Христиан Вольф: Немец философы және ғылымның негізін қалаушысы

Кіріспе

Неміс философы (1679–1754) Кристиан Вольф (кейде дұрыс емес Вольф деп жазылады).

Вольф ғылыми оқыту мен зерттеу үшін неміс тілін негізгі тіл ретінде қолданды, бірақ еңбектерін халықаралық еуропалық оқырмандар үшін латын тіліне аударды. Ол экономика және мемлекеттік басқару сияқты академиялық пәндердің негізін қалаушылардың бірі болды және осы салаларға ерекше назар аударды, үкіметтегі адамдарға практикалық мәселелер бойынша кеңес берді және университет білімінің кәсіби маңызын қатаң түрде жеткізді.

Өмір

Вольф Бреслауда (Силезия, қазіргі Вроцлав, Польша) қарапайым отбасында дүниеге келді. Ол Йена университетінде математика мен физиканы оқыды, жақын арада философияны да қосты. 1703 жылы Лейпциг университетінде приват-доценттік құқық алды, онда 1706 жылға дейін дәріс берді, сосын Галле университетінің математика және табиғаттану профессоры болып шақырылды. Осы кезде ол Готфрид Лейбницпен танысты (екі ғалым хат алмасып жүрді), ал оның философиясы өзінің жүйесінің өңделген нұсқасы болды. Галледе Вольф бастапқыда математикамен шектелді, бірақ әріптесі кеткен соң физиканы қосты, ал кейін барлық негізгі философиялық пәндерді қамтыды. Дегенмен, Вольфтың философиялық ақыл-ойға берілген талаптары оның дінтанушы әріптестеріне дінсіздікке ұқсады. Галле – пиетизмнің штаб-квартирасы болды, ол лютеран догматизміне қарсы ұзақ күрес салдарынан жаңа ортодоксия сипаттарын қабылдады. Вольф діни шындықтарды математикалық дәлдікке негізделген дәлелдермен бекітуді қалаған. 1721 жылы пиетистермен қарым-қатынас Вольфтың проректорлық қызметтен бас тартуымен ашық күш алды, ол «Қытайдың практикалық философиясы туралы» (ағылш. аудармасы 1750 ж.) баяндама жасады, онда ол Конфуцийдің моральдық ұстанымдарының тазалығын жоғары бағалады, оларды адам ақылының өз күштерімен моральдық шындыққа жету қабілетінің дәлелі ретінде көрсетті. Вольф фламанд миссионерлері Франсуа Ноэль (1651–1729) және Филипп Купле (1623–1693) еңбектеріне сүйене отырып, Мұса, Иса және Мұхаммедті Конфуциймен салыстырды. Вольтердің айтуынша, профессор Август Герман Франке бос аудиторияда сабақ берген, ал Вольф лекцияларына бүкіл елден 1000-ге жуық студент жиналған. Соңынан Франке Вольфты фатализм мен атеизмде айыптады және 1723 жылы оны Галледегі алғашқы табағынан шеттетуге себеп болды, бұл 18 ғасырдың ең әйгілі академиялық дауларының бірі болды. Оның орнына Иоахим Ланге, пиетист, және Фридрих Вильгельм I патшаның құлағына кірген оның ұлы келді. (Олар патшаға Вольфтың детерминизмі мойындалса, дезертир болған әскери қызметкерді жазалау мүмкін емес екенін, өйткені ол міндетті түрде алдын ала белгіленгендей әрекет ететінін жеткізді, бұл патшаны ашуландырды, ол Вольфты дереу қызметтен босатып, 48 сағат ішінде Пруссия аумағынан кетуге бұйырды, әйтпесе жазалайтындығын ескертті.) Пруссияның тәж мұрагері Фридрих Вольфты Иоахим Лангеге қарсы қорғады және Берлиндегі министр Жан Дешампқа, Вольфтың бұрынғы шәкіртіне, Vernünftige Gedanken von Gott, der Welt und der Seele des Menschen, auch allen Dingen überhaupt кітабын француз тіліне аударуды тапсырды. Фридрих 8 тамыз 1736 ж. философқа жазған алғашқы хатында Вольтерге Logique ou réflexions sur les forces de l'entendement humain кітабының көшірмесін жіберуді ұсынды. 1737 жылы Вольфтың Metafysica кітабын Ульрих Фридрих фон Сухм (1691–1740) француз тіліне аударды. Вольтер Фридрихтің өзі кітапты аударғанын ойлады. 1738 жылы Фридрих Вильгельм Вольфты оқуға көп күш жұмсады. 1740 жылы Фридрих Вильгельм қайтыс болды, ал оның ұлы және мұрагері Ұлы Фридрихтің бірінші қадамдарының бірі оны Пруссия академиясына қабылдау болды. Вольф бас тартты, бірақ 10 қыркүйекте 1740 жылы Галледегі қызметке келісті. Оның 6 желтоқсан 1740 ж. қалаға кіруі жеңіске толы шеру сипатында болды. 1743 жылы ол университет канцлері болды, ал 1745 жылы Баварияның сайлаушысынан Фрайхерр (барон) атағын алды, бұл оның ғылыми еңбектерінің арқасында қасиетті Рим империясының тұңғыш мұрагерлік бароны атанған алғашқы ғалым болды. 1754 жылдың 9 сәуірінде Вольф қайтыс болғанда, ол өте бай адам болды, оның байлығы лекция ақысы, жалақысы және авторлық гонорарларының есебінен жиналған. Ол сондай-ақ көптеген академиялардың мүшесі болды. Оның мектебі – вольффиандар, философиялық мағынада неміс философымен байланысты алғашқы мектеп болды. Ол кантиандық пайда болғанға дейін Германияда үстемдік құрды. Вольф үйленген және бірнеше баласы болған.

