Кіріспе

Неміс философы (1700–1766)

Иоганн Кристоф Гоцшед (2 ақпан 1700 – 12 желтоқсан 1766) – неміс философы, жазушы және Ағарту дәуірінің сыншысы.

Ерте өмір

Ол Лютеран дін қызметкерінің ұлы болып, Кенигсберг (Калининград) маңындағы Джудиттенде (1947 жылы Менделеево деп аталды) дүниеге келді және Әулие Мария шіркеуінде крещение алды. Ол Кенигсберг университетінде философия мен тарихты оқыды, бірақ 1723 жылы магистр дәрежесін алғаннан кейін Пруссия армиясына алынудан қашу үшін Лейпцигке қашты. Лейпцигте ол Иоганн Буркхардт Менкеден қорғау алды, ол "Филандер фон дер Линде" деген атпен танымал ақын және Лейпцигтегі Deutschübende poetische Gesellschaft президенті болды. Осы қоғамда Готтшед 1726 жылы "Аға" болып сайланды, ал келесі жылы оны Deutsche Gesellschaft деп қайта ұйымдастырды. Ол неміс әдебиетінің француз классицизмінің заңдарына бағынуын қатыстырып талап етті. Ол драматургтердің міндетті түрде сақтауы тиіс ережелерді (мысалы, Ständeklausel) жариялады және сахнадағы мақтаншылдық пен әзіл-қалжыңды жойды. 1740 жылы ол швейцариялық жазушылар Иоганн Якоб Бодмер мен Иоганн Якоб Брейтингермен қақтығысқа түсті. Эддисон мен заманауи итальяндық сыншылардың ықпалымен олар поэзиялық қиялға жасанды ережелердің кедергі келтірмеуін талап етті. Олар ағылшын ақындарын, әсіресе Мильтонды мысал ретінде келтірді. Готтшед ағылшын жазушыларының әсемдігін мойындағанымен, поэзия ережелердің нәтижесі болуы керек деген қағидасынан айнымады және Лейпциг пен Цюрих арасындағы қызу дау-жанжалдың нәтижесінде ол жеңіліске ұшырады.

Шығармалары

Готшедтің басты еңбегі – оның «Versuch einer kritischen Dichtkunst für die Deutschen» (1730) еңбегі, Бойло көзқарасынан поэзия өнері туралы неміс тіліндегі алғашқы жүйелі трактаты. Оның «Ausführliche Redekunst» (1728) және «Grundlegung einer deutschen Sprachkunst» (1748) еңбектері неміс стилін дамыту және тілді тазарту үшін маңызды болды. Ол бірнеше пьеса жазды, олардың ішінде Джозеф Аддисонның трагедиясын бейімдеген «Der sterbende Cato» (1732) пьесасы, сондай-ақ осы тақырыптағы француз пьесасы ұзақ уақыт сахнада танымал болды. Оның «Deutsche Schaubühne» (6 том, 1740–45) көбінесе француз тілінен аудармаларды қамтыды.

Готшед Иоганн Себастьян Бахтың екі зайырлы кантатасының мәтіндерін жазды: «Laß, Fürstin, laß noch einen Strahl» (BWV 198) және «Willkommen! Ihr herrschenden Götter der Erden» (BWV Anh. 13, музыкасы жоғалды).

Отбасы

Оның алғашқы әйелі Луиза Кулмус та белгілі автор болған. Ол 1762 жылы қайтыс болды. Үш жылдық аза тұрудан кейін, 1765 жылы Камбургта, Сааледе Готшэд 19 жастағы екінші әйелі Эрнестин Сюзанна Катарина Нойнеске (1746–1811) үйленді.