Кіріспе
Үшінші USS Albany (кейін PG 36 және CL 23) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің New Orleans класындағы қорғалған крейсері болды. Ол Филиппин-Америка соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті.
Құрылыс және сатып алу
Олбэни алғаш рет 1897 жылдың 8 желтоқсанында Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласында Армстронг Уитворт компаниясымен Бразилия әскери-теңіз флоты үшін "Алмира́нте Абреу" деген атпен салынды. Бірақ, 1898 жылдың 16 наурызында АҚШ әскери-теңіз флоты оны сатып алды, осылайша Испан-Америка соғысында оның Испания әскери-теңіз флотына тиесілі болуына жол бермеді. Ол "Олбэни" деп қайта аталды және 1899 жылдың ақпанында Лондондағы американдық әскери атташе әйелі, Джон Колвеллдің демеушілігімен суға түсірілді. 1900 жылдың 29 мамырында Англияның Тайн өзенінде қолданысқа берілді. Құны $1,207,644.13 (корпус және жабдықтары).
Филиппиндік эскадрилья
1900 жылы 26 маусымда «Олбэнь» Филиппин-Америка соғысында қызмет ету үшін теңізге шықты. Гибралтар, Жерорта теңізі, Суэц каналы және Үнді мұхиты арқылы бағытталған крейсер 22 қарашада Филиппиндегі Кавите портына жетті. Келесі жеті ай бойы ол Азия флоты құрамында Филиппинде қызмет етті. Бұл міндеттеме кезінде қорғалған крейсер 1900 жылдың 28 желтоқсанынан 1901 жылдың 17 ақпанына дейін Гонконгқа құрғақ докта жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін барды. 1901 жылдың 3 шілдесінде «Олбэнь» Кавиттен Еуропа станциясына қайтып келді. Алғашқы сапарымен бірдей жолмен, крейсер қыркүйек айының басында Суэц каналын өтіп, 15 қыркүйекте Жерорта теңізіне қайта кірді.
Еуропа
Келесі тоғыз айда соғыс кемесі Жерорта теңізінің жылы суларында круиз жасап, Грекия, Франция, Италия, Испания және Мысыр порттарына сапар шекті. 1902 жылдың 18 маусымында Атлантика мұхитына кірді және Франциядағы Шербург пен Англиядағы Саутгемптон қалаларында тоқтағаннан кейін, 12 шілдеде Galloper маяғы жанында USS Illinois (Линкор №7) және қорғалған крейсерлер USS Chicago және USS San Francisco (Крейсер №5) кемелерімен кездесті. Ол 20 шілдеге дейін осы кемелермен бірге жаттығулар жасады, содан кейін Балтық теңізіне бағыт алды. Солтүстік Еуропа суларында болған кезде ол Стокгольмге (Швеция), Кронштадтқа (Ресей) және Копенгагенге (Дания) барды. Қыркүйек айының басында Балтық теңізінен шығып, 12-сі күні Плимут қаласына соғып, Жерорта теңізіне қайта кірді. Шамамен екі ай "орта теңізде" қызмет еткеннен кейін, Олбани қараша айының басында Батыс жарты шарға бағыт алды. Ол қараша айының соңында Батыс Индияға жетіп, 1903 жылдың қаңтар айының басында аяқталған флоттың тактикалық маневрлерімен жылды аяқтады. 5-і күні кеме Бостонға бағыт алды. Бостон мен Нью-Йорк кемежайында жөндеу жұмыстарынан кейін, Олбани 1903 жылдың 15 ақпанында Еуропа суларына қайта оралды.
