Қызыл мойынды шағала (Podiceps grisegena) – солтүстік жарты шарда қыстайтын су құсы. Көшіп-қоныс жасайды, көлдерде және теңіз жағалауларында мекендейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судағы қоныс аударатын құстардың түрлері
Species of migratory aquatic bird
Қызыл мойынды шағала (Podiceps grisegena) – солтүстік жарты шардың қоңыстанды аймақтарында кездесетін, қоныс аударатын су құсы. Оның қыстау орындары көбінесе мұхит жағалауларындағы толқындардан тыс, тыныш суларда шоғырланған, бірақ кейбір құстар үлкен көлдерде де қыстауы мүмкін. Шағалалар көлдер, батпақтар немесе балық шаруашылықтары сияқты тұщы судың жайлы жерлерін көбею үшін артық жақсы көреді. Қызыл мойынды шағала қыста күңгірт сұр түсті, көзге түспейтін құс. Көбею маусымында ол ерекше қызыл мойын қауырсыны, қара бас пен ақшыл сұр бетке ие болады, осы қасиеттері үшін оның аты осылай аталуы мүмкін. Одан басқа, оның күрделі ұсыну ритуалы және әртүрлі жоғары дауысты жұптасу шақырулары бар. Жұптасқаннан кейін, ол судағы өсімдіктерден ұя салады, оны жайлы көлдің немесе батпақтың жүзіп тұрған өсімдіктерінің үстіне орналастырады. Барлық шағалалар сияқты, қызыл мойынды шағала да жақсы жүзеді және ерекше жылдам суға сүңгігіш, қауіпке ұшырғанда ұшудың орнына суға сүңгіп кетеді. Аяқтары денеге қарай, құйрыққа жақын орналасқан, бұл құстың құрлықта қимылсыз қозғалуына себеп болады. Ол балық аулайды немесе өсімдіктерден жәндіктерді теріп алады; сондай-ақ, асқазан-ішек жүйесін қорғау үшін қауырсындарын жұтады. Оның екі түршесінің сақталу статусы – Еуропа мен Батыс Азияда кездесетін P. g. grisegena және Солтүстік Америка мен Шығыс Сібірде кездесетін, ірілеу P. g. holboelii (бұрынғы Holbœll шағаласы) – «Алаңдаушылық тудырмайды» деп бағаланған, ал жалқы популяциясы тұрақты немесе өсуде.
The red necked grebe (Podiceps grisegena) is a migratory aquatic bird found in the temperate regions of the northern hemisphere. Its wintering habitat is largely restricted to calm waters just beyond the waves around ocean coasts, although some birds may winter on large lakes. Grebes prefer shallow bodies of fresh water such as lakes, marshes or fish ponds as breeding sites. The red necked grebe is a nondescript dusky grey bird in winter. During the breeding season, it acquires the distinctive red neck plumage, black cap and contrasting pale grey face from which its name was derived. It also has an elaborate courtship display and a variety of loud mating calls. Once paired, it builds a nest from water plants on top of floating vegetation in a shallow lake or bog. Like all grebes, the red necked is a good swimmer and particularly swift diver, and responds to danger by diving rather than flying. The feet are positioned far back on the body, near the tail, which makes the bird ungainly on land. It dives for fish or picks insects off vegetation; it also swallows its own feathers, possibly to protect the digestive system. The conservation status of its two subspecies—P. g. grisegena, found in Europe and western Asia, and the larger P. g. holboelii (formerly Holbœll grebe), found in North America and eastern Siberia—is evaluated as Least Concern, and the global population is stable or growing.
