Кіріспе

Point Roberts – Британдық Колумбияның Ванкувер қаласының оңтүстігінде, Цаувассен түбегінің ең оңтүстік ұшындағы Вашингтон штатының жартылай анклавы. 2020 жылғы халық санауы бойынша 1,191 тұрғыны бар бұл аймаққа АҚШ-тың қалған бөлігінен 25 миль (40 км) қашықтықта, Канада арқылы, немесе қайықпен, не жеке ұшақпен баруға болады. Бұл Вашингтон штатының Уотком округіндегі халық санағымен белгіленген жер, онда пошта бөлімі орналасқан және 98281 пошта индексі бар. Бойдерли шығанағы арқылы АҚШ-тың қалған бөлігімен тікелей теңіз және әуе байланысы бар. Point Roberts 19-ғасырдың ортасында Ұлыбритания мен АҚШ Орегон шарты арқылы Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы америкалық-канад шекаралық дауды шешкен кезде құрылды. Point Roberts-ты алғаш көрген еуропалықтар 1791 жылғы Франсиско де Элиза экспедициясының мүшелері болды. Элизаның зерттеулерінен жасалған карталарда Point Roberts "Исла-де-Сепеда" немесе "Исла-де-Зепеда" деп көрсетілген. 1792 жылы Джордж Ванкувердің британдық экспедициясы мен Дионисио Алкала Галианоның испандық экспедициясы Point Roberts маңында кездесті. 1792 жылдың 13 маусымында таңертең Галианоның екі кемесі Бойдерли шығанағына кіріп, Point Roberts арал емес екенін растады, содан кейін оны Пунта Сепеда деп атады. Содан кейін олар Point Roberts айналасында жүзіп, Ванкувер экспедициясының екінші кемесі – HMS Chatham-мен кездесті. Екі тарап байланысқа шығып, ақпарат алмасуға және Грузия бұғазының картасын бірлесіп жасауға келісті. Point Roberts қазіргі атауын Джордж Ванкуверден алды, ол оны экспедициясының бұрынғы командирі болған досы Генри Робертстің құрметіне атады. Point Roberts 1846 жылы Орегон шарты 49-паралельді АҚШ және британдық территориялар арасындағы шекара ретінде Роки тауларынан Грузия бұғазына дейін кеңейткен кезде қазіргі саяси мәртебесін алды.

Point Roberts-ке тән келісім тарихы

Мексикалық Калифорния мен Ресей Америкасы арасындағы даулы аймақты американдықтар Орегон елі деп, ал британдықтар Колумбия округі деп атаған жылдар бойы бірлесіп иеленгеннен кейін, АҚШ сенаторы Эдвард А. Хэннеган, Индиана штатынан шыққан американдық экспансионист, АҚШ президенті Джеймс К. Полкқа бүкіл Орегон елін 54°40′ солтүстік ендігіне дейін аннексиялауға шақырды, себебі демократтар «Елу төрт қырық немесе соғыс» ұранымен сайланған болатын. Өкіметі Колумбия алқабының солтүстігінде тек бір АҚШ азаматы (бұрынғы британиялық) тұрса да, Америка Құрама Штаттарының бүкіл аумаққа құқығы бар екенін мәлімдеді. Полк және Мемлекеттік хатшы Джеймс Бьюкенен Ванкувер аралы арқылы түзу сызықпен 49 градусқа шекара ұсынды, сызықтың оңтүстігіндегі британдықтарға ешқандай коммерциялық жеңілдік берілмейді, тек Ванкувер аралындағы еркін порттардан басқа. Британдықтар ұсынысты қабылдамады, ал АҚШ оны дереу кері қайтарып алды. 18 сәуірде 1846 жылы Лондонға АҚШ Конгресінің 1818 жылғы келісімді жойған бірлескен қаулы қабылдағаны туралы хабарлама жіберілді. Британдық өкілі Ричард Пакенхамға АҚШ-тан күтуге болатын соңғы жеңілдік – Ванкувер аралының оңтүстік жағындағы 49-параллельдегі шекараны иіп салу екені айтылды. Форт-Виктория аралдағы болашақ елді мекендердің орталығы деп есептелді. Осы кезде Ванкувер аралын Британдық Солтүстік Американың бір бөлігі ретінде сақтап қалу үшін Төменгі материктегі аумақтан бас тарту қажет болды. Британдық Сыртқы істер министрі лорд Абердин 49-параллельді теңізге дейін шекара етіп белгілейтін келісімді ұсынды, бұл Ұлыбританияға Ванкувер аралының барлығын беруге мүмкіндік берді. Орегон шарты 1846 жылдың 15 маусымында жасалды. 49-параллельді халықаралық шекара ретінде қабылдау оның салдары туралы нақты білімсіздікпен жүзеге асты. Кейіннен, Шекара комиссиясы шекараны зерттегенде, британдық үкімет Робертс мүйісі АҚШ-тың оқшауланған бөлігі болатынын түсінді. Британдық Сыртқы істер министрлігі британдық Шекара комиссары капитан Джеймс Превостқа АҚШ-тағы әріптесіне жағдайды жеткізіп, Робертс мүйісін Ұлыбританияға қалдыруды сұрауды тапсырды, себебі бұл АҚШ үшін үлкен қиындықтар тудырады. Егер американдық Шекара комиссиясы қарсылық білдірсе, Превостқа «Материктегі шекара сызығын сәл өзгерту арқылы толық өтемақы ұсынуды» тапсырды. АҚШ комиссарының жауабы белгісіз, бірақ Робертс мүйісі АҚШ-тың бір бөлігі болып қалды.

