамыздың ортасында) Швецияда дүниеге келген, бірақ оның туған күні мен орны нақты белгісіз. Ол Швеция және Норвегия королі Магнус Эриксон мен Намурлық Бланштің кіші ұлы еді. Оның ағасы Эрик 1356-1359 жылдар аралығында әкесіне қарсы Швеция тағына таласқан қарсыласы болды. Хакон және оның әкесінің туыстары шведтік Бьелбо әулетіне жатты, ол Швециядағы Эрик және Норвегиядағы Сверре әулеттерінен кейін келді. Хакон Норвегияның Хакон V-нің жалғыз заңды қызы Ингеборг арқылы шөбересі болды және норвегиялық ақсүйектер оны таққа мұрагер деп санады. Хаконның тағы бір танымал атасы, оның әкесінің әкесі Эрик Магнуссон, Сёдерманланд герцогы арқылы – Швецияның Магнус III.

Швецияның қосылуы

Патша болғаннан кейін Хакон әкесінің Швециядағы ішкі тартысына бірден тартылды, онда күшейіп келе жатқан қақтығыс ақырында ашық соғысқа ұласты. Эрик әкесінің билігіне наразы болды, мүмкін Швеция кеңесіне мүшелік берілмегендіктен және Магнус кіші ұлына көрсеткен жақсылығынан. Эрик бастауымен Швецияның ең беделді ақсүйектері Магнустың билігіне қарсы көтерілді. Бірақ көтеріліс қысқа ғана болды және Магнус пен Эрик қақтығыс басталғаннан кейін бір жыл өткен соң бітім жасады. Эрик "XII" Швеция королі деп жарияланды және келесі бейбіт келісімде әкесімен бірге билеуге ие болды. Эрикке сондай-ақ Оңтүстік Швецияны билеу құқығы берілді. Бірақ жағдай күрт өзгерді, Эрик 1359 жылы күрт аурудан қайтыс болды. 1357 жылғы әке мен үлкен ұлы арасындағы бейбіт келісімге сәйкес, швед ақсүйектері көп ұзамай Магнусты тақтан түсіріп, Хаконды 15 ақпан күні Упсалада Швеция королі етіп сайлады. 1357 жылдан бастап Хакон өзін «Швецияның иесі» деп атады.

