Хельмольд Босау және славян тарихы

Кіріспе

Гельмольд Босауский (шамамен 1120 – 1177 жылдан кейін) – 12 ғасырдағы саксон тарихшысы және Плён қаласына жақын Босаудағы дін қызметкері. Ол Холштейндегі Ольденбургтың екі епископы Вицелин (1154 жылы қайтыс болған) мен Герольдтың (1163 жылы қайтыс болған) досы болды, олар полаб славяндарын христиан дініне өткізуге көп еңбек етті.

Тарих

Гемольд Гослар қаласының жанында дүниеге келген. Ол Холштейнде өсті, Брансвик қаласында білім алды, Олденбургтың болашақ епископы Герольдтан (1139-42 жж.) сабақ алды. Кейін ол Вендтердің елшісі Вицелиннің жетекшілігімен, алдымен Фалдерадағы августиндік монастырында, кейіннен Ноймюнстер (1147-53 жж.) деп аталған жерде болды. Шамамен 1150 жылы диакон болып, 1156 жылы Гроссер Плёнер көліндегі Босаудағы приходтың діни қызметкері болды. Епископ Герольдтың ықпалымен Гемольд өзінің "Chronica Slavorum" атты еңбегін жазды, онда шамамен 800 жылдан 1171 жылға дейінгі кезеңде поляк славяндарының басып алынуы және дінге кіруі тарихы баяндалған. Бұл жылнаманың мақсаты – христиан діні мен неміс ұлтының Вендтер арасында, әсіресе Холштейннің шығыс бөлігінде қалай табан тірей бастағанын көрсету болды. Ол куәгер ретінде Вицелиннің миссионерлік қызметін, Олденбургте епископтық орнатуды, неміс саудасының бұрынғы қаладан гөрі Любекте маңыздырақ болғандықтан епископтықтың Любекке көшірілуін, Вендтер арасындағы неміс ықпалының таралуын, оларды аяусыз бағындыру мен құртуын және Вестфалия мен Голландиядан олардың жеріне қоныс аударушыларды шақыруын нақты сипаттады. Еңбек екі бөлімнен тұрады: біріншісі 1168 жылмен аяқталады, ал екіншісі 1171 жылға дейін жалғасады. Дегенмен, екінші бөлім 1172 жылдан кейін жазылған. Гемольд сыншыл тарихшы болды, Генрих Қасқырды "ақшаға құмар" деп атады және Венд крест жорықтарын сынады. Ол Генрих Қасқырдың Венд крест жорығы кезіндегі әскерлері арасында "тек ақша туралы, христиандық туралы емес" әңгіме болғанын және славяндарды миссионерлік жолға бұру туралы сөз қозғалмағанын айтты. Гемольд ең алғашқы кезең туралы білімін Адам Бременнің шіркеу тарихынан, Генрих IV-ке қатысты саксон жазбаларынан, Виллехадтың өмірінен, Ансгарийдің тізімінен және, мүмкін, Вицелиннің өмірінен алды, бірақ ол осы жазбалардан жасаған қорытындылар сенімді емес. Дегенмен, ол өзінің заманының тарихы үшін ең маңызды ақпарат көзі болып табылады, оның есебі Вицелин мен Герольдтың ауызша хабарларына негізделген. 1163 жылы Герольдтың қайтысынан кейін оның ақпарат көзі айтарлықтай азайды. Оның сенімділігі 19 ғасырда күмәнді болды (әсіресе Sehirren, "Beiträge zur Kritik holsteinischer Geschichtsquellen", Лейпциг, 1876 ж.) Бремен архиепископтарына деген қарсылығы мен Олденбург-Любек епископтығына деген жақтастығы себеп болды, бірақ ол фактілерді қасақана бұрмалаған жоқ деп есептеуге болады. Жылнама алғаш рет 1556 жылы Франкфуртта, кейіннен "Monumenta Germaniae Historica: Scriptores", XXI (1868), 11 99 және "Script. rer. Germ." басылымдарында жарияланды. Генрих Қасқыр, Саксония герцогы, Гемольдтың меценаты болды. Любек аббаты Арнольд жылнаманы 1209 жылға дейін жалғастырды.

Helmold was born near Goslar. He grew up in Holstein, and received his instruction in Brunswick from Gerold, the future bishop of Oldenburg (1139–42). Later he came under the direction of Vicelinus, the Apostle of the Wends, first in the Augustinian monastery of Faldera, afterwards known as Neumünster (1147–53). He became a deacon about 1150, and finally became a parish priest in 1156 at Bosau on Großer Plöner See. At Bishop Gerold's instigation Helmold wrote his Chronica Slavorum, a history of the conquest and conversion of the Polabian Slavs from the time of Charlemagne (about 800) to 1171. The purpose of this chronicle was to demonstrate how Christianity and the German nationality gradually succeeded in gaining a footing among the Wends, especially in the eastern portion of Holstein. As an eyewitness he gives a clear description in fluent Latin of Vicelinus's missionary labors, of the founding of the bishopric in Oldenburg, of the transfer of this bishopric to Lübeck when German commerce at the latter place had become more important than in the former city, of the spread of German influence among the Wends, of the merciless subjugation and extermination of these, and of the summoning to their lands of foreign settlers, principally Westphalian and Dutch. The work is divided into two parts: the first covers a period closing with the year 1168, while the second continues to the year 1171. This second part, however, was written subsequently to 1172. Helmold was a critical historian, calling Henry the Lion "out for money", and criticizing the Wendish Crusades. He said that among the troops of Henry the Lion during the Wendish Crusade, there was "only talk of money, never about Christianity" and missionary conversion of the Slavs. Helmold drew his knowledge of the earliest period from the church history of Adam of Bremen and the Saxon records bearing on Henry IV, besides the life of Willehadus, the list of Ansgarius, and perhaps also a life of Vicelinus, but the summaries which he made of these records are unreliable. He is, however, the most important source of information for the history of his own period, his account of which rests on the verbal information of Vicelinus and of Gerold. His fund of information becomes noticeably meager after the latter's death in 1163. His trustworthiness was seriously questioned in the 19th century (see particularly Sehirren, Beiträge zur Kritik holsteinischer Geschichtsquellen, Leipzig, 1876) owing to his antagonism towards the Archbishops of Bremen and his partiality for the Oldenburg Lübeck bishopric, but it should not be supposed that he was guilty of an intentional falsification of facts. The chronicle was first published in 1556 at Frankfurt, and later in Monumenta Germaniae Historica: Scriptores, XXI (1868), 11 99, and in "Script. rer. Germ." Henry the Lion, Duke of Saxony, was Helmold's patron. The chronicle was continued down to 1209 by Abbot Arnold of Lübeck.