Нидерландыдағы білім жүйесінің шолуы

Кіріспе

Нидерландтағы білім берудің жалпы шолуы

Нидерландтағы білім беру ерекшеленеді: білім беру оқушының қажеттіліктері мен түбегейіне бағытталған. Білім беру әртүрлі жас топтарына арналған мектептерге бөлінеді, олардың кейбіреулері әртүрлі білім деңгейлеріне қарай бағыттарға бөлінеді. Мектептер мемлекеттік, арнайы (діни) және жалпы арнайы (бейтарап) мектептерге бөлінеді, сонымен қатар бірнеше жеке мектептер де бар. Нидерландтағы бағалау жүйесі 1-ден (өте нашар) 10-ға дейін (көмескі) жүреді. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) координациялайтын Халықаралық студенттерді бағалау бағдарламасы (PISA) 2018 жылғы мәліметтер бойынша Нидерландтағы білім беруді әлемдегі 16-шы орынға қойды. 2006 жылдан бері Нидерландтың білім беру көрсеткіштері басқа елдермен салыстырғанда төмендеп келеді және қазіргі таңда орташа көрсеткіштен ғана жоғары. Мектеп инспекторлары бастауыш сынып оқушыларының оқу деңгейінің 20 жыл бұрынғыдан төмендегенін ескертеді, соның салдарынан Нидерланд халықаралық рейтингте төмендеп кетті. Оқу және жазу, математика және ғылым салаларында да осыған ұқсас тенденция байқалады. Математика мен ғылым бойынша жоғары нәтиже көрсеткен оқушылардың үлесі де азайды.

Жалпы шолу

Білім беру саясатын Нидерландтың Білім, мәдениет және ғылым министрлігі муниципалитеттермен келіседі. Нидерландыда міндетті білім беру (leerplicht) бес жастан басталады, алайда көптеген мектептер балаларды төрт жастан қабылдайды. Он алты жастан бастап оқушылар аптасына кем дегенде екі күн білім алуы керек. 18 жасқа толған оқушылар үшін немесе VWO, HAVO немесе MBO 2 деңгейінде диплом алғаннан кейін міндетті білім беру аяқталады. Мемлекеттік, діни және бейтарап мектептер (Тесттерді әзірлеудің орталық институты) оқушыға ең қолайлы орта білім беру түрін ұсынады. Соңғы жылдары бұл тесттің беделі артты, бірақ 8-сынып мұғалімінің пікірі, сондай-ақ оқушы мен оның ата-анасының пікірі орта білім берудің дұрыс түрін таңдауда маңызды рөл атқарады. Cito тесті міндетті емес; кейбір мектептер оның орнына «Нидерландтың білім деңгейіне арналған интеллект тестісі» (әдетте NIO тестісі деп қысқартылады) немесе «Мектептің қорытынды тестісі» жүргізеді. Көптеген бастауыш мектептер Монтессори әдісі, Песталоцци жоспары, Дальтон жоспары, Йена жоспары немесе Фрейне сияқты нақты білім беру философиясына негізделген. (сөздік мағынасы – «жалғасқан білім беру»). Бастауыш мектептің кеңесі мен Cito тестісінің нәтижелеріне сүйене отырып, оқушы мен оның ата-анасы VMBO, HAVO немесе VWO таңдайды. Егер оқушыға қай орта білім беру түрі қолайлы екені белгісіз болса немесе ата-аналар баласының жоғары деңгейде оқуға қабілетті екенін қаласа, VMBO/HAVO және HAVO/VWO арасында бағдарлау жылы болады. Кейбір мектептерде HAVO-ның 1-ші курсын тапсыру мүмкін емес, оның орнына студенттерге аралас курсқа қатысу талап етіледі. Бір немесе екі жылдан кейін оқушы әдеттегі оқу бағдарламасын жалғастырады. Жоғары мектептер білім берудің бір немесе бірнеше деңгейін ұсына алады. (Қаржылық) тиімділікке назар аудару орталықтандыруға және барлық немесе көптеген білім беру деңгейлерін ұсынатын үлкен мектептердің пайда болуына әкелді. Нидерландтың білім беру жүйесінде әдетте орта мектептер болмайтындықтан, голланд мектептеріндегі барлық деңгейлердің бірінші курсы «көпір сыныбы» (brugklas) деп аталады, себебі ол бастауыш мектеп жүйесін орта білім беру жүйесімен байланыстырады. Осы жылы оқушылар мектептердегі жүйелер арасындағы айырмашылықтарға, мысалы, жеке жауапкершіліктің артуына бейімделеді. Кейде екінші жылды да «көпір сыныбы» деп атайды. Нидерландтың білім беру жүйесінде орта мектептер болмаса да, 10-ға жуық ресми орта мектеп (tussenschool) бар, олар орта мектептің 7-ші және 8-ші сыныптарын және жоғары мектептің 1-ші және 2-ші курстарын алмастырады. VMBO дипломын алған оқушылар HAVO деңгейіндегі білім берудің соңғы екі жылына қатысып, HAVO емтиханын тапсыра алады, ал HAVO дипломын алған оқушылар VWO деңгейіндегі білім берудің соңғы екі жылына қатысып, VWO емтиханын тапсыра алады. Бұл жүйенің мақсаты – оқушыларға жоғары білім берудің жоғары деңгейіне түсуге мүмкіндік беру. Бұл жүйе баланың жетілмегендігі немесе өзін-өзі танудағы кемшіліктерінің салдарынан туындайтын жағдайларды азайтатын қауіпсіздік желісі болып табылады. Мысалы, егер білімді оқушы мотивациясының жетіспеуіне байланысты VMBO-ға жіберілсе, бірақ кейіннен өзінің әлеуетін ашса немесе жақсы оқуға ниет білдірсе, ол HAVO-ға ауысып, мектепте бір жыл ғана оқып жоғары деңгейге жете алады. Көптеген мектептер оқушының оқу жүктемесінің артуын және қиындық деңгейінің жоғарылауын қамтамасыз ету үшін белгілі бір орташа балл талап етеді. Жоғары деңгейге өтуден басқа, оқушыларды төмен деңгейге түсіру жүйесі де бар. Мысалы, егер оқушы орта білімге өз күшімен жете алмайтын деңгейде түскен болса немесе білім алуға күш жұмсауға ниеті болмаса, оны VWO-дан HAVO-ға, HAVO-дан VMBO-ға, ал VMBO-ның кез келген деңгейінен VMBO-ның төмен деңгейіне жіберуге болады.

