Кіріспе

Британ армиясының генералы (1897–1942) 20 ғасырдың әскері

Генерал-лейтенант Уильям Генри Эварт Готт (13 тамыз 1897 – 7 тамыз 1942), «Страфер» деген лақап атымен белгілі, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда шайқасқан Ұлыбритания армиясының жоғары шенді офицері. 1940 жылдан 1942 жылға дейін Батыс шөлінде және Солтүстік Африкада британдық Сегізінші армияда қызмет етіп, генерал-лейтенант шеніне жеткен. 1942 жылдың тамызында ол генерал Клод Оучинлектің орнын басып, Сегізінші армияның қолбасшысы болып тағайындалды. Бірақ, жаңа қызметіне бару жолында ұшағы атып түсіріліп, қаза тапты. Оның қазасы генерал-лейтенант Бернард Монтгомеридің оның орнына тағайындалуына себеп болды.

Әскери мансап

Харроу мектебінде білім алған ол 1915 жылғы ақпанда Корольдік атқыштар корпусына (KRRC) екінші лейтенант болып кірді және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда Британдық экспедициялық корпусымен (BEF) көзге түсетіндей қызмет етті. Оның "Штрафер" деген лақап аты неміс соғыс ұраны "Gott strafe England" ("Құдай Англияны жазаласын") сөзімен байланысты туындаған. 1921 жылғы қаңтарда капитандыққа дейін өрледі, ал 1930 жылғы қаңтардан 1931 жылғы желтоқсанға дейін Камберлидегі штаб колледжіне қатысты. 1934 жылғы шілдеде майор болып тағайындалды, ал бұрынғы қаңтарда майор-брифтейт атағын алған болатын. Соғыс аралық кезеңдегі қызметіне аумақтық батальонға адъютант болып тағайындалуы, сондай-ақ Үндістанда бас штаб офицері (GSO2) және генерал-квартирмейстердің орынбасары лауазымдары кірді.

Солтүстік Африкадағы науқандар

1938 жылғы қазан айында 1-ші батальонға қолбасшылық ету үшін подполковник болып тағайындалған, КРРК-ны Бірмадан Мысырға көшіру кезінде Мобильдік дивизияның құрамына кірген (кейін 7-ші бронетанкі дивизиясы, "Шөлдегі егеуқырлар" деп аталды), Готт дивизияда бірқатар лауазымдарды атқарды: дивизияның бас штаб офицері (жалпы штаб офицері, 1-дәрежелі, подполковник шенімен), әрекет етуші бригадир ретінде қолдау тобының командирі, және 7-ші бронетанкі дивизиясының әрекет етуші генерал-майоры. Готттың басшылығымен қолдау тобы науқанның басынан-ақ жақсы нәтижелер көрсетті: 1940 жылғы маусымнан бастап шекара бойында ұсақ шайқастар жүргізді, қыркүйекте Италияның Мысырға басып кіруі кезінде жоспарланған шегініс жасады, ал желтоқсандағы "Компас" операциясында Киренаика басып алынып, келесі ақпанда Италияның 10-армиясы талқандалды. Ервин Роммель басқаратын неміс Африка корпусы келгеннен кейін, сәуірдегі Остің қарсы шабуылына қарсы тұру үшін, Дельтада қайта жабдықталған 7-ші қолдау тобы майданды тұрақтандыруға және Ливия-Мысыр шекарасындағы шегініп жатқан күштерді қайта құруға шақырылды. Мамыр айында Готтқа амбициялы "Бревити" операциясын жоспарлау және жүргізу үшін аралас күштің қолбасшысы тағайындалды. Ол Хафайя өтегін қайта басып алды, бірақ операцияның толық мақсаттарына жете алмады. Содан кейін өткізілген ірі "Battleaxe" операциясы, онда қолдау тобы да қатысты, сәтсіз аяқталды және Батыс Шөлдегі қолбасшылық құрамды қайта ұйымдастыруға әкелді, нәтижесінде Готт 7-ші бронетанкі дивизиясына қолбасшылық етті. 1941 жылғы қарашада өткен келесі ірі одақтас шабуылы, "Крусейдер" операциясында, 7-ші бронетанкі дивизиясы Сиди-Резег шайқасында Африка корпусынан ауыр күйреуге ұшырады, бірақ майданды ұстап тұрды және британдық 8-ші армияның соңғы жеңісіне үлес қосты. Готт 1941 жылғы қазанда толық полковник шеніне көтерілді, ал 1942 жылдың басында әрекет етуші генерал-лейтенант болып тағайындалып, XIII корпустың қолбасшылығына ие болды. Газала шайқасы кезінде 8-ші армияның тиімділігі барлық деңгейдегі қарым-қатынастардың нашарлауынан зардап шекті; осы кезеңде XIII корпуста Готттың 1-ші Оңтүстік Африка дивизиясының командирі Дэн Пиенаармен арақатынасы толығымен нашарлады. XIII корпустың іс-қимылдарында 150-бригаданың тұруы және 50-дивизияның шығуы ерекше көзге түсті, ал ең қиын сәт Мысырға шегіну кезінде Тобрук гарнизонының толығымен жоғалуы болды. XIII корпус жақсы тәртіппен Аламейн позициясына шегініп, Эль-Аламейннің бірінші шайқасында Остің қарсы тұруына маңызды үлес қосты.