Wolff was born in Breslau, Silesia (now Wrocław, Poland), into a modest family. He studied mathematics and physics at the University of Jena, soon adding philosophy. In 1703, he qualified as Privatdozent at Leipzig University, where he lectured until 1706, when he was called as professor of mathematics and natural philosophy to the University of Halle. By this time he had made the acquaintance of Gottfried Leibniz (the two men engaged in an epistolary correspondence), of whose philosophy his own system is a modified version. At Halle, Wolff at first restricted himself to mathematics, but on the departure of a colleague, he added physics, and soon included all the main philosophical disciplines. However, the claims Wolff advanced on behalf of philosophical reason appeared impious to his theological colleagues. Halle was the headquarters of Pietism, which, after a long struggle against Lutheran dogmatism, had assumed the characteristics of a new orthodoxy. Wolff's professed ideal was to base theological truths on mathematically certain evidence. Strife with the Pietists broke out openly in 1721, when Wolff, on the occasion of stepping down as pro rector, delivered an oration "On the Practical Philosophy of the Chinese" (Eng. tr. 1750), in which he praised the purity of the moral precepts of Confucius, pointing to them as an evidence of the power of human reason to reach moral truth by its own efforts. Wolff compared, based on books by the Flemish missionaries François Noël (1651–1729) and Philippe Couplet (1623–1693), Moses, Christ, and Mohammed with Confucius. According to Voltaire, Prof. August Hermann Francke had been teaching in an empty classroom but Wolff attracted with his lectures around 1,000 students from all over. In the follow up, Wolff was accused by Francke of fatalism and atheism, and ousted in 1723 from his first chair at Halle in one of the most celebrated academic dramas of the 18th century. His successors were Joachim Lange, a pietist, and his son, who had gained the ear of the king Frederick William I. (They claimed to the king if Wolff's determinism were recognized, no soldier who deserted could be punished as he would have acted only as it was necessarily predetermined that he should, which so enraged the king that he immediately deprived Wolff of his office, and ordered Wolff to leave Prussian territory within 48 hours or be hanged.) Prussian crown prince Frederick defended Wolff against Joachim Lange and ordered the Berlin minister Jean Deschamps, a former pupil of Wolff, to translate Vernünftige Gedanken von Gott, der Welt und der Seele des Menschen, auch allen Dingen überhaupt into French. Frederick proposed to send a copy of Logique ou réflexions sur les forces de l'entendement humain to Voltaire in his first letter to the philosopher from 8 August 1736. In 1737, Wolff's Metafysica was translated into French by Ulrich Friedrich von Suhm (1691–1740). Voltaire got the impression Frederick had translated the book himself. In 1738, Frederick William began the hard labour of trying to read Wolff. In 1740, Frederick William died, and one of the first acts of his son and successor, Frederick the Great, was to acquire him for the Prussian Academy. Wolff refused, but accepted on 10 September 1740 an appointment in Halle. His entry into the town on 6 December 1740 took on the character of a triumphal procession. In 1743, he became chancellor of the university, and in 1745, he received the title of Freiherr (Baron) from the Elector of Bavaria, possibly the first scholar to have been created hereditary Baron of the Holy Roman Empire on the basis of his academic work. When Wolff died on 9 April 1754, he was a very wealthy man, owing almost entirely to his income from lecture fees, salaries, and royalties. He was also a member of many academies. His school, the Wolffians, was the first school in the philosophical sense to be associated with a German philosopher. It dominated Germany until the rise of Kantianism. Wolff was married and had several children.