Таксономия
Қызыл мойынды көбелекті француз ғалымы Жорж Луи Леклер, 1781 жылы «Табиғат тарихындағы құстар» еңбегінде сипаттаған. Құс сондай-ақ Франсуа Николас Мартинет салған, Эдме Луи Добентонның бақылауымен жасалған «Табиғат тарихының нұрлы суреттерінде» қолмен боялған бір пластинкада бейнеленген. Пластинканың қолтаңбасында да, Буффонның сипаттамасында да ғылыми атау болмаған, бірақ 1783 жылы голланд натуралисі Питер Боддарт «Нұрлы суреттер» каталогында Colymbus grisegena есімді екі атаулы номенклатураны ұсынды. Кейіннен, түліктік орны Франция деп белгіленді. Қызыл мойынды көбелек қазір ағылшын натуралисі Джон Лэтам 1787 жылы құрған Podiceps туысына жатқызылған. Podiceps туысының атауы латын тіліндегі podicis («ішек») және pes («аяқ») сөздерінен алынған, бұл көбелектің денесіне қарағанда арт жағына қарай орналасқан аяқтарын көрсетеді. Grisegena түрлік атауы латын тіліндегі griseus («сұр») және gena («жақ») сөздерінен тұрады және көбейген ересектің бетіндегі өрнекті білдіреді. Көбелектер – кішкентайдан орташаға дейін су құстары, олардың саусақтары қанатты емес, бөлінген. Бірнеше туыс бар, олардың ішіндегі ең кең таралғаны – тоғыз түрі бар Podiceps, олардың біреуі жақында жойылды. Қызыл мойынды көбелектің ең жақын туысы – Еуропа мен Батыс Азияда кездесетін, балық жейтін үлкен тоқыл көбелек. Қызыл мойынды көбелек бастапқыда Солтүстік Америкада пайда болып, кейін Еуропаға тараған болуы мүмкін, онда диетасын жәндіктермен толықтыру үлкен туысымен бәсекелестікті азайтуға көмектескен. Италияда ортаңғы плейстоценге жататын осы түрдің қазба қалдықтары табылған. Қызыл мойынды көбелектің екі түршесі бар: атаулы түрше P. g. grisegena Еуропа мен Батыс Азияда, ал P. g. holboelii (Гольболл көбелегі, Гренландия құстарын зерттеген даниялық саяхатшы Карл Петер Хольболлдың құрметіне аталған) Солтүстік Америкада және Шығыс Сібірде кездеседі. Шығыс Азиядағы құстардың мүңкілері американдық түрге қарағанда сәл кішкентай, бірақ бұл айырмашылық үшінші түрше ретінде бөліп қарауға жеткіліксіз.
The red necked grebe was described by the French polymath Georges Louis Leclerc, Comte de Buffon in 1781 in his Histoire Naturelle des Oiseaux. The bird was also illustrated in a hand coloured plate engraved by François Nicolas Martinet in the Planches Enluminées D'Histoire Naturelle which was produced under the supervision of Edme Louis Daubenton to accompany Buffon's text. Neither the plate caption nor Buffon's description included a scientific name but in 1783 the Dutch naturalist Pieter Boddaert coined the binomial name Colymbus grisegena in his catalogue of the Planches Enluminées. The type locality was subsequently designated as France. The red necked grebe is now placed in the genus Podiceps that was erected by the English naturalist John Latham in 1787. The genus name Podiceps comes from Latin podicis, "vent" or "anus", and pes, "foot", and is a reference to the placement of a grebe's legs towards the rear of its body. The species name grisegena is from Latin griseus (grey) and gena (cheek) and refers to the face pattern of the breeding adult. Grebes are small to medium large water birds with lobed, rather than webbed, toes. There are several genera, of which the most widespread is Podiceps with nine species, one recently extinct. The red necked grebe's closest relative is the fish eating great crested grebe of Europe and western Asia. It is possible that the red necked grebe originally evolved in North America and later spread to Europe, where a change of diet to include more insects helped to reduce competition with its larger cousin. Fossils of the species dating to the middle Pleistocene have been found in Italy. The red necked grebe has two subspecies, the nominate subspecies P. g. grisegena in Europe and western Asia, and P. g. holboelii (Holboell's grebe, named for Danish explorer of Greenlandic birds Carl Peter Holbøll) in North America and eastern Siberia. The east Asian birds have slightly smaller bills than the American form, although the differences are too small to merit separation as a third subspecies.
Сипаттама
Қызыл мойынды көбелек – Еуразияның үлкен қыртысты көбелегінен және Солтүстік Американың батыс және Кларк көбелектерінен кіші, бірақ басқа солтүстік көбелек түрлерінен айтарлықтай үлкен. Номиналды еуропалық түрдің ересегінің денесі ұзын, қанаттарының орташа ұзындығы бар және салмағы ... .
