Кіріспе
Маршалл аралдарындағы атолл. Кваджалейн атоллы ( /k//w//ɑː//dʒ//ə//l//ɪ//n/; маршалл тілінде: Kuwajleen) – Маршалл аралдары Республикасының (RMI) бөлігі. Атолдың ең оңтүстік және ең үлкен аралы Кваджалейн аралы деп аталады, оның көптеген ағылшын тілді тұрғындары (шамамен 1000, көбінесе АҚШ азаматтық қызметкерлері) көбінесе қысқартылған атауды – Квадж /k//w//ɑː//dʒ/ қолданады. Атолдың жалпы құрлық көлемі шамамен 8.8 квадрат километрді құрайды. Ол Гавайидегі Гонолулу қаласының оңтүстік-батысында орналасқан Ралик тізбегінде жатыр. АҚШ Әскери-теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Кваджалейн аралында теңіз базасын ұстап келеді. 1946 жылы «Крестовый перелом» операциясының ядролық сынағынан аман қалған неміс крейсері «Принц Эйген» осы жерде батып қалды. 1950 жылдардың соңында АҚШ армиясы базаны «Nike Zeus» баллистикалық зымыранға қарсы жүйесінің бөлігі ретінде иеленді, содан бері атолл түрлі зымырандарды сынау үшін кеңінен пайдаланылуда. Бүгінде ол Рональд Рейган баллистикалық зымырандарға қарсы сынақ алаңының құрамына кіреді, онда әртүрлі радарлар, бақылау камералары, зымыран ұшыру платформалары және көптеген аралдарға тараған көптеген қолдау жүйелері орналасқан. Глобалдық позициялық жүйенің (GPS) навигациялық жүйесін басқаруға арналған бес жердегі станцияның бірі Кваджалейнде орналасқан. Атолл сонымен қатар «Pegasus XL» зымыранымен орбиталық зымырандарды ұшыру базасы ретінде пайдаланылады, ал бұрын «SpaceX» компаниясының «Falcon 1» зымыраны үшін база болып қызмет еткен.
Kwajalein Atoll ('/k//w//ɑː//dʒ//ə//l//ɪ//n/; Marshallese: Kuwajleen ) is part of the Republic of the Marshall Islands (RMI). The southernmost and largest island in the atoll is named Kwajalein Island, which its majority English speaking residents (about 1,000 mostly U. S. civilian personnel) often use the shortened name, Kwaj /k//w//ɑː//dʒ/. The total land area of the atoll amounts to just over It lies in the Ralik Chain, southwest of Honolulu, Hawaii. The US Navy has hosted a naval base on Kwajalein Island since World War II. It was the final resting place of the German cruiser Prinz Eugen after it survived the Operation Crossroads nuclear test in 1946. In the late 1950s, the US Army took over the base as part of their Nike Zeus anti ballistic missile efforts, and since then the atoll has been widely used for missile tests of all sorts. Today it is part of the Ronald Reagan Ballistic Missile Defense Test Site, with various radars, tracking cameras, missile launchers, and many support systems spread across many islands. One of the five ground stations used in controlling the operation of the Global Positioning System (GPS) navigation system is located on Kwajalein. The atoll is also used as a base for orbital rocket launches with the Pegasus XL rocket, and previously had a base for SpaceX for their Falcon 1 rocket.
География
Кваджалейн – жабық су ауданы бойынша өлшенген 14-ші ең үлкен коралл атолдарының бірі. 97 арал мен аралшықтан тұратын бұл жердің құрлық ауданы әлемдегі ең үлкен лагуналардың бірін қоршап жатыр, оның ауданы шамамен құрайды. Барлық аралдардың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шамамен құрайды. Атол 165-76 миллион жыл бұрын теңіз түбіндегі жанартаулар жеткілікті лава жинап, жер теңізден көтерілген кезде пайда болған. Бастапқы жер теңіз деңгейінен қанша биік болғанын анықтау мүмкін емес. Содан кейін, шамамен 56 миллион жыл бұрын, жердің/жанартаудың айналасында коралл өсе бастады. Кваджалейн аралы экватордан солтүстікке қарай орналасқан. Аралдардың көбінесе баламалы атаулары бар: біріншісі – маршаллдық атауы, екіншісі – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде атоллға шабуыл жасамас бұрын АҚШ Әскери-теңіз күштерімен шамамен ерікті түрде берілген. Бастапқы атау ағылшын тілінде сөйлейтін адамдарға аралдарды дұрыс ажырату үшін тым қиын деп есептелді. Соңғысы ағылшын тілінде сөйлейтін адамдарда көбінесе сақталған. Бірақ Кваджалейннің өзі бұл ереженің ерекшелігі болып табылады, ол жергілікті атауға жақын; алайда, қабылданған жазу неміс тілінен алынған.