Канадамен қарым-қатынасы

1858 жылы Фрейзер алтын ағыны кезінде салық төлеуден қашуға тырысқан Виктория, Британдық Колумбиядан (БК) алтын іздеушілер қысқа мерзімге Point Roberts-қа қоныстанды. Олардың қонысы Робертс Тауы деп аталды және дүкен мен салонды қоса алғанда, алты ағаш үйден тұрды, бірақ бір жылдан аспады. 1949 жылы Point Roberts-тің АҚШ-тан бөлініп, Канадаға қосылу мүмкіндігі талқыланды. 1952 жылы ұсынылған Төменгі материкті дамыту жоспарында Point Roberts-ті халықаралық саябаққа айналдыру немесе оны 99 немесе 999 жылға жалға алу ұсынылды. 1973 жылы құдықтардың құрғауына себеп болған құрғақшылық Point Roberts-тің АҚШ және Канада тұрғындары арасында шиеленіс тудырды. Америкалықтар канадалықтардың сумен қамтамасыз етілуін тоқтатумен қорқытты және «Канадалықтар үйге қайтыңыз» деген жазуларды іліп қойды, егер Канаданың Дельта муниципалитеті сумен қамтамасыз етуге келіспесе. 1987 жылғы 28 тамызда қол қойылған келісімге сәйкес, Point Roberts Water District компаниясы жыл сайын Greater Vancouver Water District-тен шикі су сатып алуға міндетті. Delta Fire Department қажет болған жағдайда Point Roberts ерікті өрт сөндіру бөліміне де көмек көрсетеді. 1988 жылға дейін BC Tel (қазір Telus) телефон қызметін ұсынды; 945 префиксі, ресми түрде 206 аймақтық кодының бөлігі болғандықтан, BC Tel меншігінде болған кезде 604 аймақтық коды арқылы да қоңырау шалуға болатын. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін, Point Roberts-ті қоса алғанда, шекаралық өткізу пункттеріндегі қауіпсіздік күшейтілді, бұл тұрғындар үшін ұзақ кешігуге әкелді. 2020 жылдың наурыз айында COVID-19 пандемиясы екі елде де, әсіресе АҚШ-та нашарлағандықтан, Канада шекарасы қажетті емес сапарлар үшін жабылды. 2020 жылы жүргізілген зерттеу көрсеткендей, пандемия мен шекараның жабылуы салдарынан Point Roberts бизнесінің 80 пайызын және жүздеген маусымдық тұрғындарын жоғалтты. Жергілікті сауда палатасының директоры «қиратқан қала» деп сипаттаған аймақта 2020 жылдың қыркүйегіне дейін COVID-19 жұқтырғандардың тіркелмегені хабарланды. 2020 жылдың тамызында Беллингэм порты Point Roberts-ті құрлықпен байланыстыру үшін уақытша паромды іске қосты, бастапқыда Блейнге, кейін Беллингэмге бағытталды. Шекара 2021 жылдың тамызында қажетті емес сапарлар үшін толық ашылды және сол айда паром қызметі тоқтатылды. COVID-19 пандемиясы кезінде Point Roberts АҚШ пен Канададан оқшауланғандығы және өте төмен көрсеткіштерінің арқасында коронавирустан сақтану үшін «ең қауіпсіз орын» деп танылды. Уотком округінің қалған бөліктеріне қол жеткізудің шектеулі болуы және Канадаға шекараның жабылуы салдарынан, ауруға шағу көрсеткіштері өте төмен болды.