The red necked grebe is a medium large grebe, smaller than the great crested grebe of Eurasia, and the western and Clark's grebes of North America, but noticeably larger than other northern grebe species. The adult of the nominate European subspecies is long with a average wingspan, and weighs
Қызыл мойынды көбелектің қысқы түсі басқа көбелектерге қарағанда қараңғырақ; оның қара сұр басы аз анықталған, сұр бетімен бірігіп, бетінің артқы жағында ақшыл жарты ай сызығы көзге түседі. Мойынның алдыңғы жағы ақшыл немесе ашық сұр, артқы мойны қараңғы сұр, ал тұмсығының сары түсі жаздағыдан гөрі аз байқалады. Қауырсыны атаулы түрдің қауырсынымен бірдей, бірақ ересектің тұмсығы көбірек сары түсті. Жыныстар арасындағы мөлшерінің айырмашылығы P. g. grisegena-ға қарағанда осы түрге үлкен. Қанаттары салыстырмалы түрде кішкентай, сұр түсті, екінші қанаттары ақ, өте жылдам соғады және ұшу үшін қажетті жылдамдық алу үшін су арқылы ұзақ жүгіру қажет. Барлық көбелектер сияқты, қызыл мойынды көбелек те өте жақсы жүзуші; ол су астында жылдамдау үшін аяқтарын пайдаланады және құйрығы тым қысқа болғандықтан, айналып бағыттайды. Көбейтілу маусымында ең дауыс беретін көбелектердің бірі, бірақ туыстары сияқты, жылдың қалған бөлігінде көбінесе үнсіз болады. Оның дауысты, зарлаған немесе ыңғыраған дауысы бар, оны түнде немесе күндіз, көбінесе жасырын жерден бір құс немесе жұп береді. Бәсекелес аймақтық құстар арасындағы ән айту кезінде 60-қа дейін бірінен соң бірі келетін ұзын тізбектер орындалуы мүмкін. Сонымен қатар, әртүрлі құлақ түрінде шыңғырау, сыңғырау, сыңғырлап, қоңырау шалу, әр түрлі жеке ерекшеліктері бар. Көбейтілуге ең қолайлы орта – балықтардың тоғандары, олар басқа да қажеттіліктерге жауап берумен қатар, азық-түлікке бай. Америкалық түрі су өсімдіктерінің тығыздығына көп байланысты емес, кейде ашық көлдерде көбейеді. P. g. holboelii Солтүстік Америкада Аляскада, Канаданың батыс және орталық бөлігінде және АҚШ-тың солтүстік-шығысында Миннесотаға дейін көбейеді; Азияда ол Камчаткадан оңтүстікке Хоккайдоға және батысқа Моңғолияға дейін шығыс Сібірде ұя салады. Азиялық құстар Жапониядан Шығыс Қытай теңізіне дейін теңізде қыстайды, ал американдық асыл тұқымдылар Тынық мұхитта қыстайды, негізінен оңтүстік Аляскадан Британдық Колумбияға дейін (түстікте Калифорнияға дейін аз санда), ал Атлантикада Ньюфаундленд пен Лабрадордан Флоридаға дейін. Кейбір құстар, егер олар мұздан жеткілікті түрде босатылса, Ұлы көлдерде қалады және Солтүстік және Батыс Үндістанның кейбір аймақтарында да кездеседі.
The winter plumage of the red necked grebe is duskier than that of other grebes; its dark grey cap is less defined, and merges into the grey face, and a pale crescent that curves around the rear of the face contrasts with the rest of the head. The front of the neck is whitish or light grey, the hind neck is darker grey, and the yellow of the bill is less obvious than in summer. The plumages are the same as those of the nominate race, although the adult's bill is more extensively yellow. The difference in size between the sexes is greater than for this subspecies that for P. g. grisegena. The relatively small wings are grey with white secondaries, and beat very rapidly. and needs a lengthy run across water to gain the speed needed for take off. Like all grebes, the red necked is an expert swimmer; it uses its feet for propulsion underwater, and steers by rotating its legs, since its tail is too short for this purpose. This is one of the most vocal grebes during the breeding season, but, like its relatives, it is mainly silent for the rest of the year. It has a loud, wailing or howling display call uooooh, given by a single bird or a pair in duet, by night or during the day, and often from cover. Long sequences of up to 60 consecutive notes may be delivered during singing encounters between rival territorial birds. A great variety of quacking, clucking, hissing, rattling and purring calls are also given, with much individual variation. The best breeding habitat is fish ponds, which have an abundance of food in addition to meeting the other requirements. The American subspecies is less tied to a high aquatic plant density, and sometimes breeds on quite open lakes. P. g. holboelii breeds in North America in Alaska, western and central Canada, and the northern US east to Minnesota; in Asia it nests in eastern Siberia from Kamchatka south to Hokkaido and west to Mongolia. The Asian birds winter at sea from Japan to the East China Sea, and American breeders winter in the Pacific, mainly from southern Alaska to British Columbia (with smaller numbers south to California), and in the Atlantic from Newfoundland and Labrador to Florida. Some birds remain on the Great Lakes if they are sufficiently ice free. and parts of northern and western India.