The atoll was formed when volcanoes on the seabed from 165 to 76 mya built up enough lava that the land rose from beneath the sea. It cannot be determined how far above sea level the original land rose. Then coral started growing around the land/volcano, about 56 mya. Kwajalein Island is about north of the equator. Islands often have alternate names: The first is the Marshallese name, the second was assigned somewhat arbitrarily by the U. S. Navy prior to their attack on the atoll during World War II. The original name was considered too difficult for English speakers to properly differentiate among the islands. The latter has often been retained by English speakers. The exception to this is Kwajalein itself, which is close to the native name; the received spelling is from German, however.
Кваджалейн аралы
Кваджалейн аралы – атоллдағы ең оңтүстік және ең үлкен арал. Оның ауданы шамамен ұзын және орташа еңістігі шамамен метрге жетеді. Аралды кеңейту үшін американдықтар аралдың солтүстік-батыс бөлігін (1953 жылы атолл ішінде, пирс үстінде), Эбейге қарай созылатын солтүстік бөлігін және аралдың оңтүстік-батыс бөлігін (1970 жылы) толтырды. Солтүстік бөлігі тұрғын үйлер салуға, ал қалған бөлігі өнеркәсіптік мақсаттарға пайдаланылды. Кваджалейн аралында шамамен 1000 адам тұрады, олардың көпшілігі американдықтар, аздаған Маршалл аралдарының тұрғындары және басқа ұлт өкілдері. Олардың барлығына онда тұру үшін АҚШ армиясынан арнайы рұқсат алу қажет. Атоллда 13 500-ге жуық Маршалл аралдарының азаматы тұрады, олардың көпшілігі Эбей аралында.
Кваджалейн аралы маңындағы асулар
SAR Pass (іздестіру және құтқару асуы) Батыс рифінде Кваджалейнге ең жақын орналасқан. Бұл өткел 1950 жылдардың ортасында адам жасаған. Лагунадағы табиғи өткелдерге қарағанда ол өте тар және көлбеу, сондықтан оны тек шағын қайықтар ғана пайдаланады. Оңтүстік асуы SAR асуының солтүстігінде, Батыс рифінде жатыр. Ол өте кең. Геа асуы – Геа және Нини аралдары арасындағы терең сулы өткел. Биджь асуы – Кваджалейн мен Эбейден солтүстікке қарай Шығыс рифіндегі алғашқы асу.
Тарих
Кваджалин (Куваджлин) атолы Ралик тізбегіндегі маршаллдықтар үшін маңызды мәдени орын. Маршаллдықтардың космологиясында Кваджалейн аралы – рухани күші бар деп саналатын, көп гүлдейтін зебра ағашының орны. Маршалл аралдарының басқа аралдарынан келгендер осы ағаштың «гүлдерін» жинауға келді. Көптеген ақсақалдардың айтуынша, бұл маршаллдықтардың метафорасы, ол өткен ғасырдың отаршылдық тарихын көрсетеді және Кваджалейннің неге әлі де шетелдік мүдделер үшін қымбат екенін түсіндіреді. Осы оқиғадан Куваджлин деген ат шыққан, ол «гүл жинаушы халық» деген мағына беретін Ри рук жан леен сөзінен туындаған.
Еуропалықтардың алғашқы байқауы
Кваджалейн атолын еуропалықтар алғаш рет 1543 жылдың қаңтарында испандық саяхатшы Руй Лопес де Виллалобостың экспедициясы кезінде көреді. Атолл жаңашыл келбеті мен ағаштарының көптігіне орай Лос-Жардинс (Бақтар) деп аталды. Виллалобос экспедициясының тарихшыларының мәліметінше, Лос-Жардинс 8–10° солтүстік ендікте 16 және 17 ғасырлардағы көптеген карталарда жақсы көрсетілген. Алайда, 18 ғасырдың соңында ескі испан карталарындағы транскрипция қатесінен туындаған ұсақ шатысулар нәтижесінде, теңіз карталарында 21° солтүстік ендікке қарай жылжып, Лос-Жардинс аралдарының жоққа шығарылған бейнесі пайда болды. Бұл аралдар ізделіп, табылмай, 1973 жылға дейін Тынық мұхиты карталарында сақталды. Атолл Испанияның бақылауына өтті, бірақ 17 және 18 ғасырларда Еуропа елдері оған көп көңіл бөлген жоқ, тек қысқа мерзімді миссионерлік экспедициялар, шағын сауда орындары мен Иберия мемлекеттері (Португалия және Испания) арасындағы шекаралық шарттар жасалды. 1828–1829 жылдары Ресей теңіз флотының капитаны Людвиг фон Хагемейстер «Кроткий» кемесімен соңғы рет дүние жүзін аралап шықты. Осы саяхаты барысында ол Маршалл аралдарындағы Меншиков атолын (Кваджалейн) зерттеп, картаға түсіріп, басқа аралдардың орналасқан жерін нақтылады. Сол кезде атолл Испанияда Куаделен және Кабаяя деп белгілі болған. 1875 жылдың қараша айының басында тайфун салдарынан 2 метрлік (8 фут) толқын пайда болып, Кваджалейн аралындағы барлық адам суға батып қайтыс болды. 1885 жылдың 15 қазанында Германия империясы Маршалл аралдарын, оның ішінде Кваджалейн атолын да протекторат ретінде өз алдына қосты.
