Кіріспе

1921 жылы Х.П. Лавкрафттың қорқынышты қысқа әңгімесі

"Қорқынышты ескі адам" – американдық жазушы Х.П. Лавкрафттың 1200 сөзден кем қысқа әңгімесі. Ол 1920 жылдың 28 қаңтарында жазылып, алғаш рет 1921 жылдың шілде айында "Tryout" атты әуесқойлар басылымында жарияланды. Бұл Лавкрафттың өзі ойлап тапқан Жаңа Англия аймағын алғаш рет пайдаланған әңгімесі, ол арқылы Кингспорт деген ойдан шығарылған қала таныстырылады. Әңгіме, атақты ескі адамның үйін тонамақ болған үш адамның тағдыры туралы, және Питер Кэннон бұл туындыны иммиграцияға қарсы ашық түрде ксенофобиялық көзқарасты қолдайтын poleмикалық мәтін деп сынаған.

Сюжет

Бір таңғажайып қарт, "өзінің жастығы ешкімнің есінде қалмаған, тілі бай болмағандықтан шын есімін білетін аз ғана адам бар" Кингспорт қаласындағы Уотер-стриттегі ескі үйінде жалғыз тұрады. Тіпті жергілікті тұрғындардың арасында да қарттың өміріне қатысты мәлімет білетін аз, бірақ ол бір кезде Шығыс Үндістан клипер кемелерін басқарған және өмірі бойы зор байлық жинаған делінеді. Мүліктің ауласына келгендер алдындағы тастардан құралған ерекше жинақты көрді, сондай-ақ қарттың үстеліндегі құпия бөтелкелермен сөйлесіп жатқанын байқады, олар "жауап ретінде нақты дірілдерді" тудырады. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі қарт пен оның үйінен қашып жүреді. Анджело Риччи, Джо Цзанек және Мануэль Сильва, үш қарақшы, қарттың құпия қазынасы туралы естіп, оны ұрлауға бейімделеді. Риччи мен Сильва қазына туралы қартпен "сұхбаттасу" үшін үйге кіреді, ал Цзанек қашу көлігінде күтеді. Ұзақ күтіс соңынан Цзанек үйден шыққан қорқынышты айқайға қорқып, әріптестері қартты тексеру кезінде тым қатал болды деп ойлайды. Бірақ үйдің қақпасы ашылып, қарт оған "жетіксіз күлімсіреп" тұрғанын көреді. Цзанек алғаш рет қарттың мазасыз сары көзін байқайды. Кейіннен үш қарақшының мүшеленген денелері теңіз жағасында табылады, "көптеген қиылыстармен кескендей қорқынышты және көптеген қатыгез буттардың басып өткенінен қирағандай қорқынышты". Кингспорт халқы жаңалықты, тастап кетілген көлікті және түнде естілген айқайды талқылайды, бірақ қарт олардың әңгімелеріне қызығушылық танытпайды.

" Үрейлі қарт " кейіпкері

"Құдіретті қарт" "Бұлыстағы ғажайып биік үй" әңгімесінде көбірек мейірімділік танытады. Ол осы үйдің пайда болуы туралы толығырақ айтады, үйдің оның өз әкесінің бала кезінде де ескі болғанын мәлімдейді. Қарттың өзінің ұзақ ғұмырын ескерсек, үй Американың отарлық дәуірінің басында салынған болуы мүмкін. Оның Лавкрафттың кейінгі кейіпкерлерімен, әсіресе "Чарльз Декстер Уордтың ісі" романының кейіпкері Джозеф Кервенмен көптеген ортақ белгілері бар: екеуі де ерекше ұзақ өмір сүрген, жастық шақтары ешкімнің есінде қалмаған; олардың өлілерді ерекше заттарда сақтап, оларды өздеріне қызмет ету үшін шақыруға қабілетті, бірақ осы қабілеттерінің нақты сипаты белгісіз; және олардың құнды металдардан жасалған көне монеталарға қол жеткізу мүмкіндігі бар ("Дунвич қорқынышындағы" Уотлилер сияқты).

Қабылдау

Лавкрафт зерттеушісі Питер Кэннон бұл әңгімені "Лавкрафт "шетелдіктер" деп санаған, яғни 19 ғасырда Американың өркендеген өнеркәсіптік фабрикаларында арзан жұмыс күші ретінде жұмыс істеу үшін келген, ағылшыл емес иммигранттардың кіріп келуіне қарсы polemikа" деп сипаттады. С.Т. Джоши бұл әңгімені Лорд Дансанидің "Үш әдебиетшінің ықтимал оқиғасы" деген әңгімесінен шабыттанған деп атап көрсетті. Джоши қазіргі сыншылар "әңгімедегі айқын нәсілшілікті жоққа шығаруға тырысқандарын" жазды, бірақ Лавкрафт қылмыскер иммигранттарды өлтіруден айқын ләззат алады.

Басқа медиа

Қысқа әңгіме 2015 жылы Cloak and Dagger Games компаниясы Windows және Android платформалары үшін шығарған, сол аттас тегін «нұсқауға басу» (point-and-click) жанрындағы ойынға бейімделді. Ойын қысқа әңгіменің сюжетін ұстанады, ойыншылар тонау әрекеті жасалған түні Джо Цзанектің рөлін ойнайды, ал ойынның соңында қысқа әңгіменің қорытынды мәтіні көрсетіледі.