Өсімдіктер мен тіршілік ету
Қызыл мойынды гребтер әдетте оқшауланған жұптар ретінде ұялайды, көршілес ұялардың арасындағы қашықтық жеткілікті болады, бірақ қолайлы жағдайларда жартылай колониялық ұялау да мүмкін, онда 20 жұпқа дейін әрқайсысы сызықтық аумақты қорғайды. Осындай колонияларда ұялайтын жұптар көбірек жұмыртқа салады, олар маусымның басында шығып, үлкен балапандар тудырады. Аумақты қорғау үшін қанаттарын жаю, мойын созу және тұмсығымен итеру сияқты әртүрлі ескерту белгілері қолданылады; көбею көбінесе шағалалармен немесе басқа да колониялық су құстарымен байланысты болады. Қызыл мойынды гребтер төрт немесе бес (бірден тоғызға дейін) боз жасыл немесе ақшыл жұмыртқа салады, олардың орташа ені, ұзындығы және салмағы шамамен болады, оның 10% -ы қабықтан тұрады. Ата-аналар 21–33 күн бойы жұмыртқаларды кезекпен күтіп, дамыған, қауырсынды балапандардың шығуына дейін күтеді; жас балапандар ұшып кеткеннен кейін 54 күнге дейін ата-аналарымен қоректенеді. Бұл ата-аналар арасындағы қоректендіру қажеттілігін тең бөліп береді. Көбеюден кейін ересек құстар қанаттарын жаңартады және уақытша ұшу қабілетін жояды; ұшу қауырсындары өскеннен кейін көші-қон басталады. Шұбар балық жүзіп жүрген балапандарды жеуі мүмкін. Орташа есеп бойынша, әрбір ересек құстың төртінші айында 0,65 балапаны тірі қалады, бірақ ересек құстардың өлім-жітімі белгісіз. Қызыл мойынды гребтер жыртқыштардан қашу үшін суға сүңгіп кіреді; тамақтанатын кезде суға батып тұру орташа есеппен 30 секундтан аз, ал қашу үшін суға батып тұру ұзаққа созылады.) Жергілікті немесе маусымдық маңызы болуы мүмкін, әсіресе американдық түршесі үшін, ал шаяндар құстардың рационының 20% дейін құрауы мүмкін. Жағалауда көбейетін құстар көбінесе ішкі көлдерге немесе жағалау аймақтарына азық іздеу үшін ұшады. Еуропалық түршелер балық үшін үлкен үлкен қыртысты көбелекпен бәсекелесуге мәжбүр, сондықтан американдық түршелерге қарағанда омыртқасыздарды көбірек жейді, бірақ екі түрше де қыста негізінен балық жейді. Егер азық-түлік жетіспесе, ата-аналар ұрықтанбаған жұмыртқаларды тастап кетеді немесе ең кішкентай балапандарды аштан өлтіруге рұқсат етеді, бірақ соңғы стратегия үлкен балапандарды қорғау үшін тиімді емес сияқты. Басқа гребтер сияқты, қызыл мойынды гребтер де көп мөлшерде қауырсындарын жұтып қояды, олар құстың асқазанында қалады. Асқазандағы қауырсындардың қызметі белгісіз, бірақ олар ас қорыту жолының төменгі бөлігін сүйектер мен басқа да қатты, қорытылмайтын заттардан қорғайды деп есептеледі. Халық санының өсуі сандық түрде анықталмаған, бірақ ол IUCN Қызыл тізіміндегі халық санының азаю критерийіне сәйкес келмейді (он жыл немесе үш ұрпақта 30% -дан астам азаю). Осы себептерге байланысты, түрдің ең төменгі қауіпке ұшырауы бағаланады. Келісімге қатысушы тараптар түрлерді және олардың мекендеу орындарын қорғау, адамның қызметін басқару, зерттеулер жүргізу, білім беру және іске асыру сияқты маңызды мәселелерді қарастыратын егжей-тегжейлі іс-қимыл жоспарында сипатталған әртүрлі қорғау стратегияларын жүзеге асыруға міндетті. Қызыл мойынды гребтерді Солтүстік Еуропада мезолиттік және палеолиттік кезеңдерде адамдар аулаған, бірақ қазіргі уақытта аулаудың елеулі деңгейі бар екеніне ешқандай дәлел жоқ. Солтүстік Америкада полихлорлы бифенилдер (ПХБ) және ДДТ сияқты ластаушы заттардың әлеуетті қауіптері бар, олар жұмыртқаның тұқымсыздығы мен жұмыртқа қабығының жұқаруына байланысты репродуктивті сәттіліктің төмендеуіне себеп болады. Көлдердің өзгеруі мен бұзылуынан және судағы демалыс түрлерінен туындаған адамның әрекетінен көбею орындарына қауіп төнуі мүмкін. Бұл қауіптердің жалпы популяцияға айтарлықтай қауіп төндіретіндігіне дәлел жоқ; Солтүстік Америкадағы қызыл мойынды гребтердің 70%-дан астамы Канадада көбейеді, онда популяция тұрақты немесе өсуде.