Жапонияның Наньё аймағында: 18751945
Жапония Корея мен Қытайға империялық экспансиядан бұрын, 19 ғасырда "Оңтүстік теңіздер" (南洋) деп аталатын жерлерге қызығушылық танытты. 1875 жылы жаңа құрылған Жапон императорлық әскери-теңіз флотының кемелері осы аймақта оқу-жаттығу миссиясын жүргізе бастады. 1886 жылы аймаққа әскери-теңіз флотының круизімен бірге барған жазушы Шигетака Шига 1887 жылы өзінің "Оңтүстік теңіздердегі қазіргі жағдай" (南洋時事) атты еңбегін жариялады. Бұл жапондық азаматтың Микронезия туралы алғашқы қолдан келген баяндамасы болды. Үш жылдан кейін Шига аймақты аннексиялауды жақтады, соның салдарынан "жапондықтардың әлсіреген рухын" "экспедициялық күшке" итермелейтінін мәлімдеді. Империализмнің сол кездегі жапон халқына ұнағанына қарамастан, Мейдзи үкіметі мен Әскери-теңіз флоты осы халықтық тілектерді орындауға ешқандай себеп таба алмады. Балықшылар мен саудагерлердің коммерциялық қызметі арқылы жапондықтар аймақта кеңінен таныла бастады, бұл бәсекелес неміс коммерциялық мүдделеріне қарамастан жалғасты. Бірінші дүниежүзілік соғыс Еуропада басталғанда, Жапония Үшжақты келісімге қосылып, Маршалл аралдарын тек номиналды қарсылықпен басып алды. 1922 жылы аралдар Ұлттар Лигасының мандатына сәйкес Жапонияның басқаруына берілді, содан кейін Жапонияда Квезерин каншо (クェゼリン環礁) деп аталды, ол Нан'йо гунтоның бір бөлігі болды. Кваджалейн атолының аралдары, әсіресе негізгі арал, 1941 жылдың желтоқсанында Тынық мұхитында Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жапондық азаматтар басқаратын копра саудасының ауылдық бекеті болып қызмет етті. Тынық мұхиты соғысына дейін Кваджалейн атолындағы жапондықтардың қонысы негізінен Жалуит атолының жанындағы дүкендердің жергілікті филиалдарында жұмыс істейтін саудагерлер мен олардың отбасыларынан тұрды. Кваджалейнде жергілікті әкімшілік қызметкерлер де болды. 1935 жылы Кваджалейннің мемлекеттік мектебі ашылғаннан кейін мұғалімдер Жапониядан аралға жіберілді. Маршалл аралдарының көптеген тұрғындары сол кездерді жапондықтар мен маршаллдықтар арасындағы ынтымақтастық пен дамудың бейбіт кезеңі деп еске алады, бірақ соңғылары жапондықтармен бірдей әлеуметтік деңгейде қарастырылмады. 1930 жылдары Жапония материгінен көшіп келушілер саны экспоненциалды түрде өсті. Нан'йоның кейбір аймақтарында отарлаушылар саны Микронезияның тума халқынан он есе көп болды, бұл Жапонияның Ұлттар Лигасының мандатын ең көп бұзуы болды. Алайда, шығыс аймақтарында иммигранттар азшылықта қалды. Қазіргі куәліктер мен соғыстан кейінгі тергеулер Жапонияның аралдарды бейбіт басқару туралы келісімін сақтағанын көрсетті. Дегенмен, Кваджалейн және Нан'йодағы қалған аумақтар Жапонияның 1933 жылы Ұлттар Лигасынан шыққаннан кейін әскери тұрғыдан нығайтыла бастады. Жапон императорлық әскери-теңіз флотының көмегімен 1934-1939 жылдар аралығында жергілікті инфрақұрылым жақсартылды. Жапон императорлық әскери-теңіз флотының 4-ші флотының алғашқы жауынгерлік бөлімшелері 1941 жылдың ақпан айында келді. Перл-Харборға шабуылға дейін Нан'йоның, Кваджалейннің де әскериленуі жеткілікті емес деп есептелді, бұл 1941 жылдың қаңтарында Әдмирал Шигейоши Иноуэні алаңдатты, ол Теңіз флоты министрлігін бұл процесті дереу жеделдетуге шақырды. Бірнеше айдан кейін Кваджалейнде орналасқан әскери-теңіз офицері аймақты соғысқа дайындыққа келтірмегені үшін Теңіз флоты министрлігіне наразылық білдіретін хат жіберді. Екі ескерту де Теңіз флоты министрлігінде назарсыз қалды. 