Кіріспе
Католик шіркеуінің басшысы 1276 жылы – Папа Иннокентий V (Innocentius V; шамамен 1225 – 22 маусым 1276), туған аты Пьер де Тарантез, 21 қаңтардан 22 маусымға дейін 1276 жылдары Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Уағыздаушылар орденінің мүшесі болғандықтан, ол тиімді уағыздаушы ретінде танымал болды. Ол Париж университетіндегі екі "Доминикан кафедрасының" бірін иеленді және орден үшін "оқу жоспарын" жасауға зор үлес қосты. 1269 жылы Пьер де Тарантез француз Доминикан провинциясының провинциалы болды. Ол Папа Григорий X-тің жақын серігі болды, ол оны Остия епископы етіп тағайындады және 1273 жылы кардинал дәрежесіне көтерді. 1276 жылы Григорий қайтыс болғаннан кейін Пьер папа болып сайланды, Иннокентий V есімін алып, папалық конклавта сайланған алғашқы папа болды. Ол шамамен бес айдан кейін қайтыс болды, бірақ өзінің қысқа мерзімінде Генуя мен Сицилия королі Карл I арасында бейбітшілікке қол жеткізуге көмектесті. Папа Иннокентий V 1898 жылы Папа Лео XIII-тің қанатымен мақұлданды.
Pope Innocent V (Innocentius V; c. 1225 – 22 June 1276), born Pierre de Tarentaise, was head of the Catholic Church and ruler of the Papal States from 21 January to 22 June 1276. A member of the Order of Preachers, he acquired a reputation as an effective preacher. He held one of the two "Dominican Chairs" at the University of Paris, and was instrumental in helping with drawing up the "program of studies" for the Order. In 1269, Peter of Tarentaise was Provincial of the French Province of Dominicans. He was a close collaborator of Pope Gregory X, who named him Bishop of Ostia and raised him to cardinal in 1273. Upon the death of Gregory in 1276, Peter was elected pope, taking the name Innocent V and becoming the first pope elected in a papal conclave. He died about five months later, but during his brief tenure facilitated a peace between Genoa and King Charles I of Sicily. Pope Innocent V was beatified in 1898 by Pope Leo XIII.
Ерте өмір
Пьер де Тарантаз 1225 жыл шамасында Савой графтығының Тарантаза аймағындағы Мутье қаласының жанында дүниеге келген. Дегенмен, тағы бір кең таралған болжам бойынша, ол Италияның Аоста алқабындағы Ла-Салле қаласында туған. Бұл екі орын да сол кезде Киелі Рим империясының Арль корольдігіне қарасты, бірақ қазір біріншісі Францияның оңтүстік-шығысында, екіншісі Италияның солтүстік-батысында орналасқан. Кейбір француз ғалымдары Питердің Бургундиядағы Тарантаз немесе Луара департаментінің Сент-Этьен округіндегі Тарантаздан шыққандығын айтады. Шамамен 1240 жылы Питер Лиондағы доминикан орденіне қосылды. 1255 жылдың жазында ол Париждегі С. Жак монастырындағы studium generale-ге жіберілді. Бұл Париж университетінде оқуға ниеттенген адам үшін маңызды қадам болды. Ол теология магистрі дәрежесін алып, уағыз айтушы ретінде жылдам даңққа ие болды.
Профессор және провинциялық
1259–1264 жылдар аралығында Петр доминикандарға бөлінген екі кафедраның (профессорлық) бірі – «француз кафедрасын» басқарды. 1259 жылы ол Доминикан орденінің Валенсиендегі Бас тарауына қатысты, Бас мастер Гумбертус де Романның басшылығымен, Париждегі Мастер мәртебесіне ие болғандықтан немесе Франция провинциясының сайланған Дефиниторы (делегаты) ретінде. Пётр Ұлы Альберт, Тома Аквинский, Бонушомо Брито және Флоренцийбен бірге қатысты. Бұл Бас тарау бүкіл Доминикан орденінде жүзеге асырылатын *ratio studiorum*, яғни оқу бағдарламасын құрды, онда философияны теологияны оқуға жеткілікті дайындықтан өтпегендерге дайындық ретінде оқу ұсынылды. Бұл жаңалық доминикандық схоластикалық философияның дәстүрін қалыптастырды, ол мүмкіндігі болса, әр доминикандық монастырда, мысалы, 1265 жылы Римдегі Санта-Сабина монастырындағы орденнің провинциалдық *studium*-ында іске асырылуы тиіс еді. Әр монастырда дайындық оқуларын бақылайтын сайланған лектор және теологиялық оқулар үшін сайланған шебер болуы керек еді. Келесі жылы оған «Бас уағызшы» атағы берілді. 