Кіріспе
Фин ақыны және журналист Эйно Лейно (туған аты Армас Эйнар Леопольд Лёнбохм; 6 шілде 1878 – 10 қаңтар 1926) – фин ақыны және журналисі, фин поэзиясының негізін қалаушылардың бірі және Финляндияның ұлттық ақыны. Оның өлеңдерінде заманауи және фин халықтық элементтер үйлеседі. Көптеген шығармалары «Калевала» және жалпы халық әндері стилінде жазылған. Табиғат, махаббат және үмітсіздік – Лейноның туындыларында жиі кездесетін тақырыптар. Ол бүгінде Финляндияда кеңінен оқылады және сүйікті ақынға айналған. 1992 жылы 6 шілдеде Лейноның туған күні «Эйно Лейно күні» (Eino Leinon päivä) деп аталып, сонымен қатар фин поэзиясы күні және жаз мезгілінің символы ретінде бекітілді. Лейноның әкесі болашақ жоғары сыныптан шыққан әйелі Анна Эмилия Кирениусқа үйлену мүмкіндігін арттыру үшін өзінің есімін Антти Мустоненнен Андерс Лённбохмге өзгертіп алған. Эйноның ағасы Казимир Лейно – Финляндияның маңызды мәдени қайраткері болды. Ол ақын, сыншы және театр режиссері болған. Эйно мен Казимир Лейно 1898 жылы әдеби журнал құрды. Лейноның ата-анасы ол мектепте оқып жүргенде қайтыс болды. Ол білімін Каяниде бастап, Оулу мен Хаменлиннада жалғастырды, онда туыстарының қосылған үйінде тұрды. Хаменлинна орта мектебін бітіргеннен кейін Лейно Хельсинки университетінде оқуға түсті. 1917 жылдың қараша айында Эйно Лейно «Суннутай» журналында елдің «азамат соғысының алдында» тұрғанын ескертіп, социалистердің «азаматтық қанмен және жат жұрттың тістеуімен өз мақсатына жетуге» тырысып жатқанын сынады (No. 40 41 / 1917). Финляндиядағы азамат соғысына дейін шиеленіскен саяси ахуал Лейно үшін ауыр сынақ болды. Ол әрқашан төзімділік туралы жазып, сонымен қатар өзінің жақсы достары бар жұмысшы қозғалысын құрметтеді. 1918 жылдың көктемінде Лейно қызылдар басып алған Хельсинкидегі оқиғаларды бастан кешірді және өзінің тәжірибесін «Хельсинкиді жаулау» (1918) романында суреттеді. Ол Оңтүстік Финляндияға басып кіріп, Хельсинкиді жаулап алған неміс Балтық теңізі дивизиясын азат етуші ретінде қарсы алды. Бірақ, екінші жағынан, Лейно кейіннен түрмедегі қызыл жақтағыларға рақымшылық жасай, өлім жазасын жоюды талап етті. 1918 жылдың сәуір айында Лейноның «Фин жұмысшыларына» деген алты бөлімнен тұратын мақалалар сериясы «Еңбек күші» («Työn valta») социал-демократиялық журналында жарияланды. Онда ол «цивилизациялы кедейлікке» жататын бейтарап жазушы ретінде бейбітшілік пен өзара түсініктікке күшті шақыру жасады. «Әлеуметтік демократия заңдылық, демократия және азаматтық бостандықтың «мәңгілік идеалдарын» қабылдамаса, Финляндияда болашағы болмайды», – деп жазды ол. Финляндиядағы азамат соғысынан кейін Лейноның ұлттық бірлікке деген идеалистік сенімі күйреп, журналист және полемист ретіндегі ықпалы әлсіреп қалды. 1918 жылы қырық жасында ол мемлекеттік жазушы зейнетақысын алды. Көп жариялағанмен, қаржылық қиындықтарға тап болып, денсаулығы нашарлады. «Өмір – мәңгілік күштермен күрес», – деді Лейно 1925 жылы досы Бертель Грипенбергке жазған хатында. Эстонияға сапар шеккеннен кейін ол үшінші рет банк қызметкері Ханна Лайтиненмен неке қиды. Қолдау мен қауіпсіздік табуға жасаған мүңкіл әрекет бірден жұбайлардың ажырасуымен аяқталды. 1921 жылы Лейно фин азаматтығынан бас тарту туралы өтініш берді. Ол президент К.Ж. Стольбергке және Эстония мемлекетінің басшысы Константин Пэтске хат жазып, Эстония азаматы болуды сұрады. Лейно стипендияның жоқтығынан және өзіне тағылған сыннан шаршады. Лейно үш рет үйленген және Хелька есімді қызы болған. 1926 жылы 47 жасында қайтыс болды, кейін Хельсинкидегі Хиетаниеми зиратында жерленді. Ол сол кезде-ақ танымал болғандықтан, мемлекет есебінен жерленді, ал жерлеу рәсіміне президент Л.К. Реландер және елдің басқа да мемлекеттік қайраткерлері қатысты. Лейноның ең толық өмірбаянын оның сүйіктісі және әріптесі Л. Онерва 1930 жылдары жазған. Драмалық әңгімесінде Онерва өзінің өмірі туралы да айтады. Екінші жағынан, Лейноның жеке дәрігері Вайно Линден Л. Онерваның өмірбаяны негізінде Лейноның өліміне сифилис себеп болған деген болжам жасады.