1940 жылдардың басында корейлік мәжбүрлі жұмысшыларға Тынық мұхиты аймағында жұмыс істеуге бұйрық берілді. Тек Нан'йо аймағына 10 000-нан астам адам жіберілді, көбінесе Чосен провинциясының оңтүстік бөлігінен. Кейбір атолдарда, мысалы Вотжеде, осы мәжбүрлі жұмысшыларға Хоккайдодан келген жапондық тұтқындар қосылды, олардың көпшілігі саяси қарсыластар болды. Кваджалейн аралында әуе жолағын салу үшін жапондық мемлекеттік мектеп қиратылып, азаматтық әкімшілікпен бірге Наму атолына көшірілді. Арал тұрғындары атолының кішігірім аралдарына көшірілді. Бұл оқиғаның жағымсыз әсері және жас, дайындығы төмен сарбаздардың келуі жергілікті тұрғындарды таң қалдырды. Осы себепті осы кезеңнен аман қалған арал тұрғындары жапондықтардың азаматтық және әскери жапондықтарын есте сақтауда айқын айырмашылық жасайды. Бұл Кваджалейн атолындағы мәжбүрлі көшірудің алғашқы белгілі оқиғасы болды, бірақ ұқсас оқиғалар Маршалл аралдарында кеңінен орын алды. Археологиялық дәлелдер, сондай-ақ жапондық және маршаллдық дереккөздерден алынған куәліктер, бұл әскерилену 1940 жылдарға дейін басталмайтын еді, ал 1944 жылы американдықтар басып кірген кезде толыққанды аяқталмады. 1942 жылдың 1 қаңтарында USS Enterprise (CV 6) Карлос жотасындағы Рой Намур әуежайына және сауда кемелеріне шабуыл жасады, нәтижесінде бірнеше кемелер батып кетті. Кваджалейнде империяның әртүрлі аймақтарынан келген мәжбүрлі жұмысшылар мен тейшинтай (挺身隊) деп аталатын маршаллдық еріктілер атолының бойымен әскери нысаналар салды. Бұл құрылыс бригадалары американдық бомбалау шабуылдарынан келген зиянды жөндеуге көмектесті. 1943 жылдың басында Кваджалейнге Манжурия майынан екінші толқын жапондық теңіз және құрлық әскерлері жіберілді. Бұл сарбаздар 18-21 жас аралығында болды, нашар оқытылған және тропикалық аймақта тәжірибесі жоқ еді. Оларға тамақ рационын жеткізуге тиіс болған көліктік кемелер американдық күштер тарапынан атолына жетпей тұрып батып кетті, көптеген жапондықтар денге қызбасы және дизентерия сияқты ауруларға шалдықты, сондай-ақ көптеген жұмысшылар да. Әскери жағдай нашарлаған сайын және әскери идеологияның қысымы артқан сайын, Кваджалейндегі сарбаздар маршаллдықтарға қатысты қаталданып, оларды американдықтардың тыңшылығына күдіктене бастады. Кваджалейн сонымен қатар соғыс тұтқындары лагерінің орны болды, оның тұтқындары Қызыл Крестке тіркелмеген. Жапондық әскери қызметкерлердің тұтқындарға қатысуы мен өлтіруі салдарынан арал "Атқару аралы" деген лақап атты. Жапондық әскерилер сонымен қатар тұтқындарда биологиялық қару агенттерін сынап көрді. Соғыстан кейін атолыда орналасқан АҚШ Әскери-теңіз соты басқа жерлерде жасалған соғыс қылмыстары үшін бірнеше жапондық теңіз офицерлерін соттады, соның ішінде кем дегенде біреуі өлім жазасына кесілді.