География

Point Roberts – Канадамен және Боундери шығанағының суларымен шектесетін АҚШ-тың эксклавы. Ол Британдық Колумбиядағы Ванкувер қаласының оңтүстігіне 35 шақырым қашықтықта орналасқан. Point Roberts АҚШ-тың бөлігі болып табылады, себебі ол сол аймақтағы Канада-АҚШ шекарасын құрайтын 49-шы параллельдің оңтүстігінде жатыр. Осы сияқты басқа эксклавтарға Миннесота штатының Солтүстік-Батыс бұрышы және Елм-Пойнт кіреді. Вермонт штатының Албург және жақын орналасқан Провинс Пойнт Шамплейн көлі арқылы АҚШ-тың қалған бөлігінен бөлінген, алайда Албургқа "басқа жерге" Вермонттан автомобиль көпірі арқылы жетуге болады. Point Roberts Британдық Колумбиядағы Дельта муниципалитетімен шектес. Боундери шығанағы Point Roberts-тің шығысында, ал Джорджия бұғазы оңтүстігінде және батысында орналасқан. Мұражайдың АҚШ бөлігі солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 3 шақырым, ал шығыстан батысқа қарай 5 шақырымға созылған. Оның жалпы ауданы 13 шаршы километрді құрайды, барлығы құрлық.

Геология

Робертс нүктесінің астында Чукканут формациясының тасты негізі саз, құм, қиыршық тас және торфтан тұратын шөгінділер қабаттарын қамтитын аллювиалды жазық ретінде орналасқан. Соңғы 60 миллион жыл ішінде шөгінділер континенттік дрейфтен туындаған тау құрылысы күштерінің әсерінен жинақталып, қатпарланып, құмтас, конгломерат және көмір қабаттарын құрады. Геологиялық тарихының соңғы кезеңінде Чукканут формациясын төрт немесе одан да көп мұздықтар жапқан. Робертс нүктесі Чукканут формациясының үстінде орналасқан мұздық шөгінділер сериясынан тұрады. Ең төменгі мұздық шөгінділері (қазір теңіз деңгейіне жақын) Салмон Бұлағы немесе одан ертерек мұздықтардан пайда болған. Соңғы мұздықтың ең биік нүктесінде негізгі мұздық қалыңдығы 7000 футтан (2134 м) асып, Ванкувер аралы мен Канада жағалауының арасынан және Джорджия бұғазы арқылы оңтүстікке қарай жылжыған. Фрейзер өзенінің су тасқыны жазықтары арқылы 5000 футтан (1524 м) асатын континенттік мұздықтың кішігірім жапырағы Үлкен Ванкувер аймағы мен Уотком және Скагит округтеріндегі негізгі мұздықпен біріккен. Оңтүстікке қарай жылжыған мұздық Вашингтон штатының Чехалис аймағында тоқтаған. 7000 фут (2134 м) қалыңдықпен және Джорджия бұғазының мұздық бөлігінің салмағымен (шамамен 10 000 жыл бойы) мұздың алдын ала ағып кетуіне жабысқан, салыстырмалы түрде су өткізбейтін Вашон мұздық баспанасы (жоғарғы қабатында 40 фут (12 м) қалыңдықпен) жабысқан. (Армстронг және басқалар, 1965) Робертс нүктесі, Цаувассен және Британдық Колумбияның ағылшын тігіршегінен өткен бөлігі шамамен 11 000 жыл бұрын Вашон мұздығының соңында арал құраған. Мұздықтар еріген кезде Фрейзер мұздығының жұқа бөлігі суға шығып, Джорджия бұғазы Фрейзер мұздығының астында көл құратын бөгет ретінде әрекет еткен. Еріген, суда қалқып жүзген мұздан шөгінділер түсуі нәтижесінде Батыс Уотком округінің көп бөлігінде 300 фут (91 м) немесе одан да көп мұздық-теңіздік шөгінділер жиналған. (Easterbrook, 1976; Батыс Уотком округінің геологиялық картасы, Вашингтон, USGS, карта I 854 B) Бұл мұздық-теңіздік шөгінділер көбінесе жұмсақ және мұздықтың салмағымен біріктірілмеген. Point Roberts аймағында мұздық баспанасының үстіндегі мұздық-теңіздік шөгінділердің үзіліссіз, жұқа қабаты кездейсоқ анықталған. Мұздық шөгінділерінің ең жоғарғы қабаты Джорджия бұғазы мұздығы шегінген кезде қалдырылған рецессиялық құм, саз және қиыршықтан тұрады. Мұздықтар шегінгеннен бері Фрейзер өзені Робертс-Цаувассен аралының солтүстік және шығыс жағында дельталық шөгінділер жинақтап, оны Үлкен Ванкувер құрлығымен байланыстырды (шамамен 2500 жыл бұрын, Мюррей 2008). Кейбір жерлерде бұл шөгінділер эрозияға ұшырап немесе алынып тасталған, нәтижесінде баспана ашыққа шыққан.

