Кіріспе

Northrop Grumman (бұрын Grumman) EA-6B Prowler – екі қозғалтқышты, төрт орындық, ортаңғы қанатты электрондық соғыс ұшағы, A-6 Intruder ұшағының негізінде жасалған. EA-6A – АҚШ Теңіз жаяу әскері мен АҚШ Теңіз күштері қолданған A-6 электрондық соғыс машинасының алғашқы нұсқасы. Ол Вьетнам соғысында қолданылды. EA-6B-ны жетілдіру жұмыстары 1966 жылы басталды. EA-6B экипажы бір ұшқыштан және үш электрондық қарсы шаралар офицерінен тұратын, бірақ кейде миссияларда тек екі ЭКМО қолданылатын. Ол AGM-88 HARM сияқты радиацияға қарсы зымырандарды (ARM) тасымалдауға және атуға қабілетті болды. EA-6A – стандартты A-6 Intruder ұшағының тікелей өзгеруі, екі орындық, электрондық соғыс (EW) жабдықтарымен жабдықталған. EA-6A алғаш рет 1965 жылдың желтоқсанында Теңіз жаяу әскерінің эскадрильясында қызметке түсті және «Роллинг Тандер» операциясында қатысты. Осы EA-6A-ның көп бөлігі 1970 жылдары қызметтен шығарылды, ал соңғы бірнешеуі Теңіз күштерінің екі электрондық шабуыл «агрессор» эскадрильясында қолданылды, барлық үлгілері 1990 жылдары толығымен зейнеткерлікке жіберілді. EA-6A негізінен, EA-6B жобаланып, құрылысы аяқталғанша аралық соғыс машинасы болды. Жаңадан жобаланған және жетілдірілген EA-6B 1966 жылы АҚШ Теңіз күштері үшін EKA-3B Skywarrior ұшақтарын алмастыру мақсатымен жасалды. Алдыңғы фюзеляж төрт орындық кең кабинаға арналған артқы бөлігін кеңейту үшін ұзартылды, сондай-ақ вертикальді стабилизатордың ұшына антенналық бөлік қосылды. Prowler алғаш рет 1968 жылдың 25 мамырында ұшты, ал 1971 жылдың шілдесінде авианосецтерде қызметке кірді. Үш прототип EA-6B A-6A-дан өзгертілді, ал бес EA-6B әзірлемелік ұшақтар болды. 1966 жылдан 1991 жылға дейін барлығы 170 EA-6B өндірілді.

Жағдайдың жақсаруы (ICAP) III

Northrop Grumman компаниясы АҚШ Әскери-теңіз күштерінен Prowler эскадрильяларына жаңа электрондық қарсы шаралар құралдарын жеткізу бойынша келісім-шарттар алды; әр ICAP III жиынтығының негізгі бөлігі ALQ 218 қабылдағышы және толыққандырақ селективті реактивті радар кедергісін, шатыстыруды және қауіптің орналасқан жерін анықтауға мүмкіндік беретін жаңа бағдарламалық қамтамасыз етуден тұрады. ICAP III жиынтықтары Link 16 деректер байланысы жүйесін қоса, Көпфункциялы ақпарат тарату жүйесімен (MIDS) жабдықталған. Northrop екі партия тауар жеткізді және 2010 жылдан бастап тағы екі партия жеткізді. Өмірінің соңына таяу қызмет еткен EA-6B Prowler ұшақтары ALQ 99 тактикалық кедергі жүйесімен жабдықталған ICAP III нұсқасы болды.

Дизайн

Көліктік және озық базалық операциялар үшін жасалған EA-6B – ұзақ қашықтықтағы, кез келген ауа-райы жағдайында жұмыс істей алатын, озық электрондық қарсы шараларды біріктіретін толыққанды интеграцияланған электрондық соғыс жүйесі болды. Дизайн ерекшеліктерінің бірі – жанармай құю зондының асимметриялы болуы, ол A-6 Intruder ұшағына қарағанда пилоттың көріну мүмкіндігін жақсарту үшін оңға қарай иілген сияқты көрінетін. Оның түбінде антенна орналасқан. Электрондық соғыс жабдықтарынан шығатын радиосәулеленуден экипажды қорғау үшін кабина алтын түспен боялған.