Америкалық оккупация
1944 жылдың 31 қаңтарында 7-ші жаяу әскер дивизиясы, 111-ші жаяу әскер полкінің алдымен, Кваджалейнге десант түсірді. 1944 жылдың 1 ақпанында Кваджалейн Тынық мұхиты соғысының ең ауыр бомбалау нысаны болды. Кваджалейнге жақын аралдағы теңіз кемелері мен құрлықтағы артиллериядан шамамен 36 000 снаряд ұшырылды. "B-24 Либератор" бомбалаушылары әуеден аралды бомбаға түсірді, бұл қиратуға қосымша әсер етті. Атоллға орналастырылған 8 782 жапондық қызметкердің, оның ішінде мәжбүрлі жұмыспен алынғандардың, 7 870-і қаза тапты. АҚШ әскери құжаттары жапондықтар мен корейліктердің қазасын ажыратпайды. Дегенмен, Корея үкіметінің Жапон империализмі кезіндегі мәжбүрлі еңбек жөніндегі шындық комиссиясы, Жапон үкіметінің ресми мәліметтеріне сәйкес, Кваджалейнге жасалған американдық шабуылда 310 корейлік қаза болғанын хабарлайды. Бұл көрсеткіш Кваджалейн аралын ғана білдіре ме, әлде бүкіл атоллды ма, әлі белгісіз. Кваджалейндегі жаппай қабірлерде жапондық әскерлер мен корейлік мәжбүрлі жұмысшылардың арасында ешқандай айырмашылық жасалмағандықтан, екеуі де Ясукуни киіздігіндегі жапон ұлтының қасиетті рухтары ретінде құрметтеледі. Бұл құрметтеудің себебі осы бір жағдайда ғана корей және жапондық денелерінің араласуынан туындады және басқа жерлердегі корейлік мәжбүрлі жұмысшылардың қалдықтарымен болған емес. Сонымен қатар, көптеген маршалл аралдарының жергілікті тұрғындары шайқасқа дейін каноэлермен аралдан қашып үлкерді, бірақ шайқас кезінде шамамен 200 адам қаза тапты. Кваджалейн Тынық мұхиты соғысындағы жергілікті арал тұрғындарының жапондықтар үшін күрескенде қаза тапқандарының санатындағы сирек орындардың бірі болды. Маршалл аралдарында қаза тапқандардың көпшілігі бункерлерде өлгендердің арасында табылған. Аралдың тегіс ландшафты ауыр бомбалаудан қорғануға мүмкіндік бермеді. Бункерлерге тығылу көптеген маршалл тұрғындарының өліміне әкелді, себебі олардың паналары қол гранаталарымен қиратылды. Кейбір маршалл тұрғындарының жапондық пропагандаға ықпал ету арқылы соғысуға итермеленгені хабарланды, ол кейін Окинава шайқасында болғандай, американдықтар атоллды жаулап алған жағдайда бейбіт азаматтарды жазасыз зорлап, қырғынға ұшыратады деп мәлімдеді. 1944 жылдың 6 ақпанында Кваджалейн АҚШ-тың иелігіне өтті және Маршалл аралдарының қалған бөлігімен бірге АҚШ басқаруындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімдік территориясы болып белгіленді.
АҚШ әскери базасына айналу
Келесі жылдары Кваджалейн атолы Тынық мұхитындағы соғыста жапон жеріне шабуыл жасау үшін бастапқы базаға айналды. Соғыс аяқталғаннан кейін, АҚШ оны 1946 жылы «Крест-жол» операциясы үшін, яғни Бикини және Эневетак Маршалл аралдарындағы бірнеше ядролық сынақтардың (барлығы 67 жарылыстан тұратын) алғашқысы үшін негізгі басқару орталығы және дайындық базасы ретінде пайдаланды. 1945 және 1965 жылдар аралығында американдық қару-жарақ сынақтары мен әскери қызмет нәтижесінде жергілікті халықтың көп бөлігі қоныс аударуға мәжбүр болды. Үкімет басшылары мен жер иелері бұл мерзімді ұзарту арқылы жер иелеріне көбірек төленетініне үміттенеді. АҚШ Армиясының Кваджалейн атолындағы гарнизоны (USAG KA) бюджеттік шектеулер мен технологиялық жетістіктерге (мысалы, жаңа мұхиттық оптикалық талшықты кабельге) байланысты қысқартылуда, бұл сынақ полигонын АҚШ-тағы базалардан кеңінен басқаруға мүмкіндік береді, соның салдарынан операциялық шығындар мен жұмыс күшінің қажеттілігі азаяды. Соңғы кезде Кваджалейн гарнизонындағы американдықтардың саны күрт төмендеді. Подрядшылардың көп бөлігін орналастырған алюминий қаптамалы тіркемелер жүйелі түрде негізгі аралдан шығарылуда. Дегенмен, осы жаңа технологияларға жасалған үлкен инвестициялар және Армия басшылығының соңғы мәлімдемелері АҚШ-тың Маршалл аралдарындағы Кваджалейн атолында көрінеу болашақта да қалуға бейім екенін көрсетеді. 2009 жылы американдық елші Клайд Бишоп Маршалл аралдары Республикасына болашақ қаржыландыру Кваджалейннің қолданылуына байланысты екенін мәлімдеді. Кваджалейн атолы зымыран сынақтары және басқа да операциялар үшін Маршалл аралдары тәуелсіздік алғанға дейін АҚШ-қа жалға берілген. Бұл әскери тарих соғыстан бастап бүгінгі күнге дейін атолда тұратын Маршалл аралдарының халқының өміріне әсер еткенімен, Кваджалейннің әскери тарихы туризмнің дамуына кедерілді. SpaceX компаниясы Омелек аралындағы Falcon 1 зымыраларын ұшыруға арналған жабдықты жаңартты. Омелек аралынан алғашқы сәтті Falcon 1 орбиталық ғарышқа ұшырылысы 2008 жылы жасалды. 2000 жылдан бері Кваджалейн экваторлық орбитаға Pegasus зымыраларын ұшыруға арналған бес басты орынның біріне айналды, көбінесе Эбей аралында.