Неке

1359 жылы Данияның Вальдемар IV-нің кіші қызы Маргарет, Магнус пен Вальдемар арасындағы үлкен одақ шартының бір бөлігі болуға арналған неке шарты бойынша Хаконға берілді. Бірақ 1359 жылдың маусымында Эрик күтпеген жерден обадан қайтыс болды, ал Магнус қаланы Дания тағына қайтару туралы уәдесінен бас тартпақ болды. Вальдемар Дания патшалығын қайта құру жоспарының күйреуіне жол беруге тиіс емес еді, сондықтан ол 1360 жылы жалдамалы әскерімен Сканияға шабуыл жасады. Екі патшалық арасындағы келесі қақтығыстар неке шартын бірнеше жылға тоқтата тұрды, содан кейін екі тарап 1363 жылы татуласты; Хакон мен Маргарет сол жылы Копенгаген соборында үйленді. Маргареттің үйленуі скандинавиялық билік күресінің бір бөлігі деп кеңінен есептелді. Швеция дворяндары Магнустың қарындасы Эвфемияға үйленген Мекленбург герцогы Альберт II-ні Швецияда Магнус пен Хаконға қарсы әрекет етуге және оларды өзінің және Эвфемияның ұлы Альберттің пайдасына қуғынға салуға көндірді. 1364 жылы герцог Альберт бірнеше күшті Солтүстік Германия ақсүйектерінен әскери қолдау алып, Швецияға жылдам шабуыл жасап басып алды, содан кейін өзінің ұлын жаңа патша етіп тағайындады. 1365 жылдың қарашасында жас Альберт Швецияның жаңа патшасы ретінде ресми түрде жарияланды, бірақ ол 1364 жылдың 18 ақпанында таққа отырған болатын. Шабуылдан кейін екі тарап арасында уақытша бітім орнатылды. Хакон мен Магнус Швецияның көп бөлігін жоғалтса да, Вестергётланд, Дальсланд және Вермланд провинцияларын бақылауда ұстады. 1365 жылдың басында Хакон мен Магнус Вестергётландта, негізінен норвегиялықтардан, сондай-ақ аталған провинциядан келген көптеген шведтерден тұратын үлкен әскер жинады және немістер басып алған Стокгольм қаласына аттанды. 27 ақпанда Хакон Альберт Мекленбургтікке және оның жақтастарына қарсы жариялама жасап, жергілікті халықты неміс басқыншысына қарсы көтеріліске шақырды. Норвегия әскері Вестерос арқылы Уппландқа кірді және Гатаскоген шайқасында швед-неміс әскерімен қақтығысты, онда Хакон мен Магнус ауыр жеңіліске ұшырады, ал Магнус тұтқынға алынып, немістерге қамауға алынды, ол онда алты жыл бойы қалды. Хаконның басты сыртқы саясаты Швецияны немістерден және әкесін қамаудан босату болды. Ол әлі де Батыс Швецияны бақылап тұрды және немістерге наразы болған бірнеше дворяндардың қолдауына сене алатынын түсінді. Норвегия мен Швеция арасындағы соғыс жалғасты, және Хакон көп ұзамай одақтастарға мұқтаж екенін сезінді. Ол әйелінің әкесі, король Вальдемармен одақ құрды, бұл кейіннен Норвегияның сыртқы саясатын дәстүрлі батыс емес, шығысқа қарай шоғырландырды. Солтүстік Германия қалаларымен және Ганза лигасымен болған жанжалдан кейін Хакон қайтадан Швецияға назар аударуға мүмкіндік алды және Швецияда немістерге қарсы сәтті науқан бастады. Әскери науқан 1371 жылы Стокгольмды қоршаумен аяқталды, онда Хакон немістерді шешуші түрде жеңіп, Гатаскоген шайқасындағы жеңілісі үшін кек ала алатындай болды; бірақ Альберт пен оның неміс жақтастары қоршауға төтеп берді және Хакон бейбіт келісімге қол қоюға мәжбүр болды. Келісімге 1371 жылдың 14 тамызында қол қойылды, және Хакон әкесінің үлкен құн төлеу арқылы қамаудан босатылуына қанағаттанды. Бостандыққа шыққаннан кейін Магнус Норвегия мен Швециядағы қалған иеліктерін басқаруын жалғастырды, 1374 жылы үш жылдан кейін қайтыс болғанға дейін.

Шығыс елдеріндегі сыртқы саясат

1361 жылы Вальдемар швед провинциясы Сканнияны, сондай-ақ Оланд және Готланд аралдарын басып алып, осы процесте Висбидің ірі Ханза қаласын жаулап алды. 1361 жылы Ханза Лигасының флоты Дания флотына қарсы шабуыл жасады, бұл Хельсинборг шайқасында шешілді. Нәтижесінде, Дания флоты Лига флотына ойсыратып жеңіліс сыйлады. Бұдан әрі, Лига ұятты бітімге мәжбүр болды, ол Ханза Лигасының күші мен ықпалын күрт шектеген, тиімсіз Вордингборг шартына әкелді. Норвегияда Хакон өзінің саяси және сыртқы істерін шығысқа бұрды, ал Швеция патшалығын қайтарып алу оның Дания патшалығымен одақтасуының басты себебі болды. Конфедерация бітімге келісті, бірақ Вальдемар бүкіл Балтық теңізіндегі саудаға салық салудан босату құқығын мойындаса және Дания бұғазында балық аулау құқығын жаңартса ғана. Бұған қоса, Конфедерация Вальдемарды Ханза Лигасына болашақ Дания патшасын сайлауда маңызды ықпал етуге мәжбүр етті, соның ішінде кез келген тақ мұрагеріне вето құқығын беруді де қамтиды. Ханза қалаларына қарсы әскери жеңілістерден кейін Хакон Дания істеріне деген қызығушылығын жоғалтты және өзінің басты сыртқы саясатына – Швецияны немістерден қайтарып алуға қайта назар аударды, ол келесі жылдары біршама сәттілікке жеткізді. Дегенмен, Вальдемар 1375 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Дания патшасы болып сайлану мүмкіндігі туғанда Хакон Дания істеріне қайта қызығушылық танытты.