Eino Leino (born Armas Einar Leopold Lönnbohm; 6 July 1878 – 10 January 1926) was a Finnish poet and journalist who is considered one of the pioneers of Finnish poetry and a national poet of Finland. His poems combine modern and Finnish folk elements. Much of his work is in the style of the Kalevala and folk songs in general. Nature, love, and despair are frequent themes in Leino's work. He is beloved and widely read in Finland today. Leino's birthday on 6 July was named Eino Leino Day (Eino Leinon päivä) as well as day of Finnish poetry and summer in 1992, and it is an established Finnish flag day. Leino's father had changed his name from Antti Mustonen to Anders Lönnbohm to improve his chances of marrying his future upper class wife, Anna Emilia Kyrenius. Eino's older brother Kasimir Leino was an important cultural figure in Finland. He was a poet, critic, and theatre director. Eino and Kasimir Leino founded a literature journal together in 1898. Leino's parents died while he was still in school. He started school in Kajaani and continued in Oulu and Hämeenlinna, where he boarded with relatives. After graduating from the Hämeenlinna secondary school, Leino started studying at the University of Helsinki. As early as November 1917, Eino Leino had annoyedly warned in the Sunnuntai magazine that the country was "on the brink of civil war," and fiercely criticized the Socialists as they set out to "pursue their cause with civil blood and the stings of a foreign conqueror" (No. 40 41 / 1917). The political situation, which escalated into the Finnish Civil War, was a bitter experience for Leino, who had always written for tolerance and also appreciated the labor movement from which he had good friends. Leino experienced the events of the spring of 1918 in the Red conquered Helsinki, and he described his experiences in the report novel The Conquest of Helsinki (1918). He greeted the German Baltic Sea Division, which had invaded southern Finland and conquered Helsinki, as a liberator. But on the other hand, Leino later drove a general amnesty for Red Side line men and women in prisons and demanded the abolition of the death penalty. In April 1918, Leino's six part series of articles called "For the Finnish Workers" was published in the Social Democratic magazine Työn valta ("Power of Labor"), in which he, as an impartial writer belonging to the "civilized poverty", strongly appealed for peace and mutual understanding. “Social democracy would no longer have a future in Finland unless it was able to internalize the "eternal ideals" of legitimacy, democracy and civil liberty,” he wrote. After the Finnish Civil War, Leino's idealistic faith for national unity collapsed, and his influence as a journalist and polemicist weakened. He was granted a State writer's pension in 1918 at the age of forty. Although publishing prolifically, he had financial problems and his health deteriorated. "Life is always a struggle with eternal forces," Leino said in a letter in 1925 to his friend Bertel Gripenberg. After his trip to Estonia, he signed his third marriage to bank clerk Hanna Laitinen. The desperate attempt to gain support and security ended almost immediately in the separation of the spouses. In 1921, Leino applied for exemption from Finnish citizenship. He wrote letters to President K. J. Ståhlberg and Estonian Head of State Konstantin Päts asking to become an Estonian citizen. Leino was tired of the lack of scholarships and the criticism he received. Leino was married three times and had one daughter, Helka. He died in 1926 at the age of 47 and later he was buried at the Hietaniemi Cemetery in Helsinki. Already at that time as a famous man, he was buried at the expense of the state, and the funeral was attended by President L. K. Relander and other statesmen of the country. The most detailed biography of Leino was written in 1930s by his lover and colleague L. Onerva. In the dramatic story Onerva is also writing about her own life. On the other hand, the cause of Leino's death has also been suggested to be syphilis by Leino's personal doctor Väinö Lindén on the basis of L. Onerva's biographical margin.