АҚШ әскерінің қазіргі қолданысы
Кваджалейн және Рой-Намур АҚШ қызметкерлері пайдаланатын басты аралдар болып табылады. Отбасылық тұрғын үйлерге мүмкіндік қарастырылған. Отбасы мүшелері жанында болмайтын қызметкерлер қонақ үй сияқты жабдықталған тұрғын үйлерде тұрады.
Сынау орындары
97 аралдың 11-і АҚШ-қа жалға берілген. Олар Рональд Рейганның баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс сынақ алаңының (РТС) құрамына кіреді, бұрын Кваджалейн зымыран алаңы деп аталған. Жалға алу мерзімі 2006 жылдан 2066 жылға дейін, содан соң тағы 20 жылға ұзарту опциясы бар. Жалға алынған аралдардың ішінде атоллдың шығыс жағындағы Кваджалейн, Мекк, Эниветак, Омелек, Геллинам, Гаган, Эннугарет және Рой-Намур, ал батыс жағындағы Эннилабеган, Леган және Илегинни аралдары бар. РТС радарлық станциялар, оптикалық құралдар, телеметрия және байланыс жабдықтарын қамтиды, олар баллистикалық зымырандарды және зымыранға қарсы кедергілерді сынауға, сондай-ақ ғарыш операцияларын қолдауға пайдаланылады. Кваджалейн аралында 914 миллион долларлық құны бар Space Fence радары орналасқан, ол спутниктерді және орбиталық қоқысты қадағалайды. Кваджалейнде РТС аумағын басқаруға қолданылатын бес жерсерік станциясының бірі орналасқан, ол сонымен қатар Global Positioning System (GPS) навигациялық жүйесінің жұмысына көмектеседі.
Соғыс кезіндегі ескерткіштер
Жапондықтар мен корейлердің өте аз қалдықтары атоллдан қайтарылды; сондықтан Кваджалейн мен Рой-Намурда осы естеліктерді құрметтеу үшін салтанатты кенотафтар бар. Кваджалейндегі ескерткішті 1960 жылдары Жапония-Маршалл аралдары соғысынан зардап шеккен отбасылар қауымдастығы салған, ал Рой-Намурдагы ескерткішті американдық қызметкерлер салған. Ескерткіштер жапондықтардың және корейлердің, маршаллдықтардың және американдықтардың құрбандықтарына арналған. АҚШ Ұлттық мұрағатындағы АҚШ теңіз корпусының барлау деректері мен фотосуреттері, сондай-ақ АҚШ ардагерлерінің куәліктері Кваджалейн аралында, қазіргі зиратта немесе оның жанында біріктірілген жаппай жерлеу орны болғанын көрсетеді. Дегенмен, қалдықтар Roi-Намур және атоллдың басқа да жерлерінде, аралдың өзінде шашырап жатыр. Қайғылы жапондық және корейлік отбасылар осы қалдықтарды өз елдеріне қайтару туралы әртүрлі пікірде, өйткені олардың ешқайсысын анықтау мүмкін емес, ал "сүйектерді жинау" миссиялары кейде отбасылар үшін өлгендерді қорлау немесе жапон үкіметінің саяси әрекеті ретінде қарастырылады. Жапондықтар Кваджалейн лагунасындағы батып кеткен жапондық кемелердің орнын қасиетті қабірлер деп санайды. Олар осы кемелерді зерттеуге тырысатын американдық су астында жүзушілердің әрекеттеріне қарсы. Жапонияның Ясукуни киіз үйінде жыл сайын сәуір айында (бастапқыда соғыс жылдығымен сәйкес келу үшін ақпан айында өткізілетін) салтанатты рәсім өткізіледі, онда жапон сарбаздарының естелігі құрметтеледі және аман қалған отбасылар олардың рухтарына дұға етеді. Жапондық қайғылы отбасылардың шағын топтары 1990 жылдан бері жарты жыл сайын Кваджалейнге қажылық жасап келеді. Бұл топтардың алғашқысы Жапония-Маршалл аралдары соғысынан зардап шеккен отбасылар қауымдастығы болды, ол 1964 жылы АҚШ армиясымен сапарын келісіп, 1975 жылы Кваджалейн зымыран полигонының шақыруымен алғашқы сапарын жасады. Жапон үкіметі соңғы кезде мәжбүрлеп алынған корей жұмысшыларының отбасыларын Маршалл аралдарына және Микронезияның басқа да аймақтарына, Филиппинге және Индонезияға топтап саяхаттады, бірақ олар әлі Кваджалейнге топтық сапармен бармаған.