Educational policy is coordinated by the Dutch Ministry of Education, Culture and Science with municipal governments. Compulsory education (leerplicht) in the Netherlands starts at the age of five, although in practice, most schools accept children from the age of four. From the age of sixteen there is a partial compulsory education (partiële leerplicht), meaning a pupil must attend some form of education for at least two days a week. Compulsory education ends for pupils aged eighteen and up or when they get a diploma on the VWO, HAVO or MBO 2 level. Public, special (religious), and general special (neutral) schools (Central Institute for Test Development)), which is designed to recommend the type of secondary education best suited for a pupil. In recent years, this test has gained authority, but the recommendation of the group 8 teacher along with the opinion of the pupil and his/her parents remains the crucial factor in choosing the right form of secondary education. The Cito test is not mandatory; some schools instead administer the Nederlandse Intelligentietest voor Onderwijsniveau ("Dutch intelligence test for educational level", usually abbreviated to NIO toets) or the Schooleindonderzoek ("School final test"). A considerable number of elementary schools are mostly based on a particular educational philosophy, for instance the Montessori Method, Pestalozzi Plan, Dalton Plan, Jena Plan, or Freinet. literally "continued education"). Informed by the advice of the elementary school and the results of the Cito test, a choice is made for either voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (VMBO), hoger algemeen voortgezet onderwijs (HAVO) or voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (VWO) by the pupil and their parents. When it is not clear which type of secondary education best suits a pupil, or if the parents insist their child can handle a higher level of education than what was recommended to them, there is an orientation year for both VMBO/HAVO and HAVO/VWO to determine this. At some schools, it is not possible to do HAVO the 1st year, instead requiring students take the combination year. After one or two years, the pupil will continue in the normal curriculum of either level. A high school can offer one or more levels of education, at one or multiple locations. A focus on (financial) efficiency has led to more centralization, with large schools that offer education on all or most educational levels. Because the Dutch educational system normally does not have middle schools or junior high schools, the first year of all levels in Dutch high schools is referred to as the brugklas (literally "bridge class"), as it connects the elementary school system to the secondary education system. During this year, pupils will gradually learn to cope with the differences between school systems, such as dealing with increased personal responsibility. Sometimes people also call the second year brugklas. Although the Dutch educational system in general does not have middle schools, there are around 10 official middle schools (called tussenschool) which replace 7th and 8th grade of middle school and 1st and 2nd year of high school. It is possible for pupils who have attained the VMBO diploma to attend the final two years of HAVO level education and sit the HAVO exam, and for pupils with a HAVO diploma to attend the final two years of VWO level education and sit the VWO exam. The underlying rationale is that this grants pupils access to a more advanced level of higher education. This system acts as a safety net to diminish the negative effects of a child's immaturity or lack of self knowledge. For example, when a bright pupil was sent to VMBO because they were unmotivated but later discovered their potential or has acquired the desire to achieve better, the pupil can still attain a higher level by moving on to HAVO, spending only one more year at school. Most schools do require a particular grade average to ensure the pupil is capable of handling the increased study load and higher difficulty level. Aside from moving up, there is also a system in place where pupils can be demoted to a lower level of education. When for example a pupil has entered secondary education at a level they cannot cope with, or when they lack the interest to spend effort on their education resulting in poor grades, they can be sent from VWO to HAVO, from HAVO to VMBO, and from any level of VMBO to a lower level of VMBO.

VMBO

VMBO (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs; сөзбе-сөз "кәсіби білім беруге дайындық", халықаралық терминдерде "кәсіптік бағдарлау") білімі 12-ден 16 жасқа дейінгі төрт жылға созылады. Ол кәсіби оқытуды тілдер, математика, тарих, өнер және ғылым салаларындағы теориялық біліммен үйлестіреді. Ел бойынша студенттердің 60 пайызы VMBO-ға қабылданады. Оқушылар практикалық кәсіби оқыту мен теориялық білім арақатынасымен ерекшеленетін VMBO-ның төрт деңгейінің арасынан таңдау жасай алмайды, бірақ деңгей оқушының балына байланысты анықталады. Сондай-ақ, физика мен химияны біріктіретін NaSk деп аталатын пән бар.