Азиялық флоты
Жерорта теңізіндегі қысқа мерзімді қызметін аяқтағаннан кейін, ол 1903 жылдың мамыр айының соңында Суэц каналы арқылы өтіп, Қиыр Шығысқа бағыт алды. Гонконгта көмірмен толықтырып, солтүстік Қытайдағы Янтайда Азия флотына қосылды. 1903 жылдың қалған бөлігін сол флот құрамында Солтүстік Қытай, Корея және Жапония суларында өткізді. Кобеге оралғаннан кейін Йокогамаға бет алды, сосын қорғалған крейсер 3 желтоқсанда Гавайиге сапарға шықты. 16-сы күні Гонолулуға жетіп, 29-сы күніне дейін онда болды, содан кейін Батыс Тынық мұхитына қайта жол алды. 1904 жылдың 20 қаңтарында Филиппиннің Кавите портына келгенге дейін Ладрон (қазіргі Мариан) аралдарындағы Гуамда тоқтады. Филиппинде шамамен бір ай бойы жұмыс істеп, 19 ақпанда Қытай жағалауына қарай бет бұрды. Соғыс кемесі төрт күннен кейін Шанхайға жетіп, 22 наурызда Филиппинге қайта жолға шыққанға дейін бір айдай сол маңда болды. 26 наурыздан 18 сәуірге дейін Кавитте тоқтады. Крейсер 18-30 сәуір аралығында Шанхайға және Филиппинге қысқа сапар жасады. Кавитте бір апта өткізгеннен кейін, ол АҚШ-қа қарай жолға шықты. Гуам мен Гонолулуда тоқтап, 16 маусымда Вашингтон штатының Бремертон портына жетті. Ұзақ өтпей "Олбань" Пьюджет-Саунд әскери-теңіз базасында қызметтен босатылды. Қорғалған крейсерге үш жылға жуық уақыт бойы ешқандай тапсырма берілмеді.
Тынық мұхит флоты
1907 жылғы 10 маусымда ол толыққанды құрамына енгізілді, капитан Генри Т. Мейо басқарушы болып тағайындалды. Тынық мұхиты флотына бекітілген "Албани" келесі үш жылды Солтүстік және Орталық Американың батыс жағалауларын шарлап өткізді. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы оның қызметі көбінесе оқу жаттығуларынан тұрды, бірақ Орталық Америка жағалауында АҚШ азаматтары мен олардың мүдделерін қорғау мақсатында барлау миссияларын да қамтыды, себебі аймақтағы жағдай тұрақсыз болды. Ол Мексика, Гондурас, Сальвадор және Никарагуа порттарына сапарлады.
Арнайы қызмет эскадрильясы
1909 жылдың қаңтарында «Олбэни» Тынық мұхиты флотынан Арнайы қызмет эскадрильясына ауыстырылды, бұл оның патрульдік міндетін және Мексика мен Орталық Америкадағы американдық мүдделерді қорғау үшін десанттық күштерді шығаруға дайын екенін білдірді. 1909 жылдың сәуір айында Баха-Калифорния-Сур штатындағы Магдалена шығанағында басқа әскери-теңіз кемелерімен кездескен кезде «Олбэни» Санта-Маргарита аралынан құлаған «Индиана» пошталық пароходының жолаушыларын құтқаруға көмектесті. 16 сәуір кешкісін «Олбэнидің» командирі Генри Т. Мейоға жедел бұйрық берілді. Ол дереу Маре аралынан кетуге дайындалып, Сан-Диегоға «арнайы бейбітшілік елшісі» Уильям И. Бьюкененді алып, содан кейін Орталық Америкаға екі айлық «бейбітшілікті сақтау» круизіне баруды тапсырды. «Олбэни» 20 сәуірде Маре аралынан шықты. Келесі он бес айда ол Солтүстік және Орталық Американың батыс жағалауын шарлап, Мексика, Гондурас, Сальвадор және Никарагуаның тұрақсыз республикаларында АҚШ азаматтары мен мүлкін қорғау үшін бақылау миссияларын жүргізді. 1909 жылдың 18 шілдесінде Маре аралына оралды. 1909 жылдың 8-10 қыркүйегінде «Олбэни» және қорғалған крейсер «Сент-Луис» үш торпедалық кемемен бірге Калифорния штатының қабылдау күніне орай Санта-Моника муниципалдық пирсінің салтанатты ашылуына арналған Санта-Моника шығанағында болды. Қонақтар әскери кемелерді аралап көрді, ал әр крейсерден екі-екіден көк жакеттен тұратын төрт рота Санта-Моника қаласынан жаңа пирске дейін шеру жасады. 1909 жылдың қазан айында «Олбэни» Маре аралында жөндеу жұмыстарын жүргізіп, Магдалена шығанағына оңтүстікке қарай жүзуге дайындалып жатқанда, ол басқа АҚШ және шетелдік әскери кемелерімен бірге Сан-Францискодағы Портола фестиваліне қатысты. Бұл 19-23 қазанда Портола экспедициясының 140 жылдығына орай өткізілген қалалық жәрмеңке болды, ол қазіргі Калифорнияға испандықтардың (және еуропалықтардың) алғашқы құрлыққа енуі мен барлауын және Сан-Францисконың 1906 жылғы құрылыс қирауынан жаңғырғанын әлемге жариялады.