Өлім

1942 жылдың тамызында британ премьер-министрі Уинстон Черчилль генерал сэр Клод Очинлекті Таяу Шығыстағы Бас қолбасшы және 8-ші армияның әрекеттік қолбасшы лауазымынан шеттетуге бұйрық берді. Готтың агрессивті, кейде импульсивті мінезі Черчилльге ұнады, және оны Бірінші дүниежүзілік соғыста Готпен бірге қызмет өткерген Энтони Иден ынталандырып ұсынды. Сондықтан Гот 8-ші армияны басқаруға таңдалды. Бұл Аучинлек пен Императорлық Бас штабтың (CIGS) бастығы генерал сэр Алан Бруктың наразылығына қарамастан жасалды. Брук Готты жақсы білген және оның қабілеттерін жоғары бағалаған. Дегенмен, бірқатар факторлар, соның ішінде 5 тамызда Готпен болған жеке кездесу (сол кезде Брук Готтың "жауға көптеген идеяларын сынап көргенін" түсінді), Брукты "Бізге жаңа идеялары бар және оларға сенімді адам керек" деген қорытындыға жеткізді. Гот шаршаған және уақытша жігерін жоғалтқан, сонымен қатар ол соғыс басталғалы бері шөлде болды. Брук оның әскерге басшылық ету үшін одан да көп тәжірибе жинауы керек деп ойлады. Ол лауазымын атқарар алдында, Гот Каирден шайқас аймағына қайтып келе жатқанда ұшағы атып түсіріліп, жойылды. No. 216 эскадрильясына қарасты, 19 жастағы ұшқыш сержант Хью "Джимми" Джеймс басқарған Bristol Bombay ұшағы, Jagdgeschwader 27 (Жауынгерлік эскадрилья 27) офицерлері – Унтер-офицер Бернд Шнайдер мен Эмиль Клейд тарапынан тоқтатылып, атып түсірілді. Екі қозғалтқышы да істен шыққаннан кейін, ұшқыш сәтті жерге қонды, бірақ екі неміс Messerschmitt Bf 109 истребителі апатқа ұшыраған ұшаққа шабуыл жасап, Bombay ұшағын толығымен қиратты. Ұшақтан қашып шыға алмағандар (Готты қоса алғанда) қаза тапты. Готтың денесі Эль-Аламейн соғыс зиратына жерленді. Оның орнына Бруктың ұсынған генерал-лейтенант Бернард Монтгомери тағайындалды. Бург-эль-Араб – Гелиополис бағыты "өте қауіпсіз деп есептелді, сондықтан біз ұшқанда Уинстонға [Черчилльге] сүйемелдеудің қажеті болмады", бірақ жоғары биіктіктегі шайқастан шыққан жеке неміс ұшағы баяу жылдамдықпен ұшып келе жатқан көліктік ұшақты кездестірді. Кейіннен бірнеше Messerschmitt Bf 109 истребителі апатқа ұшыраған көліктік ұшаққа шабуыл жасағаны хабарланды. Немістер Готтың қаза болғанын британдықтардан бұрын білген: неміс әуе экипаждары базаға оралғанда: "Құттықтаймыз, джентльмендер! Сіздер 8-ші армияның жаңа қолбасшысы, генерал Штрафер Готты өлтірдіңіздер!" деп қарсы алды. Германиялықтар Каирдегі американдық әуе атташесі Боннер Феллерс қолданған кодты бұзып, операциялық хабарламаны ұғып алған деген болжам бар.

Бағалау

Ол агрессивті, ашық мінезге ие үлкен адам болғандықтан, оның қол астындағы сарбаздар арасында танымал болды, бірақ жоғары лауазымды қолбасшы ретінде оны кейбіреулер өзінен тыс деп санады. Джон Биерман мен Колин Смит Готт өзінің жеке қасиеттері үшін зор құрметке ие болғанын, бірақ оған нақты әскери шеберлік жетіспегенін айтады. Ол "қатардағы әскерлер арасында жақсы танылып, жақсы көрілетін" сирек жоғары лауазымды офицерлердің бірі болды. Дегенмен, "Солтүстік Африкадағы оның әскери қызметін мұқият талдағанда, Роммельге тән тактикалық шеберлік немесе шаршаған, қорқып қалған жауынгерлерді өз еркіне бағындыратын күш байқалмайды". Готттың офицерлерінің бірі, фельдмаршал сэр Майкл Карвер да осы пікірді қолдады. Ол Готт "барлық деңгейдегі адамдар кеңес, көмек, қолдау және жігер алу үшін жүгінетін" жалғыз адам екенін айтты, бірақ ол Готттың "нағыз ұлы сарбаз болу үшін тым жақсы адам" болғанына сенді. Черчилльдің өзі Монтгомеридің Сегізінші армияны қайта жандандырғанын көргеннен кейін Готтты тағайындау қате болғанын мойындағандай көрінеді. Оның қыздары 2012 жылы оның медальдарын Royal Green Jackets (Rifles) мұражайына тапсырды.