VMBO BB және KB

Үшінші және төртінші курстарда ВМБО ББ және ВМБО КБ студенттерінің оқу бағдарламасында бес негізгі пән бар: голланд тілі, ағылшын тілі, CKV (cultural en kunstzinnige vorming, "мәдени және көркем білім беру"), азаматтық білім және дене тәрбиесі. Олар өздері таңдаған оқу бағдарламасы бойынша екі пән таңдай алады. Он ресми оқу бағдарламасы бар. +Оқу бағдарламасыМазмұныЭкономика және бизнес, сондай-ақ тамақтану, нан пісіру және демалысЭкономика; математика немесе шетел тілінің бірін таңдау. Күтім және әл-ауқатБиология; математика, география және тарихтың бірін таңдау. Жасыл шаруашылық ("Ауыл шаруашылығы")Математика; NaSk1 және биологияның бірін таңдау. Қызметтер және өнімдер ("Техника")Экономика, математика, биология және NaSk1-дің екеуін таңдау. Басқа 5 техникалық бағдарламаМатематика және NaSk1. Студенттер сондай-ақ өздері ұнататын екі кәсіби пән таңдайды. Көптеген мектептерде осы бағдарламалардың таңдауы шектеулі, ал кейбір мамандандырылған мектептерде тек бір ғана оқу бағдарламасы ұсынылады. Төрт жылдық оқудың соңында студенттер таңдаған екі пәннен, сондай-ақ голланд және ағылшын тілдерінен емтихан тапсырады.

VMBO GL & TL

VMBO GL немесе TL студенттері орта мектептің алғашқы екі жылында немесе соңғы екі жылында екінші шет тілін оқуға міндетті. Оқу бағдарламасында төрт бағдарлама бар: Күтім және әл-ауқат, Экономика, Техника және Жасыл ("Ауыл шаруашылығы"). Бұл бағдарламалар VMBO BB және KB бағдарламаларымен бірдей деңгейде. Бұдан өзге, студенттер өздері қалаған екі пәнды таңдай алады. Осы себепті, NaSk2, өнер, музыка және LO2 – күшейтілген дене шынықтыру курсы сияқты қосымша пәндер де ұсынылады.

Селективті орта білім беру

Орта білім беру 12 жастан басталады және 2008 жылдан бері 18 жасқа дейін міндетті болып табылады. Жоғары білімге жол ашатын екі жалпы білім беру бағдарламасы бар: HAVO (5 жыл) және VWO (6 жыл). Оқушылар қабілеттеріне сәйкес тіркеледі, VWO бағдарламасы күрделірек болғанымен, екі бағдарлама да – HAVO және VWO – іріктеу арқылы жүзеге асырылатын орта білім берудің түрлері болып есептеледі. HAVO дипломы HBO (қолданбалы ғылымдар университеттеріне) қабылданудың минималды талабы болып табылады, алайда MBO деңгейінде диплом алғаннан кейін де HBO-ға түсуге болады. VWO оқу жоспары оқушыларды университеттерге дайындайды, ал VWO дипломы WO (ғылыми-зерттеу университеттеріне) қабылдануға мүмкіндік береді, бірақ HBO-ның пропедеутикасын (бірінші курс) сәтті аяқтағаннан кейін де WO университеттеріне түсуге болады.