1264 жылы Уағыздаушылар орденінің жаңа Бас мастери Джон Верчелли сайланды. Бұл Питердің қамқоршысы Гумбертус де Романның қайтыс болуына байланысты академиялық саясатқа қатысуға мүмкіндік берді. Пётр Ломбардтың «Сензери» еңбегіндегі Пётрдің 108 тұжырымы еретик деп айыпталды. Бірақ Петр профессорлық қызметінен бас тартса да, Верчеллидің Иоанны 108 тұжырымның қорғанысын жазу үшін Тома Аквинскийді тағайындады. Петірдің беделі соншалық болды, ол бірден үш жылға Франция провинциясының провинциалы болып сайланды (1264–1267). Ол 1267 жылы мамыр айында Болоньяда өткен Бас тарауда қызметінен босатылды. Өкілеттігі аяқталғаннан кейін, Томас Аквинскийдің сыншыларына жауап бергеннен соң, Петр Париж университетінің кафедрасына оралды (1267). 1269 жылы ол Франция провинциясының провинциалы қызметіне қайта сайланды және ол Лион архиепискобы болып тағайындалғанға дейін осы лауазымда қалды. 1272 жылдың 6 маусымында Папа Григорий X өзі Петр Тартантизскийді Лион архиепискобы етіп тағайындады, ол Остия епископы болып тағайындалғанға дейін осы лауазымда болды. Алайда, Петр ешқашан шіркеуге қабылданбаған. Дегенмен, ол 1272 жылдың желтоқсан айының басында Франция королі Филипп III-ке адалдық ант берді. Папа Григорийдің өзі 1273 жылдың қараша айының ортасында Лионға келді, жоспарланған экуменикалық кеңеске мүмкіндігінше көп прелаттарды шақыруға ниеттенді. Ол дереу Франция патшасы Филипп III-пен кездесті. Олардың әңгімелері, әрине, үйлесімді болды, өйткені Филип шіркеуге өзінің ағасы Альфонс, Тулуза графынан мұра еткен Контат Венассенді берді. Екінші Лион кеңесі 1274 жылдың 1 мамырында ашылды. Бірінші сессия дүйсенбі, 7 мамырда өтті. Күн тәртібіндегі басты мәселелер – крест жорығы және Шығыс және Батыс шіркеулерінің бірігуі болды.
Остияның кардинал-епискобы
Петр Тартантайзский 1273 жылғы 3 маусымда Орвиетода Папа Григорий X өткізген консисторияда кардиналдыққа көтерілді және Остияның отарлық епископы болып тағайындалды. Ол Лиондағы Екінші Экумендік сотына қатысты. Собор барысында ол жерлеу рәсімінде ән шырқады және 1274 жылғы 15 шілдеде қайтыс болған Альбано епископы, кардинал Бонавентураның жерлеу рәсіміне қатысып, сөз сөйледі. Рим папасы Григорий, собордың әкелері және Рим куриясының барлығы қатысты. Собор аяқталғаннан кейін Папа Григорий күз бен қысты Лионда өткізді. Ол және оның сүйегі 1275 жылғы мамыр айында Лионнан шығып, 30 қыркүйектен кейін Венадан шығып, 6 қазанда Лозаннаға келді. Лозаннада ол Рим патшасы Рудольфпен кездесіп, 20 қазанда патшаның адалдық сертін алды. Сол кезде Папамен бірге жеті кардинал болды, олардың есімдері серт беру тізімінде көрсетілген: Петрус Остиенсис, Сан-Прасседедегі Анхер Панталеоне, Сан-Маркодағы Гуглельмус де Брей, Сан-Адрианодағы Оттобоно Фиески, Сан-Мария-ин-Космединдегі Джакомо Савелли, Сан-Джорджо-ин-Велабродағы Готтифрид де Алатри және Сан-Мария-ин-Портикудағы Маттео Россо Орсини. Топ 1275 жылғы 12 қарашада Миланға, ал 18 желтоқсанда Флоренцияға жетті. Паптың тобы Рождествоға дейін Ареццоға жеткенімен, Папа әлсіз және ауру болды. Ареццодағы тұру Григорий X 10 қаңтарда 1276 жылы қайтыс болғанға дейін созылды. Оның өлім төсегінде тек үш кардинал болды: Петр Тартантайзский, Петр Джулиани Тускулумский және Бертран де Сен-Мартин Сабиналық, барлығы кардинал-епископтар. Лион соборы бекіткен "Ubi Periculum" конституциясына сәйкес, оның орнын басатын адамды сайлау үшін конклав Папа қайтыс болғаннан кейін он күннен соң басталуы керек еді.
Папалық конклав
Қажетті он күн өткен соң кардиналдар 20 қаңтарда Киелі Рухтың дәстүрлі миссасын тыңдау үшін жиналды. Онда он екі кардинал қатысты. Кардиналдар Симон де Брион, Франциядағы Папаның легаты, және Джованни Гаэтано Орсини қатыспады. Келесі күні, 21 қаңтарда, кардинал Петр Тарантаз сайлаушылардың бірауыздан таңдауымен, алғашқы дауыс беруде (скрутини) сайланды. Ол Папа болған алғашқы доминикан болды. Ол «Иннокентий» деген пап атын таңдады. Оның шешімі Римде тәж кию болды, Рим 1272 жылдың маусым айының үшінші аптасында Григорий X кеткеннен бері Папа көрмеген еді. 7 ақпанға қарай Папалық Курия Витербоға жетті. Неаполь королі Карл жаңа Папамен кездесу үшін Витербоға келді және оны Римге сүйемелдеді. 1276 жылдың 22 ақпанында, Петірдің тағы мерекесінде Папа Иннокентий Ватикан базиликасында кардинал Джованни Гаэтано Орсинимен тәж киді.