Red necked grebes usually nest as isolated pairs with more than between neighbouring nests, although semi colonial nesting may occur in suitable sites, where up to 20 pairs each defend a linear territory. Pairs nesting in these colonies produce larger clutches of eggs, which hatch earlier in the season and result in larger broods. The territory is defended with various threat displays, including wing spreading, hunching, and bill thrusting; Breeding is often in loose association with gulls or other colonial water birds. The red necked grebe lays four or five (range one to nine) dull white or pale blue eggs, which average in breadth, in length, and weigh about , of which 10% is shell. Parents take turns to incubate the eggs for 21–33 days until the precocial downy chicks hatch; The young may be fed by the parents for up to 54 days after fledging, The brood may be split, so that each parent feeds only some of the chicks. This spreads the feeding demand equally between the parents. After breeding the adults moult their wing feathers and are temporarily flightless; migration commences once the flight feathers have regrown. Pike may take swimming chicks. On average, for each adult, 0.65 young birds are still alive by their fourth month, although the mortality rate for the adult is unknown. Red necked grebes attempt to evade birds of prey by diving; when feeding, dives average less than 30 seconds, although escape dives are more prolonged.) may be important locally or seasonally, especially for the American subspecies, and crustaceans can constitute up to 20% of the grebe's diet. Birds breeding at the coast often make foraging flights to inland lakes or offshore areas to feed. European breeders, which have to compete with the larger great crested grebe for fish, eat a greater proportion of invertebrates than the longer billed American subspecies, although both races eat mainly fish in winter. If food is scarce, parents may desert unhatched eggs, or allow the smallest chicks to starve, although the latter strategy appears not to be particularly efficient in protecting the older chicks. Like other grebes, the red necked grebe ingests large quantities of its own feathers, which remain in the bird's stomach. The function of the feathers in the stomach is unknown, although it has been suggested that they help to protect the lower digestive tract from bones and other hard, indigestible material. The population trend has not been quantified, but it is not believed to meet the thresholds for the population decline criterion (declining more than 30% in ten years or three generations) of the IUCN Red List. For these reasons, the species is evaluated as Least Concern. Parties to the Agreement are required to engage in a wide range of conservation strategies which are describes in a detailed action plan. The plan is intended to address key issues such as species and habitat conservation, management of human activities, research, education, and implementation. The Red necked Grebe was hunted by humans in northern Europe in the Mesolithic and Paleolithic periods, but there is no evidence that there is any significant level of hunting at the present time. In North America, there are potential threats from pollutants such as polychlorinated biphenyls (PCBs) and pesticides such as DDT which cause reduced reproductive success due to egg sterility and eggshell thinning. Breeding areas may be threatened by the modification and degradation of lakes and by human disturbance from water based recreational activities. There is no evidence to suggest that these threats could result in a significant risk to the overall population; more than 70% of North American red necked grebes breed in Canada, where the population is stable or increasing.