Оқу бағдарламасы

HAVO және VWO-ның алғашқы үш жылы "базалық қалыптастыру" деп аталады. Барлық оқушылар бірдей пәндерді оқиды: голланд тілі, математика, ағылшын тілі, тарих, өнер, кем дегенде екі басқа шет тілі (көбінесе неміс және француз тілдері), биология, дене шынықтыру, география, кем дегенде арифметиканың бір түрі, 2022/2023 оқу жылынан бастап математикамен және физика мен химияның кейбір түрлерімен бірге беріледі, әдетте бір пәнге біріктіріледі (natuur en scheikunde немесе NaSk). Үшінші жылында оқушылар оқу бағдарламасын сәл бақылай алады, себебі олар VMBO оқушылары емтиханға дайындалу үшін жеткен деңгейде болуы керек. Осы себепті физика мен химия екі жеке пән ретінде оқытылады және экономика пән ретінде енгізіледі. HAVO-ның соңғы екі жылы және VWO-ның соңғы үш жылы екінші кезең (tweede fase) немесе жоғары орта білім деп аталады. Оқу бағдарламасының бұл бөлігі "профильдер" (profielen) деп аталатын пәндер топтары арқылы мамандық таңдауға мүмкіндік береді. Профиль – оқушының сабақ кестесінің басым бөлігін құрайтын әртүрлі пәндер жиынтығы. Ол оқушының мамандығы бойынша нақты білім саласына баса назар аударады. HAVO бағытына қарағанда VWO-дағы профильдердің қиындық деңгейі жоғары, оқу мерзімі екі жыл емес, үш жылды құрайды және атенеумда шет тілін, ал гимназия деңгейінде классикалық тілді (латын немесе ежелгі грек тілін) талап етеді. Оқушылар үшінші жылдың соңына қарай төрт профильдің біреуін таңдайды: Cultuur en Maatschappij (C&M; сөзбе-сөз "мәдениет және қоғам") өнер мен шет тілдеріне баса назар аударады. Оқушы француз, неміс, кейде испан, орыс, араб және түрік тілдерінің бірін оқуы керек. Фризеланд провинциясында Батыс фриз тілі де оқытылады. Сурет салу, бейнелеу өнері немесе музыка сияқты көркемөнер сабақтарының бірін таңдау қажет. Бұл профильде тарих міндетті пән. HAVO C&M-де математика талап етілмейтін жалғыз профиль. VWO-да математика сабақтары математика A немесе математика C болып табылады, екеуі де статистика мен стохастикаға бағытталған, бірақ математика A соңғы жылы калькулустың бөліктері сияқты күрделі математикаға назар аударса, математика C бұрынғы математикалық білімді қайталауға арналған. Бұл профиль көркем және мәдени білім беруге дайындық жасайды. Economie en Maatschappij (E&M; сөзбе-сөз "экономика және қоғам") әлеуметтік ғылымдар мен экономикаға баса назар аударады. Бұл профильде тарих және экономика (макроэкономика) міндетті пәндер. Математика сабағы – математика A, ол статистика мен стохастикаға бағытталған. Бұдан өзге, HAVO оқушысы география, бизнес экономикасы (микроэкономика) немесе шет тілін таңдай алады. VWO оқушысы тек бірінші екі нұсқаның біреуін ғана таңдай алады. Бұл профиль менеджмент және бизнес-администрацияны меңгеруге дайындық жасайды. Natuur en Gezondheid (N&G; сөзбе-сөз "табиғат және денсаулық") биология мен жаратылыстану ғылымдарына баса назар аударады. Оқушы химия мен биологияны оқуы керек. Математика сабақтары – математика A, ол статистикаға немесе стохастикаға, ал математика B алгебраға, геометрияға және калькулусқа бағытталған. Оқушы сондай-ақ географияны немесе физиканы таңдауы керек. Бұл профиль жоғары медициналық білім алу үшін қажет. Natuur en Techniek (N&T; сөзбе-сөз "табиғат және технология") жаратылыстану ғылымдарына баса назар аударады. Оқушы физика, химия және математика B (алгебра, геометрия және калькулусқа бағытталған) пәндерін оқуы керек, сондай-ақ биологияны немесе "табиғат, өмір және технология" (NLT) немесе информатиканы (компьютерлік ғылым) таңдауы керек; бұл мектепке байланысты. Бұл профиль технология және жаратылыстану саласындағы білім алу үшін қажет. Әрбір профиль оқушыларды жоғары білім деңгейіндегі белгілі бір оқу салаларына дайындау үшін жасалғандықтан, кейбір HBO және WO оқуларына арнайы профиль талап етіледі, себебі алдын ала білім қажет. Мысалы, инженерлік мамандықты орта білім деңгейінде физика мамандығы бойынша дипломсыз оқуға болмайды. Профильдегі пәндерден басқа, оқу бағдарламасына голланд тілі, ағылшын тілі, математика, құқық тану және "мәдени және көркем білім" (CKV) кіретін міндетті бөлім, сондай-ақ оқушылар өздері ұнататын пәнді таңдауға болатын еркін таңдау бөлімі кіреді. Ашық оқу бағдарламасындағы пәндерді таңдау бірнеше профильге әкелуі мүмкін, әсіресе N&G және N&T профильдері көбінесе бір-бірімен жақындасады. Оқушылар NG&NT профиліне ие болады. Бұл үшін биологиядан немесе физикадан және математикадан B деңгейін бітіру қажет. Тегін таңдау бөлімінде басқа да пәндер ұсынылуы мүмкін, мысалы, BSM (жетілдірілген дене шынықтыру) және maatschappijwetenschappen (әлеуметтік ғылымдар).