Пайдалану тарихы

1970 жылдың қыркүйегінде EA 6B флотының ауыстыру эскадрильясы VAQ 129 қызметке кірісті, ал 1971 жылдың шілдесінде тактикалық электрондық соғыс эскадрильясы 132 (VAQ 132) алғашқы операциялық эскадрилья болды. Бұл эскадрилья 11 айдан кейін Америкада Вьетнамға алғашқы жауынгерлік рейсін бастады, одан кейін «Энтерпрайз» және «Констелляция» кемелерімен VAQ 131 ілесіп келді. Вьетнам соғысы кезінде екі EA 6B Prowlers эскадрильясы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің шабуылдық ұшақтарын және АҚШ Әскери-әуе күштерінің B-52 бомбалаушыларын қолдап, 720 рет ұшты. 1983 жылы Гренадаға жасалған шабуыл кезінде төрт Prowler «Индепенденс» кемесінен операцияны қолдады. Ахилл Лауро кемесін басып алудан кейін, 1985 жылдың 10 қазанында «Саратогадан» шыққан Prowlers ұшақтары төртінші ұрлықшыны алып кеткен EgyptAir 737 ұшағын тоқтату кезінде ESM қолдауын көрсетті. 1986 жылдың сәуір айында «Эль-Дорадо каньоны» операциясы кезінде Prowlers ливиялық радарларды жамбасты. 1988 жылдың 18 сәуірінде «Байлаушы мантис» операциясы кезінде «Энтерпрайз» кемесінің VAQ 135 эскадрильясы ирандық жер үсті бақылау радарларын, зениттік ракеталардың басқару радарларын және байланыс жүйелерін жамбасты. 2004 жылдан 2014 жылға дейін АҚШ Әскери-әуе күштері 388-ші және 390-шы электрондық күрес эскадрильяларынан 366-шы операциялық топқа бекітілген электрондық соғыс офицерлерімен Әскери-теңіз күштерінің Prowler бөлімшелерін күшейтті. Бір кезде оны Common Support Aircraft (Ортақ қолдау ұшағы) алмастыру жоспарланған, бірақ бұл жоспар іске аспады. 2009 жылы Әскери-теңіз күштерінің EA 6B Prowler қауымдастығы F/A 18F Super Hornet-тің жаңа электрондық соғыс нұсқасы EA-18G Growler-ге көшуді бастады. Әскери-теңіз күштерінің EA 6B эскадрильяларының барлығы, біреуін қоспағанда, Уидби аралындағы Әскери-теңіз әуе стансасында орналасқан. VAQ 136 Жапониядағы Ацугидегі Әскери-теңіз базасында орналасқан, ол 5-ші авиатасымалдаушы қанатының құрамында, Жапонияда орналасқан «Джордж Вашингтонға» жүк тиейтін алдыңғы қатардағы Әскери-теңіз күштерінің (FDNF) әуе қанатының бөлігі болды. VAQ 209, Әскери-теңіз резервінің жалғыз EA 6B эскадрильясы, Мэриленд штатының Вашингтон қаласында орналасқан. Теңізшілер корпусының барлық EA 6B эскадрильялары Солтүстік Каролинадағы Теңізшілер корпусының әуе стансасында орналасқан. 2013 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері EA 6B ұшақтарын 2015 жылға дейін пайдалануды жоспарлады, ал Теңізшілер корпусы Prowler-ді 2019 жылы кезең-кезеңмен шығаруды жоспарлады. Соңғы рет 2014 жылдың қарашасында VAQ 134 «Джордж Бушқа» жіберілді. Әскери-теңіз күштерінің соңғы рейсі 2015 жылдың 27 мамырында орындалды. АҚШ Тынық мұхиты флотының Электрондық шабуыл қанаты (CVWP) 2015 жылдың 25-27 маусымында Уидби аралында EA 6B-нің зейнетке шығуын тойлады.