Климат

49°N кеңдігіне жақын орналасқан Point Roberts мұхиттық климатқа (Köppen: Cfb) ие, бірақ бұл климаттық субтип үшін қыстар суырақ болуы мүмкін, Ванкувер-Сиэтл-Портленд осіне ұқсас. Point Roberts Ванкувер аралы, Ванкуверді қоршаған солтүстік жағалау таулары және Солтүстік Каскадтар (Бейкер тауы қоса) құраған ойыста жатыр. Бұл микроклимат Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы ең қолайлы ауа райын қамтамасыз етеді. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен болса да, Point Roberts көршілеріне қарағанда көбірек күнды күндер мен қолайлы климатқа ие. 49°N кеңдігі қатал қысқа нұсқаса, қардың орташа мөлшері және қаңтар айының ең төмен температурасы АҚШ-тың орташа көрсеткіштерінен жұмсақ: тиісінше және . Жауын-шашын мөлшері аймақтық орташадан азырақ болғанымен, жыл бойына тегіс таралады, 146 күн жауын-шашын байқалады. Ауа райының ыңғайлылық индексі жоғары.

Демография

2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, жергілікті пошта кеңсесі мен бірнеше жеке компаниялар Ұлы Ванкувер аймағынан келген жеке тұлғалар мен кәсіпорындарға көптеген пошта жәшіктерін жалға береді. Олар АҚШ-тан пошта мен парцельдерді шекарадан тыс тасымалдау құнына төлемей немесе американдық сатушылар АҚШ-тан тыс жерге жібермейтін жағдайда онлайн сатып алулар үшін ыңғайлы және жылдам жеткізу нүктесі ретінде пайдаланады. Бірақ қазіргі кезде бұл үшін Блейн қаласындағы пошта бөлімі қолданылады, ол тікелей шекарада орналасқан. АҚШ-тың қалған бөлігінен Робертс нүктесіне кіру үшін екі халықаралық шекарадан өту қажет болғандықтан, оны кейде «АҚШ-тағы ең жақсы қоршалған аудан» деп атайды. Халық арасындағы әңгімелерде бұл қала АҚШ Федералды куәгерлерді қорғау бағдарламасы үшін танымал орын ретінде сипатталады, ол қылмыскерлерге қарсы куәлік берген адамдарды жаңа есімдермен қорғау мақсатында басқа жерге көшіруге көмектеседі.

