Кіріспе

Мари Антуанеттаға қатысты дау

Алмаз алқа ісі (,) – 1784 жылдан 1785 жылға дейін Франция королі Людовик XVI сарайында болған оқиға, оған оның әйелі, королева Мари Антуанетта қатысты. Королеваның беделі бұрыннан қауесеттермен дақтанған еді, бірақ ол патшаның зергерлерін алдап, өте қымбат алмаз алқа сатып алуға қатысқан деген жалған айыппен одан әрі түсірілді, содан кейін ол оны төлеуден бас тартты. Шындығында, ол оны сатып алу туралы идеяны қабылдамаған, бірақ Жанна де Валуа Сент-Реми оның қолына қойған. Жанна кейіннен сотталған болса да, бұл оқиға француз халқының монархияға деген сенімінен айырылуына әкелген көптеген оқиғалардың бірі ретінде тарихи маңызы зор. Бұл француз революциясына моральдық күш пен халықтық қолдау берген заманауи даулардың бірі болды.

Өмірбаян

1772 жылы Франция королі Людовик XV өзінің сүйіктісі Мадам дю Барриге 2,000,000 ливр (2021 жылы шамамен 15,1 миллион АҚШ доллары) тұратын ерекше сыйлық жасауға шешім қабылдады. Ол париждік зергерлер Шарль Огюст Бомер мен Поль Басенджге барлық әшекейлерден де басым алмаз мойыншеп жасауды тапсырды. Зергерлерге қолайлы алмаз жинағын жинауға бірнеше жыл және көп ақша кетті. Осы уақытта Людовик XV талмадан қайтыс болды, ал оның немересі және мұрагері Мадам дю Барриді сарайдан қуды. Тарихшы Томас Карлайлдың айтуынша, бұл «он жеті керемет алмастан тұратын қатар, олардың мөлшері үш гүлдестелі бар фестон сияқты, ал оның айналасында алмаздар патшайымындай жеткілікті мөлшерде салғандар (көбінесе груша пішіндес, бірнеше жұлдыз пішіндес немесе жиынтықталған аморфты) бар». Зергерлердің үміті – бұл әшекейді Францияның жаңа патшайымы Мари Антуанетта сатып алады. Шындығында, 1778 жылы жаңа король Людовик XVI оны әйеліне сыйлық ретінде ұсынды, бірақ ол бас тартты. Патшайым бастапқыда одан бас тартып, (Карлайлға сенсек) «Бізге мойынтіректерден гөрі жетпіс төрт [кеме] керек» деді. Зергерлер әшекейді Франциядан тыс жерге орналастыруға тырысқаннан кейін, оны қайтадан Мари Антуанеттаға сатуға тырысты. Патшайым тағы да бас тартты. Кардинал Мария Антуанеттаның өзінің қатаң анасы, Рим императорлығы Мария Терезаға патшайымның мінез-құлқы туралы қаңқу таратқаны үшін наразылық білдірді. Сондай-ақ, королева кардиналдың Мария Тереза туралы оның ашуын тудырған сөздерін жазған хат туралы да білді. Кардинал патшаның министрлерінің бірі болу үшін патшайымның құрметіне ие болуға тырысты. Жанна де ла Мотт, Рэто де Виллет атты жақын адамының көмегімен сарайға кіргеннен кейін, Роханды патшайым оны қабылдағанын және оның құрметіне ие болғанын сендірді. Рохан бұл туралы естігенде, Жаннаны патшайымның құрметіне ие болу үшін пайдалануға шешім қабылдады. Жанна кардиналға оның мүддесін қорғауға тырысатынын айтты. Төлем уақыты келгенде Жанна де ла Мотт кардиналдың хаттарын ұсынды, бірақ олар жеткіліксіз болды. Бомер патшайымға шағымданды, ол оған мойыншепке тапсырыс бермегенін және қабылдамағанын айтты. Ол үшін келіссөздер туралы әңгіме қайталанды. Рохан тұтқындалып, Бастилияға әкелінді. Жолда ол хат-хабарларын жоюды бұйырған хат жіберді. Жанна үш күннен кейін ғана тұтқындалды, бұл оған құжаттарын жоюға мүмкіндік берді. Полиция жезөкше Николь Ле Гуа мен Рето де Виллетті тұтқындады, ол Роханға берілген хаттарды патшайымның атынан жазғанын және оның қолтаңбасын еліктеп алғанын мойындады. Кардинал де Рохан Париж Парламентін судьялар ретінде қабылдады. Рим папасы Пий VI ашуланды, өйткені ол кардиналды өзінің табиғи судьясы (өзінің өзі) соттауы керек деп сенді. Алайда оның жазбаларына жауап берілмеді. 1786 жылдың 31 мамырында кардинал, Легуэй және Кальястроның ақталуына әкелген сенсациялық сот өтті. «Роханның Парламентті таңдауы, үкім қандай болса да, мәселені ұзартып, оны саяси аренаға алып келді». Жанна де Ла Мотт екі иығына V (волеус, 'ұры') әрпімен белгі қойылған қамшымен соққыға кесілді және өмір бойы Сальпетриердегі жезөкшелер түрмесінде отырды. Сол кезде оның күйеуін сотқа жібермей, галереяға құлдыққа айдады. Виллетті қуған. Бұл оқиға тыныш және жеке түрде емес, жалпыға ортақ қызығушылыққа айналды. Қоғамдық пікір сотқа қатты қызықты. Париж Парламенті королеваның әрекеттеріне қатысты ешқандай пікір білдірмеді. Сотта Мари Антуанеттаның кінәсіз екендігі, Роханның алданғаны, де Ла Моттс екеуінің де өз мақсаттары үшін алдағаны анықталды. Бұл оқиға көпшілікке белгілі болғаннан кейін, патшайымның атын қорлайтын әдебиеттер көбейді. Оның «алмаз мойыншеп оқиғасынан кейін танымалдылығы соншалықты зор болды, оны енді патшайым да, үкімет те елемеуге болмайды. Ол көпшілік алдында еш жерде көрінбей қалды». Ол да осы жанжалда болғандықтан және кейбіреулер оны француз халқының жауы деп санағандықтан, оның беделі қайталанбайды. Қоғаммен қарым-қатынас туралы қасірет алдағы француз төңкерісіне түрткі болатын әдепсіз және қорлаушы памфлеттердің көбеюіне әкелді. Ол «басқа нәрселердің арасында, өлі режимнің ысырапшылығы мен сыбайлас жемқорлығын бейнеледі» және «әлеуметтік революцияның бір бөлігі болған моральдық ойынның кемелді күнәнің құнын өтеуші болып қызмет етті», бұл оны Француз Республикасының жек көруіне және Якобиндер мен сан-кулоттар сияқты топтардың нысанасына айналдырды.