The first three years of both HAVO and VWO are called the basisvorming ("basic formation"). All pupils follow the same subjects: Dutch, mathematics, English, history, arts, at least two other foreign languages (mostly German and French), biology, physical education, geography, at least some form of arithmetic which since the school year of 2022/2023 can be given in combination with math and some form of physics and chemistry, usually combined into a single subject (natuur en scheikunde or NaSk). During the third year students get a bit more controlled curriculum because they need to be at the level VMBO students must have reached for their exam. Because of this they get physics and chemistry taught as two different subjects, and they get economics as a subject. The last two years of HAVO and the last three years of VWO are referred to as the second phase (tweede fase), or upper secondary education. This part of the educational programme allows for differentiation by means of subject clusters that are called "profiles" (profielen). A profile is a set of different subjects that will make up for the largest part of the pupil's timetable. It emphasizes a specific area of study in which the pupil specializes. Compared to the HAVO route, the difficulty level of the profiles at the VWO is higher, lasts three years instead of two and requires a foreign language on atheneum and a classic language (Latin or Ancient Greek) on gymnasium level. Pupils pick one of four profiles towards the end of their third year:
Cultuur en Maatschappij (C&M; literally "culture and society") emphasizes arts and foreign languages. A student needs to take a foreign language (French, German and occasionally Spanish, Russian, Arabic and Turkish). In the province of Friesland, West Frisian is also taught. A art class must be taken like drawing, visual arts or music. History is mandatory in this profile. On HAVO C&M is the only profile where mathematics is not required. On VWO the mathematics classes are math A or math C, both focusing on statistics and stochastics but whilst math A in the last year focusus on harder math like parts of calculus, math C is more repititon of previous math. This profile prepares for artistic and cultural training. Economie en Maatschappij (E&M; literally "economy and society") emphasizes social sciences and economics. In this profile history and economics (macro economics) are mandatory. The mathematics class is math A which focuses on statistics and stochastics. Beside this a student on HAVO can choose geography, business economics (micro economics) or a foreign language. VWO can only choose one of the first two. This profile prepares for management and business administration. Natuur en Gezondheid (N&G; literally "nature and health") emphasizes biology and natural sciences. A student must take chemistry and biology The mathematics classes are math A which focuses on statistics or stochastics and math B which focuses on algebra, geometry and calculus. A student must also choose either geography or physics. This profile is necessary to attend higher medical training. Natuur en Techniek (N&T; literally "nature and technology") emphasizes natural sciences. A student must take physics, chemistry and math B which focuses on algebra, geometry and calculus, and must choose biology or either "nature, life and technology" (NLT) or informatics (computer science); this depends on the school. This profile is necessary to attend technological and natural science training. Because each profile is designed to prepare pupils for certain areas of study at the tertiary level, some HBO and WO studies require a specific profile because prerequisite knowledge is required. For example, one cannot study engineering without having attained a certificate in physics at the secondary educational level. Aside from the subjects in the profile, the curriculum is composed of a compulsory segment that includes Dutch, English, mathematics, civics and "cultural and artistic education" (CKV), and a free choice segment in which pupils can choose one subject of their liking. Picking particular subjects in the free curriculum space can result in multiple profiles, especially the profiles N&G and N&T that overlap to a large extent. Students then have a NG&NT profile. The requirement is to have a N&T profile with biology or a N&G with physics and math B. In the free choice section other subjects not offered in the profiles can also be offered like —BSM (advanced physical education) and maatschappijwetenschappen (social sciences).

АШТЫ

HAVO (hoger algemeen voortgezet onderwijs; сөзбе-сөз "жоғары жалпы білім беру") бес сыныптан тұрады және он екі жастан он жеті жасқа дейін оқытылады. HAVO дипломы жоғары білімнің HBO деңгейіне (кәсіптік-техникалық білім) қабылдануға мүмкіндік береді.

VWO

VWO (voorbereidend wetenschappelijk onderwijs; сөзбе-сөз "ғылыми білім беруге дайындық") алты сыныптан тұрады және әдетте он екі жастан он сегіз жасқа дейін оқытылады. VWO дипломы ЖОО-ға (WO) оқуға жол береді, бірақ университеттер өздерінің қабылдау шарттарын белгілей алады (мысалы, білім беру бағдарына немесе белгілі бір пәндерге сүйене отырып). VWO атенеум және гимназияға бөлінеді. Гимназия бағдарламасы атенеумға ұқсас, бірақ латын және грек тілдері міндетті пәндер болып табылады. Барлық мектептерде алғашқы үш жылда ежелгі тілдер оқытылмайды ("негізгі оқыту"), бірақ оқытылса, латын тілі бірінші немесе екінші жылы, ал грек тілі екінші немесе үшінші жылы басталуы мүмкін. Үшінші, кейде төртінші жылдың соңында оқушы екінші үш жылда (екінші кезеңде) бір немесе екі тілді де оқуға шешім қабылдауы мүмкін, бұл кезеңде ежелгі тілдерді оқыту ежелгі мәдениетті оқытумен үйлеседі. Олар таңдаған пән техникалық түрде міндетті болғанымен, ол бос орын мөлшерінен есептеліп алынады. VWO plus, сондай-ақ atheneum plus, VWO+, Masterclass немесе lyceum деп те аталады, философия, қосымша шетел тілдері және студенттерді ғылыми зерттеулермен таныстыруға арналған курстар сияқты қосымша пәндер ұсынады. Мектептер бұл мүмкіндікті сирек ұсынады, кейде тек алғашқы үш жылға ғана, және бұл ресми мектеп деңгейі емес. Кейбір мектептер екі тілді VWO (Tweetalig VWO, немесе TVWO) курсын ұсынады, онда сабақтардың көп бөлігі ағылшын тілінде өтеді. Голландия-Германия шекарасына жақын орналасқан кейбір мектептерде оқушылар 50% сабақ неміс, 50% голланд тілінде өтетін TVWO түрін таңдауы мүмкін.