Тарих
1963 жылдан 1980-жылдардың ортасына дейін жеке ұшқыштар клубы болды. Олардың екі ұшағы Бухольц әуежайының жанында, ашық ауада тізгінталған күйде тұрды. Олар авибензин қолданғандықтан, армия турбиналық двигательдегі ұшақтарға көшкенде және авибензин сатуын тоқтатып қойғанда, клуб таратылуға мәжбүр болды.
Демалыс
Кваджалейн аралында бірнеше демалыс орны бар, оның ішінде екі тұзды сулы бассейн, бірнеше теннис, ракетбол және баскетбол алаңдары, сондай-ақ бейсбол, футбол және басқа да спорт түрлеріне арналған ойын алаңдары бар. Корлетт демалыс орталығы (CRC) аралдың солтүстік-шығыс жағында орналасқан және тұрғындарына арналған бірнеше бөлмелермен қатар, қоғамдық және жастар баскетбол, волейбол және жабық футбол ойнауға арналған толық көлемді жабық алаңға ие. Аэропорттың жанында тоғыз тесікті гольф алаңы, боулинг, кітапханалар, фитнес орталығы және екі кинотеатр бар. Куажалейн маринасында су шаңғысы мен балық аулау үшін қайықтарды жалға алуға болады. Тұрғындар сүңгірмен балық аулау, терең теңізде балық аулау және суға түсумен айналысады. Аралда Subway, Burger King және American Eatery мейрамханалары бар тамақ алаңы, сондай-ақ кешкі уақытта ішімдік ішуге және демалуға арналған бар да бар.
Экономика
Кваджалейн аралында көптеген қызметкерлер үшін баспана келісімшарттарына немесе қызмет мерзіміне қарай тегін беріледі.
Жерді жалға беру туралы даулар
Маршалл аралдары Республикасының Конституциясына сәйкес, үкімет жерді тек шектеулі жағдайларда ғана меншікке ала алады. Көбінесе барлық жер жеке меншікте және аналық сызық және тайпа арқылы мұраға беріледі. АҚШ жерді жалға алуды бастағаннан бері жер төлемдерінің дұрыс төленуі жер иелері үшін үлкен мәселе болып қалып келді, және ол бүгінгі күнге дейін де сақталды. Мұндағы "жер иелері" дегені – АҚШ әскери мақсаттар үшін пайдаланатын жерлерге құқығы бар иродж (басшылар), алап (клан басшылары) және риджербал (жұмыскерлер) консорциумы. Кваджалейн атолында әсіресе, "аға риджербал" сол жердің "жұмыскерлері" ретінде жерді иелену құқығы бар отбасыларды өкілдік етуге тағайындалады. Жер иелерінің пікірінше, Кваджалейн атолы үшін АҚШ-пен жасалған алғашқы жалға алу шарттары 1980 жылдардың басында жер иелері мен олардың қолдаушылары "Үйге оралу операциясы" деп аталған бейбіт наразылық акциясын өткізгеннен кейін ғана келісілді. Бұл акцияда арал тұрғындары Кваджалейн, Рой-Намур және басқа да шектеулі аймақтардағы өз жерлеріне қайта қоныстанды. "Үйге оралу операциясы" Кваджалейн жерінің иелеріне толыққанды мойындық бермесе де, нәтижесінде жасалған келісімдер болашақта АҚШ үкіметімен қарым-қатынас үшін үлгі болды. Осы кезеңдегі келісімдердің бірі – АҚШ Армиясы мен Маршалл аралдары Республикасы үкіметі арасындағы әскери пайдалану және жұмыс істеу құқығы туралы алғашқы ресми келісім (MUORA), ол АҚШ-пен еркін қауымдастық шартының бір бөлігі болып табылатын Күштер мәртебесі туралы келісімге (SOFA) тікелей байланысты болды. MUORA-ның 3-бабы Маршалл аралдары Республикасын жер пайдалану туралы келісім (LUA) арқылы меншік иелерінен белгілі бір жерлерді жалға алуға және оларды АҚШ-қа жалға беруге міндеттеді. Де-факто, бұл Кваджалейн атолын пайдалану үшін жер келіссөздерін Маджуродағы ұлттық Маршалл үкіметі мен жергілікті "жер иелері" арасындағы "ішкі мәселе" етіп көрсетті, тіпті Кваджалейн, жергілікті Маршалл халқы күнделікті американдық әскери қызметпен байланыста болатын аймақ, Маджуродан қашық болса да. Кваджалейн атолының көптеген тұрғындары бұрын Маджуроның Кваджалейн Маршалл аймағының тұрғындарының жағдайын ескермейтінін, олардың қиындықтарын азайтып, сынақ полигонынан түсетін табыстан пайда тапқанын айтып шағымданып келді. Бірінші MUORA 2016 жылға дейін жер иелеріне шамамен 11 миллион АҚШ долларын төлеуге кепілдік берді, оның көп бөлігі LUA ережелеріне сәйкес жердің үлкен бөлігіне ие болған иродждарға (басшыларға) берілді. Кейбір американдық және маршалл аралдары сарапшылары бұл жер төлемдері "дұрыс пайдаланылмаған" деп мәлімдеді. Алайда, қаражат алғандар бұл төлемдердің жер иелері өздері қалағандай пайдалана алатын "жалға төлемақысы" екенін, АҚШ Кваджалейн атолын дамытуға немесе жақсартуға бөлген қаражаттан бөлек екенін күшпен дәлелдеді, ол Кваджалейн атолын дамыту органына (KADA) бағытталды. 