Кіріспе

Неаполь патшасы 1309-1343 жылдары, Анжу Роберті, Роберт Ақылды (1276 – 20 қаңтар 1343), Неаполь патшасы, Иерусалимнің титулды патшасы және Прованс және Форкалькьер графы 1309-1343 жылдары, сол заманғы Италия саясатының басты тұлғасы болды. Ол Неаполь патшасы Карл II мен Венгрияның Мариясының үшінші ұлы болды және әкесінің өмір сүру кезеңінде Калабрия герцогы (1296–1309) титулын алды.

Өмірбаян

Роберт 1276 жылы туған, болашақ Неаполь королі Карл II (кейіннен мұрагер) мен оның әйелі Марияның үшінші ұлы. Оның әкесі – он жыл бұрын, 1266 жылы Италия патшалығын құрған Неапольдің биліктегі королі Анжу Карлының ұлы. Карлдың әжесіне қарсы Сицилиялық кешкі намаздарында Роберт оның жауы Арагон патшасы Петр III-нің кепілі болды. 1285 жылы Роберттің әкесі Италиядағы Фоггияда қайтыс болды, осылайша оның әкесі (сол кезде кепілде болған) Неаполь королі Карл II болды, ал Роберттің ағасы Анжулық Карл Мартель мұрагер атанды. 1295 жылы ағасы Анжу королі Карл Мартель қайтыс болғаннан кейін Роберт Неаполь тажының мұрагері болды, оның немере інісі Карлден бас тартылды. Көрші Сицилия тажын алу үшін ол Сицилия королі Джеймстің қарындасы Йоландаға үйленді, Джеймс Сицилиядан бас тартуға келісті. Алайда, Сицилия барондары оны қабылдамай, Джеймстің інісі Фредерик II-ні сайлады. Соғыс жалғасты, ал 1302 жылғы Кальтабелотта бейбіт шартымен Роберт және Анжу әулеті Сицилияны мәңгілікке жоғалтты, олардың билігі Италияның оңтүстігімен шектелді. Роберт Италиядағы папаның чемпионы лауазымын алды; оның билігіне француз папасы Климент V батасын берді, ол оны Романья мен Тосканадағы папалық викарий етіп тағайындады, онда Роберт Флоренциядағы фракциялар соғысына араласты, қаланың ұсынылған синьориясын қабылдады, бірақ Клименттің қарсылығына байланысты оны тастауға мәжбүр болды. Италиядағы Гвельфтер партиясының басшысы Роберт император Генрих VII-нің Италияға (1311-13 жж.) және 1312 жылы Римді басып алуына қарсы болды. Генрихтің өлімінен кейін Солтүстік Италиядағы Гибеллиндер басшылары Маттео Висконти мен Кангранде делла Скалаға қарсы Гвельфтердің реакциясы Роберттің Италияның төрешісі болатынына біршама уақыт болды. Пьемонттағы кең иеліктердің билеушісі Роберттің беделі 1313 жылы папа оны Рим сенаторы деп атағанда, ал ол Генуяның (1318-34) және Брешияның (1319) иегері болғанда және 1314 жылдан бастап бүкіл Италияның императорлық викари паптық атағын алғанда, Италияда Киелі Рим императоры болмаған кезде, *vacante imperio* күшейді. 1328 жылы ол Италияға шабуыл жасаған Бавариялық Людовик IV-ке қарсы соғысты, ал 1330 жылы Богемиялық Иоаннды солтүстік Италиядан кетуге мәжбүр етті. Италиядағы Роберттің үстемдігі тек Арагон Сицилиясының үнемі қауіп төндіргенімен ғана азайды. 1336 жылы Салуццо маркграфтығына мұрагерлік үшін Манфред V пен оның немере інісі Томас II арасында дау туындағанда, Роберт Манфредтің атынан араласты, өйткені Томас Гибеллиндердің Висконти отбасына үйленген болатын. Роберт Салуццоға қарай жылжып, оны қоршап алды. Ол қаланы басып алып, тонауға, өртеп жіберуге және Томасты тұтқындауға қол жеткізді. Бүкіл оқиғаны Сильвио Пеллико жазды. Алайда, оның вице-королі Рефорца д'Ангольт Гаменарио шайқасында (1345 жылдың 22 сәуірінде) жеңілгенде, Пьемонттағы Анжу билігі құла бастады. Екінші әйелі Санча Майоркалықпен бірге Роберт Неаполь патшалығын ерте Ренессанс мәдениеті мен діни қарсылықтың орталығы ретінде қалыптастырды, ол Рухани францискандықтардың Иоахимдік пайғамбарлықтарын қолдады. 1343 жылы Роберт қайтыс болғаннан кейін, оның орнын 16 жасар немересі, Неапольдің Жоанна I иеленді, оның ұлы Карл 1328 жылы қайтыс болды. Жоанна өзінің 15 жасар ағайындысына, Венгрияның Анжу патшасы Карл Роберттің ұлы Андраске айттырылған болатын. Өзінің соңғы өсиетінде Роберт Венгрияның Андрастың талаптарын жоққа шығарды, оның Салерноның ханзадасы болуын нақты тапсырды және Жоаннаның өзінен кейін заңды ұрпағы орнын иеленетін тәжді өз құқығында ғана қабылдауын нақтылады. Егер ол мұрагерсіз қайтыс болса, оның кіші әпкесі Мария, жаңадан Калабрия герцогинясы болып тағайындалды, және оның заңды ұрпағы таққа ие болады. Бұл дәстүр негізінен кейінгі тарихшылардың 1345 жылы Андрастың Аверсада өлтірілгенінен кейін мажар патшасының үгіт-насихаттарын тексермей қабылдауының нәтижесі. Бұл үгіт-насихат, Андрастың өлтірілуінен кейін Иоаннаға жасалған венгр шабуылдары және Венгрияның Людовик I-нің Регноға басып кіруі ақырында Неапольдегі Анжу билігінің аяқталуына әкелді.