Іс-шаралар мен саясат
1276 жылдың 2 наурызында Папа Иннокентий I Неаполь королі Карлға Рим сенаторлығын, қала басқаруын және Туссия ректорылығын сақтау құқығын берді. 4 наурыздағы хатында Папа король Карлдың Неаполь және Сицилия корольдіктеріне адал болуға ант бергенін куәландырды. 9 наурызда ол Рим королі Рудольфқа Италияға келмеуін, ал келсе, Папалық пен оның арасындағы келісімге қол жеткізгенше сапарын тоқтатуын өтінді. Бұл Григорий X келіскен Рудольфтың тәж кию рәсімі бірден өтпейтінін білдірді. 17 наурызда ол Рудольфқа тағы хат жазып, Папалық нунцийлерімен кездесуге кеңес берді және олардың келіссөздерінде Равенна экзархаты, Пентаполис және Романьола тақырыбын көтеруге болмайтынын айтты. Бұл қарақшылыққа ұқсады. Француз Иннокентийдің Карлға, Людовик IX-тың бауыры және Филипп III-тің інісіне деген ықыласы мен Рудольфқа қатысты қатал мінезі Италиядағы күштер тепе-теңдігін қайта өзгерте бастады және соғысқа бастап бара жатқандай көрінді. Папа Григорийдің бейбітшілік орнатуға жасаған тырысы бекер кетті. 26 күні ол Парма және Комаккио епископтарына Папа Григорий X-тің шешімі бойынша Бонифаций де Лаванияны (Лаванья) Равенна архиепископы етіп тағайындауға көмектесуді бұйырды. Иннокентий Генуя мен Неаполь арасындағы бейбіт келісімге қол жеткізді, ол 1276 жылдың 18 маусымында қол қойылды. 1276 жылдың 18 мамырында Папа Иннокентий V Франция королі Филипп III-ке өзінің досы, Париж доминикан провинциалы (Иннокентийдің өзі 1272 жылға дейін осы лауазымды атқарған, содан кейін Лион архиепископы болып тағайындалған) абат Фрай Гай де Суллиді Бурж епископы етіп тағайындағанын хабарлады. Оның қысқа ғана понтификатының ерекшелігі – Шығыс шіркеуімен қайта бірігуге деген ниетінің іс жүзінде көрініс табуы болды. Ол Византия императоры Михаил VIII Палеологқа хат жазып, Григорий X-тің қайтысы туралы хабарлады және императордың өкілдері, Константинополь архидиаконы Георгий мен Императорлық канцелярияның басшысы Феодордың Константинопольге оралуына рұқсат берілмегені үшін кешірім сұрады. Ол Лионның екінші кеңесінің шешімдеріне байланысты императорға елшілер жіберуге кірісті, Константинополь мен Неаполь королі Карл I арасында бейбітшілік орнатуға үміттенеді. Алайда Карл патша келісімге емес, жаулауға қызығушылық танытты. Иннокентий қайта бірігуді келісу үшін адамдарды жіберуге мүдделі болды. Ол Болониялық Киелі кітаптар докторы, францискан Бартоломеоға Шығысқа саяхаттауды тапсырды, бірақ оған алдымен Римге келуді бұйырды, сонда оған сәйкес сүйемелдеушілерді таңдауға болады. Өлім осы жоспарға кедергі келтірді. Папа Иннокентий V 1276 жылдың 22 маусымында Римде бес ай және бір (немесе екі) күн билік еткеннен кейін қайтыс болды. Ол Карл патша салған сәнді мазарға Латеран базиликасына жерленді. Айыныштысы, 1307 және 1361 жылдары базиликада болған екі өрт кезінде мазар қирады. Иннокентий V жаңа кардиналдарды тағайындамады, сондықтан 1276 жылдың шілдесінде өткен конклавқа қатысушылар қаңтардағыдай болды. Алайда Карл патша конклавтың губернаторы және Рим сенаторы ретінде барлық уақытта Римде болды. Оның пікірін ескермеу мүмкін емес.
Жазбалар
Папа Иннокентий V философия, теология және канондық құқық саласында бірнеше еңбектердің авторы болды, соның ішінде Пауыл хаттарына түсіндірмелер және Питер Ломбардтың «Төңкерістері» туралы еңбектер. Оны кейде «өте белгілі доктор» деп те атайды.
Қасиетті деп жариялау
Рим папасы Лев XIII 1898 жылғы 14 наурызда Иннокентий V-тің қасиеттілік атағымен мақұлдады. Оны қасиетті деп жариялау ісі 1943 жылғы 25 мамырда ресми түрде басталды.