Кіріспе

Афинадағы төбе және оған байланысты ежелгі кеңес. Ареопаг (/æ//r//i/'/ɒ//p//ə//g//ə//s/) – Грекияның Афина қаласындағы Акропольдің солтүстік-батысында орналасқан биік жартас. Ағылшын тіліндегі атауы – грекше Ареос Пагос (Ἄρειος Πάγος) атауының кейінгі латын тілінен аудармасы, "Арес төбесі" деп мағына береді. Ареопаг атауы классикалық дәуірде Афинаның үкіметтік кеңесін білдірген, кейіннен ол қасақана кісі өлтіру, дене жарақаттары және діни мәселелер, сондай-ақ зәйтүн ағаштарын өртеу істерін қараған афиналық сот кеңесіне немесе сотына дейін шектелді, себебі олар осы жерде жиналатын. Соғыс құдайы Арес Посейдонның ұлы Халирротийді өлтіргені үшін басқа құдайлар алдында Ареопагта сотталған (этиологиялық мифтің классикалық мысалы).

Тарих

Ареопагтың нақты қайдан пайда болғаны белгісіз. Классикалық дәуірге дейінгі (б.з.д. V ғасырдан бұрын) Ареопаг Афина қаласының ақсақалдар кеңесі болуы мүмкін, ал мүшелік жоғары мемлекеттік лауазымдарды атқарғандармен шектелген, бұл жағдайда Архон. Керісінше, ол қаза тапқандарды тергейтін сот және сот органы ретінде басталған болуы мүмкін. Шын мәнінде келісім болмаса да, кісі өлтіру ісі Ареопаг төбесінде б.з.д. VII ғасырдың басында, мүмкін б.з.д. VIII ғасырдың ортасында өткен болуы мүмкін. Б.з.д. 594 жылы Ареопаг Афина мемлекетінің қалған бөлігі сияқты Солонның күшті реформасына ұшырады. Аристотель оның елге опасыздық істеріне (eisangelia, εἰσαγγελία) және заңдарға (nomophylakia, νομοφυλακία) қадағалау жасау құзыретін растағанын айтады. Солонның номофилакияны Ареопагқа сеніп тапсыруы кеңеске Афинадан кеткеннен кейін оның реформаларының тұрақтылығын сақтау міндеті жүктелгенін көрсетеді. Б.з.д. 508/507 жылдары қабылданған Клистен реформалары бойынша Буле (βουλή) немесе кеңес 400-ден 500 адамға дейін кеңейтілді және он тайпаның әрқайсысынан 50 адамнан немесе филадан (φυλαί) құрылды. Клистеннің Ареопагтың құрамын немесе құзыретін өзгерткенін көрсететін дәлелдер өте аз, өйткені ол өзі кеңес мүшесі болған. Б.з.д. 462/461 жылы Эфиалт реформалар жүргізген болуы мүмкін, олар Ареопагты барлық функцияларынан айырды, тек Хелияның пайдасына кісі өлтіру соты қалды. Бұл түсінікті ежелгі авторлардың көпшілігі растағанмен, бұл тек б.з.д. V ғасырдан кейін жазғандардың ретроспекциясы болуы мүмкін. Себебі, Эфиалт заманына дейін Ареопагтың билігіне шабуыл жасауға негіз болатын ешқандай маңызды іс жасағанын көрсететін дәлелдер аз. Осыған қарамастан, б.з.д. V ғасырдың барысында Ареопаг eisangelia және dokimasia (δοκιμασία) бойынша құзыреттілігін жоғалтты, бұл лауазымға сайланғандардың алғашқы тексеруі, бірақ бұл Эфиалттың салдарынан болды ма, жоқ па, белгісіз. Аэскилдің "Эуменидтер" (458 б.д.д.) шығармасында Ареопаг Оресттің анасын (Клитемнестра) және оның сүйіктісін (Эгист) өлтіргені үшін сотталған жері болып табылады. Б.з.д. 4 ғасырдағы сұлулығымен әйгілі Фрине Ареопаг алдында Елеусин құпияларын қорлағаны үшін айыпталды. Бір әңгімеде ол шапанын түсіріп, судьяларды өзінің құдайлық бейнесімен таң қалдырды, сондықтан ол тез арада ақталды. Б.з.д. 4 ғасырдың екінші жартысында Ареопагтың ықпалы мен саяси күші өсті және қаланың антимакедониялық фракциясына ықпал етті. Ол 324 жылы Харпал ісі нәтижесінде Демосфенге қарсы сатқындық пен пара алу (апофазис, ἀπόφασις) айыбы бойынша тергеу жүргізді. Сонымен қатар, Ареопаг б.з.д. V ғасырдағы реформаларға байланысты жоғалтқан номофилакия билігін қайта иеленген болуы мүмкін. Ареопаг бұрынғы архонттардан құралған орган ретінде Рим дәуірінде де жұмыс істеді. Сулланың Афинаны б.з.д. 86/87 жылдары басып алуынан және қаланың саяси құрылымын қайта құруынан кейін ол Афинадағы ең беделді және саяси күшті институттардың біріне айналды. Римдік мемлекет қайраткері Цицерон бірде кеңес туралы былай деген: "Егер "Афина мемлекеті кеңеспен басқарылады" десе, онда "Ареопаг" деген сөзді қоспайды". Елшілердің істері 17:16-34 тармақтарында Ареопаг елші Пауылдың Афинаға сапары кезінде Ареопагта айтқан сөзінің орындалуы ретінде ерекше орын алған. Алайда Пауылдың Ареопаг кеңесіне баяндамасын сот тергеуі немесе соты аясында бергені ме, әлде Ареопаг төбесінің нақты орналасқан жерінде бейресми баяндама ретінде айтқандығы белгісіз. Сонымен қатар, Пауыл сапарға шыққан кезде Ареопаг астанасы агорада немесе Стая Базилейде емес, төбеде жиналған болса керек. Кирдің Теодореті бойынша, Ареопаг саяси кеңес ретінде жұмыс істеуін тоқтатты. Ареопаг төбесінде Византия билігі кезінде әртүрлі үйлер мен тұрғын үйлер салынды. Бұл уақытта төбедегі жалғыз ескерткіш ғимараттар - Дионисий Ареопагитке арналған шіркеу мен монастырь болды. "Ареопаг" термині сондай-ақ аристократиялық тегі бар сот органына қатысты, ол кейіннен қазіргі Грекияның жоғары сотын құрды. Ареопагтың жанында Дионисий Ареопагиттің базиликасы да салынды.

Қазіргі заманғы сілтемелер

Ағылшын ақыны Джон Милтон баспа сөз бостандығын қорғау туралы жазған еңбегін "Ареопагитика" деп атады. Ол ежелгі Афинадағы цензура Ареопагта орналасқанын, бірақ Милтонның заманындағы ағылшын Парламенті талап еткендей, жарияланымды алдын ала шектеуді олар қолданбағанын айтты. 1893 жылы құрылған Ареопаг қоғамы – АҚШ Коннектикут штатындағы Хочкисс дайындық мектебінің ең көне клубтарының бірі. Олар белгілі бір тақырыптарды талқылау үшін жиналады. Ирланд ақыны Луи МакНейстің 1952 жылғы "Он өртелген құрбандық" атты жинағындағы екінші өлеңінің атауы – "Ареопаг".