Білім

Point Roberts бастауыш мектебі, эксклавтағы жалғыз мектеп, тек балабақша және бірінші, екінші, үшінші сыныптарды қамтамасыз етеді және Блейн мектеп округінің құрамына кіреді. Бұл Уотком округінің ең кішкентай мектебі, шамамен 15 оқушысы және бір толық уақытты мұғалімі бар. Штат үкіметі оны шалқары және қажетті мектеп деп санайды. Үш бөлмелі мектеп 1993 жылы ашылып, 1999 жылы үшінші сыныптан сабақ беруді бастады. Америкалық балалар төртінші сыныптан бастап 40 минуттық сапарды Британдық Колумбия арқылы жасап, Блейн, Вашингтон қаласы арқылы АҚШ-қа қайта өтуге тиіс. Канадтық балалар Британдық Колумбияның Дельта қаласындағы мектепке бара алады.

Көлік

Канадаға рұқсат етілген жалғыз құрлықтық қатынас Робертс нүктесінен – Робертс нүктесінің шекаралық шығанағы шекаралық өткелі, Төменгі 48 штатының ең батыс нүктесі. АҚШ жағында солтүстікке қарай бағытталған бұл маңызды трасса Tyee Drive деп аталады; ал Канада жағында ол 56-шы көше. Робертс нүктесінде сонымен қатар шағын әуежай (Point Roberts Airpark) және әуе және су жолымен қатынас үшін үлкен марина (Point Roberts Marina Resort) бар; бұл екі нысан Канадаға кірмей Вашингтон штатының қалған бөлігіне тікелей қатынас жасауға мүмкіндік береді. Бастапқыда аптасына бір рет іске қосылған, бірақ жолаушылар санының көп болуына байланысты жиілігі аптасына екі ретке дейін арттырылып, паром Беллингэм круиздік терминалына бағытталды. Паром қызметі 2021 жылдың тамызында тоқтатылды.

Телекоммуникациялар

1988 жылға дейін Point Roberts телефон нөмірлері Британдық Колумбияның 604 аймақтық кодында тіркелген және Британдық Колумбияның көп бөлігі үшін жергілікті телефон компаниясы болған BCTel компаниясымен қызмет көрсетілді. Ол 945 нөмірлік біржасы арқылы қызмет көрсетілді, ол ресми түрде 206 аймақтық кодында болды, бұл Батыс Вашингтонның көп бөлігінің аймақтық коды, бірақ 604 кодында сақталды. Осының салдарынан Британдық Колумбиядан келетін қоңыраулар жергілікті болып есептелді, ал Вашингтоннан және АҚШ-тың қалған бөлігінен келетін қоңыраулар халықаралық қоңырау ретінде тариптелді. 1988 жылы Point Roberts BC Tel компаниясынан бөлінді, 604 945 префиксінің сақталуы тоқтатылды, нәтижесінде екі елдегі кез келген басқа біржаға жергілікті қоңырау шалу мүмкіндігі жоғалды. Whatcom округінің қалған бөлігімен бірге Point Roberts 1995 жылы 360 аймақтық кодына көшті. Жергілікті байланыс қызметтерін тұрақты түрде ұсынатын провайдер – Whidbey Telecom. Point Roberts номиналды түрде Сиэтл телеарналары нарығының бір бөлігі болғанымен, қаладағы жалғыз эфирлік телеарналар Metro Vancouver аймағынан және Вашингтон штатының Беллингхем қаласынан таратылады. Point Roberts-те кабельдік теледидарды канадалық EastLink кабель компаниясының еншілес компаниясы Delta Cable ұсынды. Delta Cable 2019 жылдың тамызында алдын ала хабарламай Point Roberts-тен шығып кетті. Whidbey Telecom Point Roberts тұрғындарына кеңжолақты интернет қызметін ұсынады. 2019 жылы Whidbey Telecom Point Roberts-ке оптикалық талшықты интернетпен қамтамасыз ету үшін құрылыс жұмыстарын бастады. Ұялы телефон қызметін американдық және канадалық компаниялардың көптеген түрлері ұсынады.