Философиялық еңбектері

Вольффиан философиясы әрқашан нақты және әдістемелік баяндауға ерекше мән береді, барлық тақырыптарды осы формаға келтіру үшін ақыл-ойының күшіне сенім артады. Ол латын және неміс тілдерінде жазған көшірмелерімен ерекше көзге түсті. Оның ықпалымен табиғи құқық пен философия неміс университеттерінің көпшілігінде, әсіресе протестант княздықтарында оқытылды. Вольф оларды жеке өзі Гессен-Кассельге енгізді. Вольфтің жүйесі Лейбництің детерминизмі мен оптимизмін сақтайды, бірақ монодология екінші планға түседі, монодалар бір жағынан жанға немесе саналы тіршілік иесіне, екінші жағынан қарапайым атомдарға ажырап кетеді. Алдын ала белгіленген үйлесім доктринасы да метафизикалық маңыздылығын жоғалтады (бірақ маңызды эвристикалық құрал болып қала береді), ал жеткілікті себеп принципі қайтадан қарама-қайшылық принципінің пайдасына тасталады, оны Вольф философияның негізгі принципі етуге тырысады. Бұл – жан, әлем және Құдай туралы үш арнайы метафизиканы ажыратуға кіріспе болады: рационалды психология, рационалды космология және рационалды теология. Бұл үш пән тәжірибелік және рационалдық деп аталады, өйткені олар аянға тәуелсіз. Бұл схема, діндегі жаратылыс, жаратылыс және Жаратушы үштігіне сәйкес келеді, философия студенттеріне Канттың «Таза Ақыл-Ойдың Критикасы» еңбегінен жақсы таныс. Вольфтің әкесі Майкл Педерсен Сорен Кьеркегор оқыған. Кьеркегордың өзі Вольф пен Канттың ықпалымен өмір жолындағы үш кезеңін қалыптастыру үшін үш бөлімді құрылым мен философиялық мазмұнды қайтадан қарастырды. Вольф онтологияны дедуктивті ғылым ретінде қарастырды, ол априори біліммен танылады және екі негізгі принципке негізделген: қайшылықсыздық принципі («бір нәрсе бір уақытта болуы да, болмауы да мүмкін емес») және жеткілікті себеп принципі («неге бар екеніне жеткілікті себепсіз ештеңе жоқ»). Барлық тіршілік иелері өздерінің анықтамаларымен немесе предикаттарымен анықталады, олар қайшылықты қамтымайды. Анықтамалардың үш түрі бар: мәнді, атрибуттар және режимдер. Онтология жалпы болмысқа қызығушылық танытады, тек нақты болмысқа емес. Бірақ барлық тіршілік иелері, олардың болуы немесе болмауына қарамастан, жеткілікті себепке ие. Нақты болмаған нәрселердің жеткілікті себебі осы нәрсенің мәнді табиғатын құрайтын барлық анықтамалардан тұрады. Вольф мұны «болу себебі» деп атайды және оны «туу себебімен» салыстырады, ол кейбір нәрселердің нақты болуын түсіндіреді.

Wolffian philosophy has a marked insistence everywhere on a clear and methodic exposition, holding confidence in the power of reason to reduce all subjects to this form. He was distinguished for writing copies in both Latin and German. Through his influence, natural law and philosophy were taught at most German universities, in particular those located in the Protestant principalities. Wolff personally expedited their introduction inside Hesse Cassel. The Wolffian system retains the determinism and optimism of Leibniz, but the monadology recedes into the background, the monads falling asunder into souls or conscious beings on the one hand and mere atoms on the other. The doctrine of the pre established harmony also loses its metaphysical significance (while remaining an important heuristic device), and the principle of sufficient reason is once more discarded in favor of the principle of contradiction which Wolff seeks to make the fundamental principle of philosophy. which arises as a preliminary to the distinction of the three special metaphysics on the soul, world and God: rational psychology, rational cosmology, and rational theology. The three disciplines are called empirical and rational because they are independent of revelation. This scheme, which is the counterpart of religious tripartition in creature, creation, and Creator, is best known to philosophical students by Kant's treatment of it in the Critique of Pure Reason. Wolff was read by Søren Kierkegaard's father, Michael Pedersen. Kierkegaard himself was influenced by both Wolff and Kant to the point of resuming the tripartite structure and philosophical content to formulate his own three Stages on Life's Way. Wolff saw ontology as a deductive science, knowable a priori and based on two fundamental principles: the principle of non contradiction ("it cannot happen that the same thing is and is not") and the principle of sufficient reason ("nothing exists without a sufficient reason for why it exists rather than does not exist"). Beings are defined by their determinations or predicates, which can't involve a contradiction. Determinates come in 3 types: essentialia, attributes, and modes. Ontology is interested in being at large, not just in actual being. But all beings, whether actually existing or not, have a sufficient reason. The sufficient reason for things without actual existence consists in all the determinations that make up the essential nature of this thing. Wolff refers to this as a "reason of being" and contrasts it with a "reason of becoming", which explains why some things have actual existence.