Дания мұрагерлігі

1375 жылы 24 қазанда Вальдемар ауруға шалдығып, Зеландтағы Гурре қамалында қайтыс болды. Олардың қайын ағасы Генрих Мекленбургтік (Маргареттің үлкен әпкесі Ингеборгтың жесірі және Хаоконның әпкесі Евфемияның тағы бір ұлы) өз кезегінде өзінің ұлы (олардың сіңілі баласы) Альбертті қарсы талапкер ретінде ұсынды. Хаокон, швед мемлекетінің үлкен бөлігін немістерге жоғалтқаннан кейін, ұлының Дания тағына отыруын қамтамасыз ету үшін бар күшін жұмсады және қымбатқа түсетін шараларға баруға дайын болды. Осы мақсатта Хаокон көп сомада ақша қарыз алып, алдағы сайлауда Ханза лигасының бейтараптығын қамтамасыз ету үшін оларға ұсынды, олар оны дереу қабылдады.

Ішкі саясат

1349 жылы ағылшын сауда кемесі Бергенге қара өлімді әкелді, бұл халықтың 50%-дан 60%-ға дейін қаза табуына себеп болды және патшалықты әлеуметтік және экономикалық құлдырау кезеңіне тастады. Патшалықтың қаржылық жүйесі (бастапқыда әлсіз болған) обаның мемлекет бойынша таралуымен толық құлдырап кетті, ал Хааконның агрессивті сыртқы саясаты патшалықтың құлдырап бара жатқан экономикасына қосымша ауыр соққы берді. 1379 жылы Хаакон Шотландия Корольдігінің құрамында орналасқан норвегиялық мәртебелі Оркней графы титулы бойынша мұрагерлік дауды шешті. Сол жылдың 2 тамызында Тёнсбергке жақын Марстрандта Хаакон Генри Синклер, Рослин баронына (Стратерн графы Маол Иса V-нің немересі) Оркней графы титулын берді және бекітті, Синклердің туысы Мализ Спаррдың қарсы талабын ескере отырып. Қарсылығында, Синклер сол жылдың 11 қарашасына дейін 1000 дворян сомасын төлеуге уәде берді және қажет болған жағдайда Норвегия короліне үш айға дейін 100 жабдықталған және қаруланған адаммен Оркнейде немесе басқа жерде қызмет етуге міндеттенді. Осы келісімді сақтау үшін Синклер графтығына аттанғанда құнды кепілдерді қалдыруға мәжбүр болды. Хаакон Синклер уәде берген күштерді шақыруға тырысқан ба, әлде келісілген сома толығымен төленген бе, белгісіз. 1380 жылы өлімінен аз бұрын Хаакон кепілдерге үйлеріне оралуға рұқсат берді. Сонымен қатар, Хааконның билік ету кезегінде шіркеумен қарым-қатынасы жақсы болды. Оның билігі кезінде, әсіресе Швецияны немістерге жоғалтқаннан кейін, көптеген швед дворяндары Хааконға қолдау білдіріп, Норвегия жерлеріне қоныстанды. Бұл әдетте неміс билеушісіне және оның өзінің туыстарына көрсеткен жақсылығына байланысты болды. Хаакон жоғалған швед аймақтарын қайтару жөніндегі мұрагерлік міндетін тоқтату жолын таба алмады және 1380 жылдың наурыз айында Швециядағы немістерге қарсы соғысқа дайындалу туралы хаттар шығарды. Хаттарда "лейданг" флотын жинау және кетуге дайын болу қажеттігі туралы сұраныс болды. Немістер бұрынғы бейбіт келісімді бұзып, Хааконға қарсы соғыс ашуға тырысты. Алайда, осы кезеңде болған соғыстар мен шайқастар туралы ешқандай жазба қалмаған. Хаакон жаздың соңында немесе күздің басында Ослода дүниеден өтті, оған шамалы 40 жас болды. Ол Ослодағы Әулие Мария шіркеуіне жерленді. Оның ұлы Норвегия королі болды, ал королева Маргарет оның регенті болды.