Ауғанстан, Ирак және Сириядағы операциялар

2007 жылы Prowler бірнеше жыл бойы Ауғанстандағы қақтығыста қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларға қарсы операцияларда қолданылғаны хабарланды, олар гараж есігін ашатын құрылғылар немесе ұялы телефондар сияқты қашықтан жарылатын құрылғыларды бұғаттау арқылы жұмыс істеді. Иракта да екі Prowler эскадрильясы осы миссияны орындады. Чак Пфарррдың "ТМК Геронимоны нысанаға алды" кітабында айтылғандай, EA-6B пакистандық радарларын бұғаттау және "Нептун найзасы" операциясы кезінде Осама бен Ладеннің үйіне шабуыл жасаған 2 MH-60 Black Hawk және 2 Chinook тікұшақтарына көмектесу үшін де пайдаланылды. VMAQ 3 2014 жылдың маусым айында Ирак үстінен "Ислам мемлекеті" экстремистеріне қарсы Prowler миссияларын бастады. Тамыз айында "Мұрагерлік шешім" операциясы басталғаннан кейін, VMAQ 4 эскадрильясы міндетті өз мойнына алды. Prowler – Сириядағы теңіз корпусының алғашқы ұшағы болды және шабуылдық топтарды, әуеден тасымалдауды және экстремистерге қарсы электрондық соғыс қажеттіліктерін қамтамасыз етті. 2015 жылдың қаңтарына дейін VMAQ 4 эскадрильясының бес ұшағы екі елдегі операцияларды қолдау мақсатында 110 рет ұшқанда 800 сағатқа жуық уақытты ұшты, соның ішінде коалицияның әуе шабуылдарын қолдау және Ирак армиясының күштеріне жау жүйелерін жою үшін электрондық қолдау көрсету. Теңіз корпусының Prowler ұшақтары өздері ешқандай оқ-дәрі тастаған жоқ, ал оларды орналастырған елдердің аты ашық жарияланбады. 2016 жылдың сәуір айында Солтүстік Каролина штатындағы Черри-Пойнт теңіз әскери-теңіз базасында орналасқан 4-ші теңіз корпусының тактикалық электрондық соғыс эскадрильясының (VMAQ 4) EA-6B Prowler эскадрильясы Сириядағы операциялар үшін Түркияның Инжирлик әуе базасына жөнелтілді. АҚШ Еуропалық қолбасшылығы бұл жөнелтілімнің 2016 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасатынын растады. Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы Prowler ұшақтарының Ресей және Сирияның әуе қорғаныс жүйелерінің АҚШ және коалиция ұшақтарын бақылауына кедергі келтіру үшін пайдаланылуы мүмкін екенін ұсынды. VMAQ 2 эскадрильясының Prowler ұшақтары 2018 жылдың қараша айында Катардағы Әл-Удейд әуе базасындағы соңғы операциялық миссиясын аяқтады, ал EA-6B ұшақтарымен жабдықталған соңғы эскадрилья 2019 жылдың 8 наурызында таратылды, ал қалған екі Prowler ұшағы мұражайларға тапсырылды.

Операторлар

EA 6B Prowler АҚШ Қарулы күштерінің, АҚШ Теңіз жаяу әскерлері мен Теңіз күштерінің эскадрильяларында қолданылды.

Құрылған эскадрильялар

VAQ 128: 1997 жылдың қазан айында экспедициялық эскадрилья ретінде құрылды, NAS Whidbey Island-тағы бұрынғы A-6 Intruder Fleet Replacement Squadron эскадрильясының таңбасы мен мұрасын пайдаланды. 2004 жылдың қыркүйегінде бюджеттің қысқартылуына байланысты таратылды. VAQ 309: 1979 жылы NAS Whidbey Island-те EA-6A ұшақтарымен Әскери-теңіз күштерінің резервтік эскадрильясы ретінде құрылды, 1989 жылы Carrier Air Wing Reserve THIRTY (CVWR 30) құрамында EA-6B ұшақтарына көшті. CVWR 30 эскадрильясының бюджеттік қиындықтарға байланысты қызметтен шығарылуынан кейін 1994 жылдың 31 желтоқсанында таратылды; ұшақтар Тұрақты Әскери-теңіз күштеріне қайтарылды.