2016 жылы мерзімі аяқталар алдында, бұл LUA 2003 жылы еркін қауымдастық шартының бөлігі ретінде қайта келісілді, АҚШ жер иелеріне (Маршалл аралдары Республикасы арқылы) жылына 15 миллион доллар төлеуге келісті, инфляцияға сәйкес түзетулермен. Осы төлемдерге байланысты келісім-шарт жаңа MUORA-ны қарастырды, ол АҚШ-қа 2066 жылға дейін Кваджалейнді пайдалану мүмкіндігін берді, оны 2086 жылға дейін ұзартуға болады. Кваджалейн келіссөздер комитеті (KNC) құрамындағы жер иелері ұсынылған LUA-ға наразылық білдірді, өйткені олар кем дегенде екі есе көп қаражат алуға құқылы екенін және, ең бастысы, LUA Маршалл аралдарының әл-ауқатын, денсаулық сақтауын, қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ештеңе істемейді деп санайды, сонымен қатар Эбейедегі халық саны тез өсіп келеді. KNC жүргізген тәуелсіз жер бағалаулары мен есептеулер бойынша, Кваджалейн жерлері үшін алатын ең төменгі өтемақы инфляцияға сәйкес жылына кем дегенде 19,1 миллион доллар болуы керек. Жер иелері жалға беру мерзімін ұзартқан жағдайда АҚШ-тың орындауы тиіс тағы да көп шарттар бар екенін мәлімдеді, соның ішінде Эбейеге жақсы қолдау мен инфрақұрылым беру, денсаулық сақтау мен білім беруді жақсарту, зымыран сынақтары қоршаған ортаға қауіп төндірмейтініне кепілдік беру және жан-жақты өмір мен мүлік сақтандыру полисін ұсыну. Жер иелері келісімге АҚШ ұсынған осы жеткіліксіз LUA-мен қол қоюға рұқсат беруден бас тарту туралы келісімге келгеніне қарамастан, жаңа келісімді (және MUORA-ны кеңейту арқылы) RMI ұлттық үкіметінің шенеуніктері аяқтады және ол 2003 жылы күшіне енді. Олар бұл келісім туралы ешқандай консультация алған жоқтарын мәлімдеп, жаңа LUA-ға қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды және бойкот жариялады. Жаңа келісім мен оның құрамындағы MUORA 2003 жылы ратификацияланғанымен, олар 2003 жылғы LUA-ға қол қоюдан бас тарды, Кваджалейн атолының сайланған өкілдері арқылы олардың қажеттіліктерін ескеретін жаңа LUA жобасы жасалуын немесе АҚШ-тың 1980 жылдардың басында қол қойылған LUA мерзімі аяқталғанда Кваджалейнді тастауын талап етті. Алайда, АҚШ келісімді "халықаралық деңгейде міндетті" келісім деп санайды және осыған сәйкес, MUORA-да белгіленгендей, 2003 жылғы келісімді қайта келісілгенде келісілген жылына 15 миллион доллар төлейді. Бірақ жаңа LUA қол қойылмағандықтан, шамамен 4 миллион доллар эскроу есебіне түсті. Келісімде Маршалл аралдары Республикасы мен жер иелері 2008 жылдың соңына дейін жер төлемдері туралы келісімге не келсе, эскроу есебіндегі қаражат АҚШ Қаржы министрлігіне қайтарылатыны айтылған. Осы келісімге қол жеткізуге ынталандыру туралы сөз сөйлеген сенатор Тони деБрум Маршалл халқының тағы 70 жыл бойы қол жеткізбеушілікке төзеуі "ақылға сыймас" екенін мәлімдеді. Келісім шарттарына сәйкес, АҚШ-қа 2066 жылға дейін, ал оны 2086 жылға дейін ұзарту мүмкіндігімен қол жеткізуге рұқсат берілді. Эскроу есебінде сақталған 32 миллионнан астам доллар Кваджалейн жер иелеріне берілді. Жер иелерінің өкілі Кристофер Лоак бұл келісімді "біздің болашағымызды сақтау үшін келісімге келген компромисс" деп сипаттады.
Танымал мәдениет
Атолл Нил Шустерманның "Арк-оф-Скит" сериясындағы үшінші романы "Толлда" жасырын ғарыш кемесін ұшыру алаңы болып табылады.