VAVO

VAVO (Voortgezet algemeen volwassenen onderwijs; сөзбе-сөз "кемелетке дейінгі жалпы білім беру") – бұл ересектерге арналған мектеп, ол VMBO/MAVO, HAVO немесе VWO бағдарламаларын оқытады. Бұл мектепте бұрын диплом ала алмаған, белгілі бір пәндер бойынша сертификат алуды қалайтын немесе, мысалы, HAVO дипломын алған, бірақ бір немесе екі жылдың ішінде VWO дипломын алуды көздейтін оқушылар білім ала алады.

Халықаралық білім беру

2015 жылдың қаңтарына қарай International Schools Consultancy (ISC) Нидерландыда 152 халықаралық мектептің бар екенін тізімдеді. ISC «халықаралық мектепті» былай анықтайды: «ISC халықаралық мектепті, егер ол мектепке дейінгі, бастауыш немесе орта білім беру деңгейіндегі оқушылардың кез келген тобына ағылшын тілінде толық немесе ішінара оқу бағдарламасын, ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс жерде ұсынса, немесе егер ағылшын тілі мемлекеттік тілдердің бірі болып табылатын елдегі мектеп, сол елдің ұлттық оқу бағдарламасынан өзге ағылшын тіліндегі оқу бағдарламасын ұсынса және халықаралық бағытталған болса, қамтиды».

МБО

MBO (middelbaar beroepsonderwijs; сөзбе-сөз "орта деңгейлі қолданбалы білім") кәсіптік даярлыққа бағытталған және колледждің кіші білім беруіне тең. VMBO дипломы бар көптеген оқушылар MBO-ға түседі. MBO деңгейіне байланысты бір жылдан төрт жылға дейін созылады. Студенттерге 4 деңгей ұсынылады:

2002 жылдың қыркүйегінен бастап Нидерландыда жоғары білім беру жүйесі бакалавр, магистр және докторлық дәрежеден тұратын үш циклдік жүйе бойынша ұйымдастырылды, бұл Болонья процесіне сәйкес келу және HBO мен WO-дағы оқытуды стандартизациялау мақсатында жасалды. Сонымен қатар, ECTS кредиттік жүйесі студенттердің жұмыс жүктемесін (оқу сағаттары және оқу мен тапсырмаларды дайындауға жұмсалған сағаттар) өлшеу тәсілі ретінде қабылданды. Нидерланд заңына сәйкес бір кредит 28 сағат жұмыс уақытына тең, ал 60 кредит бір жылдық толық уақытты оқуға тең. Екі жүйе де халықаралық танылу мен сәйкестікті жақсарту үшін қабылданды. Осы өзгерістерге қарамастан, ғылыми-зерттеуге бағытталған білім беру мен кәсіби жоғары білім беруді ажыратып, екілік жүйе әлі де қолданылуда. Бұл үш түрлі бағдарламаның айырмашылығы - бағдарламаны аяқтау үшін қажетті кредиттер саны мен берілетін диплом. WO бакалавриат бағдарламасы 180 кредиттен (3 жыл) тұрады және түлектер бакалавр, ғылым бакалавры немесе заң бакалавры (B.A./B.Sc./LL.B.) дәрежесін алады, бұл мамандыққа байланысты. HBO бакалавриат бағдарламасы 240 кредиттен (4 жыл) тұрады, ал түлектер бакалавр (BA), заң бакалавры (LLB) немесе ғылым бакалавры (BSc) атағын немесе өздерінің білім саласын көрсететін дәрежеге ие болады, мысалы, инженерлік бакалавр (B.Eng.) немесе медбикелік бакалавры (B.Nursing). Аталған пәнге сәйкес келетін ескі атау (bc., ing.) әлі де қолданылуы мүмкін. WO деңгейіндегі магистрлік бағдарламалар көбінесе 60 немесе 120 кредиттен (1 немесе 2 жыл) тұрады. Кейбір бағдарламалар 90 (1,5 жыл) немесе 120-дан астам кредит талап етеді. Инженерлік, ауыл шаруашылығы, математика және жаратылыстану ғылымдарында әрқашан 120 кредит қажет, ал (ветеринариялық) медицина немесе фармацевтикада магистрлік кезең 180 кредиттен (3 жыл) тұрады. Әдетте 60 кредиттік "теориялық магистрлік бағдарламалар" бар басқа оқу орындары кейде 120 кредиттік техникалық немесе ғылыми магистрлік бағдарлама ұсынады. Түлектер магистр, ғылым магистрі, заң магистрі немесе заңдық түрде танылмаған философия магистрі (M.A./M.Sc./LL.M./M.Phil.) дәрежесін алады, бұл мамандыққа байланысты. Аталған пәнге сәйкес келетін ескі атақ (drs., mr., ir.) әлі де қолданылуы мүмкін. HBO деңгейіндегі магистрлік бағдарламалар 60-120 кредиттен тұрады, ал түлектер оқу саласын көрсететін, мысалы, әлеуметтік жұмыс магистрі (MSW) дәрежесін алады. Жоғары білім берудің үшінші циклын тек ғылыми-зерттеу университеттері ұсынады, олар елдің ең жоғары академиялық дәрежесін, докторлық дәрежесін беруге құқылы, бұл адамға доктор (Dr.) атағын пайдалануға құқық береді. Докторлық дәреже алу процесі "қорғау" (promotie) деп аталады. Докторлық дәреже - бұл ең алдымен ғылыми-зерттеу дәрежесі, ол үшін жаңа зерттеулерге негізделген диссертация жазылуы және көпшілік алдында қорғалуы керек. Бұл зерттеулер әдетте университетте зерттеуші (promovendus) ретінде жұмыс істегенде жүргізіледі.