Әдеби стилі мен маңызы
Лейно фин әдебиетіндегі ұлттық романтизмнің алғашқы және ең маңызды қалыптастырушысы саналады. Лейноның стилі 35 жылдық мансабында дамыды. Оның ерте туындыларында, соның ішінде ең танымал жинағы – «Хелкавирсия» (1903) ұлттық эпос «Калеваланың» ықпалы байқалады. Мансабының орта кезеңінде Лейно әлемдік әдебиет классикаларын фин тіліне аударды. Сонымен қатар, ол поэзия, пьесалар, эсселер, рецензиялар және басқа да журналистикалық туындылар сияқты әр түрлі жанрларда өзінің шығармаларын жазды. Оның туындылары терең махаббаттан бастап, адамдыққа деген жек көрушілікке және өткір сынға дейін, кең ауқымды эмоцияларды қамтиды. Оның шығармалары бүгінгі күнге дейін өзекті. Тоиво Куула Лейноның 22 өлеңін музыкаға қосты, соның ішінде оның «Үш ән» циклінен екіншісі («Tuijotin tulehen kauan», «Ұзақ уақыт отқа қарадым», 1907) және баритон, хор мен оркестрге арналған «Kuolemattomuuden toivo» (Өлімсіздік үміті), op. 15 (1910) кантатасын жазды. Леви Мадетояның туындыларында Лейноның 1910 жылғы «Шахмат» пьесасының қосымша музыкасынан бастап, оның соңғы туындыларының бірі – ерлер хорына арналған хор әндері, op. 81 (1945–46) дейін, Лейноның бірнеше музыкалық интерпретациялары бар. Оскар Мериканто өзінің жиырмадан астам ән-романстарында Лейноның поэзиясын материал ретінде пайдаланды. (Оның туындыларының каталогын қараңыз.) Жан Сибелиус жоғарыда аталған композиторларға қарағанда Лейноның азырақ мәтінін музыкаға қосты, бірақ олардың арасында аралас хорға арналған ірі кантата «Maan virsi» (Жер гимні), op. 95 бар. Аарре Мерикантоның Лейноға арналған туындыларына хорлық «Juhannus» (Жаз ортасы, 1946) және «Ukri» (1938/43) шығармалары жатады. Йорма Пануланың «Juhana Herttuan ja Catharina Jagellonican lauluja» (Герцог Йохан мен Катарина Ягеллонның әндері, 1977) – Лейноның сол аттас жинағының кең ауқымды музыкалық интерпретациясы. Олли Мустоненнің баритон мен оркестрге арналған «Симфония №1» (2011) Лейноның «Helkavirsiä» жинағына сүйенеді. Кайя Саарияхоның әндер циклі «Leino Songs» (2000–2007) – Лейноның әр түрлі жинақтардан таңдап алынған төрт өлеңіне арналған туынды. Циклдің сопрано мен фортепианоға арналған бастапқы нұсқасы 2007 жылы алғаш рет орындалды, ал келесі жылы оркестрлік нұсқасы жарық көрді.