Ерекше оқиғалар

Prowler-дің ешқайсысы соғыста жоғалып кетпегенмен, 2013 жылға дейін салынған 170 ұшақтың шамамен 50-сі түрлі апаттарда қирады. 1998 жылы Уидби аралындағы Әскери-теңіз әуе стансасында EA-6B ұшақ апатында қаза тапқан 44 экипаж мүшесіне арналған ескерткіш ашылды. 1981 жылдың 26 мамырында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің EA-6B ұшағы «Нимиц» ұшу палубасына құлап, өрт шығарды, нәтижесінде 14 экипаж мүшесі қаза тауып, 45 адам жарақат алды. Prowler отын жетіспеушіліктен кейін («bolter» деп те аталады) апатқа ұшырады, ал одан кейін болған өрт пен жарылыстар 19 басқа ұшақты жойды немесе зақымдады. 1992 жылдың 3 қарашасында VAQ 129 эскадрильясынан АҚШ Әскери-теңіз флотының EA-6B Prowler (161776, P99 First lCAP ll) Эль-Центро Әскери-теңіз базасынан тыс жерде ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырады, осы апатта үш экипаж мүшесі – капитан Питер Лимодж (USMC), лейтенант Чарльз Гурли (USN) және лейтенант Дейв Робертс (USN) қаза тапты. «Los Angeles Times» газеті, 1992 жылдың 5 қарашасы. 1996 жылдың тамызында EA-6B төмен биіктіктегі оқу барысында апатқа ұшырап, барлық төрт теңізші – ұшқыш капитан Грегори О. Глейзер, капитан Брайан Ф. Хасси, подполковник Джозеф Э. Коннелл II және майор Джон С. Бачелер қаза тапты. Коннелл 1-ші ВМАК эскадрильясының командирі болды. 1998 жылдың 3 ақпанында VMAQ 2 эскадрильясынан USMC EA-6B Prowler, BuNo 163045, Италияның Кавалезе қаласында кабельдік жол жүйесінің кабельдеріне соқты. Экипаж таулы жерде қауіпсіздік ережелерін бұзып, жоғары жылдамдықпен төмен ұшып, кабельдерді кесіп, 20 адамның өліміне себеп болды. Ұшақ кабельге соққаннан кейін вертикальды стабилизаторы мен қанаттарына ауыр зақым келді, бірақ Авиано әуе базасына сәтті қонды. 1998 жылдың 8 қарашасында USN EA-6B «Энтерпрайз» кемесінде түнгі қону кезінде Lockheed S-3 Viking ұшағына соқтырылып, төрт экипаж мүшесі қаза тапты. 2013 жылдың 11 наурызында Вашингтон штатындағы VAQ 129 электрондық шабуыл эскадрильясының USN EA-6B ұшағы оқу-жаттығу барысында апатқа ұшырады. Осы апатта LTJG Валери Каппеляре Делани (ұшқыш), LTJG Уильям Браун Макилвейн III (ұшу офицері) және LCDR Алан А. Паттерсон (инструктор және ұшу офицері) қаза тапты. Бір жылдан кейін жүргізілген тергеуде Prowler ұшқыш қателігі салдарынан бақырылған түрде жерге құлағандығы анықталды.

Нұсқалар

EA 6A: Бастапқы өндірістегі екі A 6A прототип ретінде EA 6A-ға түрлендірілді. Барлығы 25 EA 6A салынды, оның ішінде 10 A 6A-ны түрлендіру және 15 EA 6A жаңа өндіріс. EA 6B: Алғашқы прототиптер ретінде үш A 6A түрлендірілді. Барлығы 170 EA 6B салынды.

Жапония

160786 – EA-6B Яматода, Канагава префектурасындағы Ацуги теңіз әскери-әуе базасында тоқтап тұрған күйде.