Since September 2002, the higher education system in the Netherlands has been organised around a three cycle system consisting of bachelor's, master's and PhD degrees, to conform and standardize the teaching in both the HBO and the WO according to the Bologna process. At the same time, the ECTS credit system was adopted as a way of quantifying a student's workload (both contact hours, and hours spent studying and preparing assignments). Under Dutch law, one credit represents 28 hours of work and 60 credits represents one year of full time study. Both systems have been adopted to improve international recognition and compliance. Despite these changes, the binary system with a distinction between research oriented education and professional higher education remains in use. These three types of degree programmes differ in terms of the number of credits required to complete the programme and the degree that is awarded. A WO bachelor's programme requires the completion of 180 credits (3 years) and graduates obtain the degree of Bachelor of Arts, Bachelor of Science or Bachelor of Laws degree (B. A./B. Sc./LL. B. ), depending on the discipline. An HBO bachelor's programme requires the completion of 240 credits (4 years), and graduates obtain the title Bachelor of Arts (BA), Bachelor of Laws (LLB) or Bachelor of Science (BSc), or a degree indicating their field of study, for example Bachelor of Engineering (B. Eng.) or Bachelor of Nursing (B. Nursing). The old title appropriate to the discipline in question (bc., ing.) may still be used. Master's programmes at the WO level mostly require the completion of 60 or 120 credits (1 or 2 years). Some programmes require 90 (1.5 years) or more than 120 credits. In engineering, agriculture, mathematics, and the natural sciences, 120 credits are always required, while in (veterinary) medicine or pharmacy the master's phase requires 180 credits (3 years). Other studies that usually have 60 credit "theoretical master's programmes" sometimes offer 120 credit technical or research masters. Graduates obtain the degree of Master of Arts, Master of Science, Master of Laws or the not legally recognized degree Master of Philosophy (M. A./M. Sc./LL. M./M. Phil. ), depending on the discipline. The old title appropriate to the discipline in question (drs., mr., ir.) may still be used. Master's programmes at the HBO level require the completion of 60 to 120 credits, and graduates obtain a degree indicating the field of study, for example Master of Social Work (MSW). The third cycle of higher education is offered only by research universities, which are entitled to award the country's highest academic degree, the doctorate, which entitles a person to use the title Doctor (Dr.). The process by which a doctorate is obtained is referred to as "promotion" (promotie). The doctorate is primarily a research degree, for which a dissertation based on original research must be written and publicly defended. This research is typically conducted while working at a university as a promovendus (research assistant).

Қабылдау талаптары

WO бакалавриат бағдарламасына оқуға түсу үшін студенттің VWO дипломы болуы керек немесе HBO бағдарламасының бірінші курсын (60 кредит) аяқтаған болуы тиіс, нәтижесінде көбінесе қосымша (VWO) сертификаттарымен үйлестіріледі. HBO-ға түсудің минималды талабы – HAVO мектеп дипломы немесе 4-деңгейлі (жоғары) MBO дипломы. Кейбір жағдайларда талапкерлер нақты пәндер тобын аяқтау керек болуы мүмкін. Медицина ғылымдары сияқты кейбір бағдарламаларға квота (numerus fixus) қолданылады және орындар салмақты лотерея арқылы тағайындалады. Жоғарыда аталған біліктіліктердің бірінің иесі емес, 21 жастан асқан үміткерлер кіреберіс емтиханы мен бағалау негізінде жоғары білімге түсуге құқылы болуы мүмкін. Барлық магистратура бағдарламаларына түсу үшін белгілі бір пәндер бойынша бакалавр дәрежесі қажет, кейде қосымша талаптармен бірге. HBO бакалаврын бітіргендер WO магистратура бағдарламасына түсу үшін қосымша талаптарды орындауы қажет болуы мүмкін. Магистратураға дейінгі бағдарлама бакалавриаттан өзге мамандық бойынша магистратураға түсуге мүмкіндік береді.

Аккредиттеу және сапаны қамтамасыз ету

Жоғары білім берудің кепілді деңгейі ұлттық құқықтық реттеу және сапаны қамтамасыз ету жүйесі арқылы сақталады. Білім беру, мәдениет және ғылым министрлігі білім беруге қатысты заңнаманы әзірлейді. 2002 жылы аккредиттеу жүйесі енгізілді. Содан бері Нидерланд пен Фландрияның жаңа аккредиттеу ұйымы (NVAO) аккредиттеуді жүзеге асырып келеді. Нидерландтың жоғары білім беру туралы заңының (2002 ж.) жоғары білім беруді аккредиттеуге қатысты бөліміне сәйкес, ғылыми-зерттеу университеттері мен кәсіптік білім беретін университеттер ұсынатын білім беру бағдарламалары белгіленген критерийлер бойынша бағаланады және сол критерийлерге сай келген бағдарламалар аккредиттеледі, яғни алты жылға ресми мойындалады. Мемлекеттік қаржыландыру тек аккредиттелген бағдарламаларға ғана бөлінеді, ал студенттер аккредиттелген бағдарламаға қабылданған жағдайда ғана қаржылай көмек алады. Заңмен танылған дипломдарды тек аккредиттелген бағдарламалар ғана береді. Аккредиттелген бағдарламалар жоғары білім беру бағдарламаларының орталық тізілімінде (CROHO) тіркелген. Институттар аккредиттелмеген бағдарламаларды ұсыну туралы шешімдерді дербес қабылдай алады, бірақ олар ішкі сапаны бағалаудан өтеді. Мұндай бағдарламалар мемлекеттік қаржыландыру алмайды.

