Тай халқының мифологиялық түп-бабасы – Хуун Бором туралы аңыз
Khun Borom
Хун Бором – оңтүстік-батыс тай тілдес халықтарының мифологиялық атасы. Құдайдың күшті су тасқынынан кейін жаңа елді мекендеуге келген үш басшы туралы аңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хун Бором (ขุนบรม, ) немесе Хун Буром () – Оңтүстік-Батыс тай тілінде сөйлейтін халықтардың мифтік атасы.
Khun Borom (ขุนบรม, ) or Khoun Bourôm (, ) is a legendary progenitor of the Southwestern Tai speaking peoples,
Мифология
Тай тілінде сөйлейтін халықтар арасында кең тараған Хоун Бором аңызына сәйкес, ежелгі заманда адамдар жаман және қатыгез болған. Бір ұлы құдай оларды су тасқынымен жойды, тек үш лайықты басшы ғана қалды. Олар көкте сақталды, жаңа адамзаттың негізін қалаушылар мен жетекшілері болу үшін. Құдай осы үш басшыны жерге бұқамен бірге, жерді жыртуға көмектесу үшін жіберді. Басшылар мен бұқа қазіргі Вьетнамның Điện Biên Phủ қаласында орналасқан, аңызға толы Муанг Тэн жеріне келді. Жер күріш егуге дайын болғаннан кейін, бұқа өлді және оның мұрынынан ащы қабақ өсіп шықты. Осы қабақтардан жаңа адамзат пайда болды. Қызғылт түсті қызыл терілі аборигендер ыстық таяқпен тілінген қабақтардан, ал ақшыл терілі тай халқы кескішпен жасалған тіліктерден дүниеге келді. Содан кейін құдайлар тай халқына үй салуды және күріш өсіруді үйретті. Оларға дұрыс рәсімдер мен мінез-құлық туралы нұсқау берді, осының арқасында гүлденіп өсті. Халық саны арта келе, олар қарым-қатынастарды басқаруда және дау-жанжалдарды шешуде көмекке мұқтаж болды. Құдайлардың патшасы Пхагна Тен, тай халқын билеу үшін ұлы Хоун Боромды жіберді. Хоун Бором тай халқын 25 жыл бойы басқарды, оларға жаңа құралдар мен өнерлерді үйретті. Осы 25 жылдың соңында Хоун Бором патшалықты жеті ұлының арасында бөліп, олардың әрқайсысына билеу үшін бір бөлігін берді.
According to the myth of Khoun Borôm, a myth commonly related among Tai speaking peoples, in ancient times people were wicked and crude. A great deity destroyed them with a flood, leaving only three worthy chiefs who were preserved in heaven to be the founders and guides for a new race of people. The deity sent the three chiefs back to the earth with a buffalo to help them till the land. The chiefs and the buffalo arrived in the legendary land of Muang Then, located at today's Điện Biên Phủ, Vietnam. Once the land had been prepared for rice cultivation, the buffalo died and a bitter gourd vine grew from his nostril. From the gourds on the vine, the new human race emerged. Relatively dark skinned aboriginal peoples emerging from gourds cut open with a hot skewer and the lighter skinned Tai peoples emerging from cuts made with a chisel. The gods then taught the Tai peoples how to build houses and cultivate rice. They were instructed in proper rituals and behavior, and grew prosperous. As their population grew, they needed aid in governing their relations and resolving disputes. Phagna Thèn, the king of the gods, sent his son, Khoun Borôm, to be the ruler of the Tai people. Khoun Borôm ruled the Tai people for 25 years, teaching them to use new tools and other arts. After this quarter century span, Khoun Borôm divided the kingdom among his seven sons, giving each one of them a portion of the kingdom to rule.
Интерпретация
Хоун Бором әңгімесін түсіндірушілердің кейбірі оның Тай тілінде сөйлейтін халықтардың Қытайдан Оңтүстік-Шығыс Азияға келуін сипаттайды деп санайды (миф бойынша, аспанмен байланысты, су тасқынынан кейін Тай басшылары осы аспаннан пайда болған). Патшаның ұлдарын қамтамасыз ету мақсатында патшалықты бөліп, кеңейту жүйесі, жалпы алғанда, ежелгі Тай ауылдық қауымдастықтарының ұйымдасқандығы мен мұрагерлік тәртібімен сәйкес келеді. Ғалым Дэвид К. Уайатттың пікірінше, Хоун Бором мифі Тай халқының Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ерте тарихына түсінік беруге мүмкіндік береді. Хоун Бором мифінің нұсқалары 698 жылға дейін Сиан Хуанда кездеседі және кейінірек ресми түрде құрылатын Тай тілінде сөйлейтін патшалықтарды анықтайды. Бұл Тай тілінде сөйлейтін халықтардың ерте географиялық таралуын көрсетеді және қазіргі Тай тілінде сөйлейтін халықтардың кеңінен таралған аймақтарда кездесуіне мифологиялық түсіндірме береді. Тілдік талдау көрсеткендей, ерте Тай тілінің қазіргі Тай, Лао және басқа да тілдердің пайда болуына себеп болған тілдік топтарға бөлінуі 7-11 ғасырлар аралығында болған. Бұл бөліну Хоун Бором аңызында көрсетілген географиялық бөлінуге өте ұқсас бағытта жүрді.
Some interpreters of the story of Khoun Borôm believe that it describes Tai speaking peoples arriving in Southeast Asia from China (mythically identified with heaven, from which the Tai chiefs emerge after the flood). The system of dividing and expanding a kingdom in order to provide for the sons of a ruler agrees in general with the apparent organization and succession practices of ancient Tai village groups was called mueang. Scholar David K. Wyatt believes that the Khoun Borôm myth may provide insight into the early history of the Tai people in Southeast Asia. Versions of the Khoun Borôm myth occur as early as 698 CE in Xiang Khouang, and identify Tai speaking kingdoms that would be formally established years later. This may indicate the early geographical spread of Tai speaking peoples, and provides a mythological explanation for why modern Tai speaking peoples are found in such widespread pockets. Linguistic analysis indicates that the division of the early Tai speakers into the language groups that gave rise to modern Thai, Lao and other languages occurred sometime between the 7th and 11th centuries CE. This split proceeded along geographic lines very similar to the division given in the Khoun Borôm legend.