Мұра

Король Роберт, Неаполь қаласына енгізген маңызды өзгерістерінің арқасында "Италияның бейбітшілігі" деген лақап атқа ие болды. Қала мен мемлекеттің экономикасы тосканалық саудагерлердің қолында болды, олар тамаша ғимараттар, ескерткіштер мен мүсіндер салып, король Роберттің астанасын лас теңіз портынан әсемдік пен ортағасырлық сәнді қалаға айналдырды. Роберт ұлына, мұрагері болуға тиіс болған баласына қабір жасауды Тино ди Камайноға тапсырды, ал Джото оның тапсырысымен бірнеше сурет салды. Неаполь университеті Данте "re di sermone" ("сөздер патшасы") деп атаған корольтің қолдауымен гүлденді, Италияның түкпір-түкпірінен студенттерді қызықтырды. Оңтүстікте жергілікті мүдделерді және бекінген аристократияның орталық күштерін теңестіретін орта тап болған жоқ, олар Анжуиндердің нормандық ата-бабаларымен жасалған келісім бойынша феодалдық тәуелсіздігін сақтап қалды. Ерекше жағдай ретінде Роберт өзінің билігінің барлық кезеңінде университеттерде, діни орындарда және басқа да ресми шараларда уағыз айтты, әдетте дін қызметкерлеріне ғана арналған беделді риториканы қолданды. Осы уағыздардың жүздеген жазбалары қолжазбаларда сақталған, бұл ортағасырлық уағыз айту тарихындағы маңызды зерттеу нысаны болып табылады. Ол Петрарка мен Боккаччоның естелігінде мәдениетті адам және өнердің жомарт демеушісі ретінде қалды, Боккаччо Роберттің өлімінен кейін оны "біздің заманымыздың патшалары арасында бірегей, білім мен ізгіліктің досы" деп атады. Петрарка 1341 жылы Римдегі Кампидолиода ақын болып тағайындалу алдында Роберттен өзін бағалауын сұрады; оның латындық эпикалық поэмасы "Африка" Робертке арналған, бірақ ол 1397 жылға дейін оқырмандарға қол жетімді болған жоқ, яғни Петрарка мен Роберттің өлімінен соң көп жыл өткеннен кейін жарияланды.