HBO

HBO (Hoger beroepsonderwijs; сөзбе-сөз "жоғары кәсіби білім") жоғары білім беруге және кәсіптік даярлауға бағытталған. HBO бітіргеннен кейін (әдетте 4–6 жыл) түлектер (кәсіби) магистрлік бағдарламаға (1–2 жыл) қабылдануға немесе еңбек нарығына қадам басуға мүмкіндік алады. Кейбір жағдайларда MBO немесе VWO дипломы бар студенттерге белгілі бір пәндерден жеңілдік беріледі, соның арқасында студент HBO-ны үш жылдың ішінде аяқтауға үлгереді. HBO кәсіптік жоғары мектептерде (hogescholen) оқытылады, олардың 40-тан астамы Нидерландыда орналасқан, және әрқайсысы кең ауқымды бағдарламалар ұсынады, өнер немесе ауыл шаруашылығы салаларына маманданғандарды қоспағанда. Hogescholen-ге голланд тілінде университет деп аталуына рұқсат жоқ екенін ескеру қажет. Бұл ағылшын тіліне де қатысты, сондықтан HBO мекемелері қолданбалы ғылымдар университеттері ретінде танылады.

WO

WO (wetenschappelijk onderwijs; сөзбе-сөз "ғылыми білім") тек зерттеу университеттерінде оқытылады. Ол гуманитарлық немесе табиғи ғылымдарда жоғары білім алуға бағытталған. Бакалавр бағдарламасын (әдетте 3 жыл) аяқтағаннан кейін студенттер магистратура бағдарламасына (әдетте 1, 2 немесе 3 жыл) түсуге немесе жұмысқа орналасуға мүмкіндік алады. Магистр дәрежесін алғаннан кейін студент университетте 3 немесе 4 жылдық докторантураға қабылдануға өтініш бере алады (ескерту: Нидерландыдағы докторлық бағдарламаға түсу үшін магистратура дәрежесі міндетті). Нидерландыда төрт техникалық университет, ашық университет, алты жалпы білім беретін университет және төрт ерекше мамандықтары бар университет бар, бірақ мамандырылған университеттер өз оқу бағдарламаларына көбірек жалпы білім беру пәндерін қосып келеді.

Шарттар мен мектеп демалыс күндері

Нидерландыдағы барлық мектептерде жазғы демалыс болады, сондай-ақ жыл бойы бір немесе екі апталық бірнеше демалысқа шығады. Мемлекеттік мерекелерде де мектептер жабылады. Академиялық семестрлер тек жоғары білім беру деңгейінде ғана қолданылады. Оқу орындары жылды өздері қалағанша бөлуге құқылы, бірақ көбінесе оны төрт тоқсанға бөледі. Бастауыш мектептегі жазғы демалыс алты аптаға созылады және елдің солтүстік, орталық және оңтүстік аймақтарында әртүрлі апталарда басталып, аяқталады, бұл ел халқының барлығының бір уақытта демалысқа шығуына жол бермеу үшін жасалады. Барлық жоғары мектептердің алты апталық жазғы демалысына да осы жүйе қолданылады. Университеттерде демалыс ұзағырақ болады (шамамен екі ай, бірақ бұл қайта емтиханды да қамтуы мүмкін) және әдетте жылды тамыз айының соңында немесе қыркүйек айының басында бастайды. Жазғы демалыстан кейін барлық деңгейдегі, бірақ көптеген зерттеу университеттерінен басқа, қазан айының екінші жартысында бір апталық күзгі демалыс келеді. Бастауыш және жоғары мектептерде аптаның басталуы жазғы демалыс кезінде де қолданылатын солтүстік/орталық/оңтүстік аймақтарға байланысты. Желтоқсан айының екінші жартысында Жаңа жылды қамтитын екі апталық Рождество демалысы және ақпан айының екінші жартысында (карнавалға дейін) бір апталық көктемгі демалыс болады. Жылдың соңғы мектеп демалысы – 27 сәуірде (Патша күні) болатын бір немесе екі апталық мамыр мерекесі, кейде Көктем мерекесі де кіреді. Пасхада бір апталық демалыс болмайды, мектептер тек Ұлы жұма және Пасха дүйсенбісінде ғана жабылады. Жазғы демалыс күндері міндетті, ал қалған күндер – үкімет ұсыныстары, әр мектеп апталардың қажетті санын сақтаған жағдайда оларды өзгерте алады.