Тынық мұхит пен Мексика суларындағы міндеттер
Никарагуа 1910 жылдың бірінші жартысында оның негізгі операциялық аймағына айналды, ол контр-адмирал Уильям У. Кимболдың Никарагуа экспедициялық күштеріне қосылды. Мамыр айында ол Пьюджет-Саунд әскери-теңіз базасына қайта оралды, дайындық жұмыстарын бастау үшін. 4 тамызда ол Қытай суларына бағытталды және әскери-теңіз кемежайынан шықты. «Олбани» 15 қыркүйекте Қытайдың Уосунг портына жетті, ал бұл алдында Гавайидегі Гонолулу және Жапониядағы Йокогама қалаларында тоқтады. Шамамен үш жыл бойы, қорғалған крейсер алыс шығыс суларында жүзіп, Филиппин, Қытай және Жапония порттарына сапарлады. 1913 жылдың 20 қыркүйегінде соғыс кемесі Йокогамадан үйіне қайтып кетті. Ол 31 қазаннан 5 қарашаға дейін Гонолулуда тоқтады және 12 қарашада Сан-Францискоға келді. Айдың ортасында ол Пьюджет-Саундқа қарай жылжыды және 23 желтоқсанда резервке қойылды. Жөндеуден кейін, 1914 жылдың 17 сәуірінде қайтадан қолданысқа енгізілді. Сол жаз және күзде ол Темпикодағы оқиғадан және Веракрусқа түскеннен кейін Мексика суларында теңіз саяхаты жасады. 1914 жылдың 4 желтоқсанында ол Бремертон қаласында толық жөндеуге жіберілді. 1915 жылдың көктемінде жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, «Олбани» Вашингтон және Орегон штаттарының әскери-теңіз жасақтарымен оқу міндеттеріне тағайындалды. 1916 жылдың 12 мамырында ол толыққанды қолданысқа қайта оралды, командирі - лейтенант-коммандер Орин Г. Мёрфин. Қайтадан активті қызметке кіргеннен кейін, ол тағы да Мексика суларына бағытталды – бұл жолы Нью-Мексико штатының Колумбус қаласындағы америкалық азаматтарды Пачо Вилла және оның қарақшылық тобының өлтіруіне жауап ретінде.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1917 жылдың басында Олбэни Вирджиния жағалауында АҚШ Атлантика флотымен бірге қызмет етті. Бұл тапсырманың өзгеруіне АҚШ пен Германия арасындағы қарым-қатынастың нашарлауы себеп болды, себебі Германия шектеусіз су асты кемелері арқылы соғыс жүргізіп жатқан еді. Ақпан және наурыз айларында жағдай одан бетеріді; сәуір айының басында АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа одақтас державалардың жағынан қосылды. 5 шілдеде Олбэниге конвойлік міндеттерді орындау үшін Нью-Йоркке баруға бұйрық берілді. Ол Атлантика флотының 6-шы эскадрильясының флагмандық кемесі болып тағайындалды. Осы ретте ол контр-адмирал Уильям С. Уоттстың туын көтеріп жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде крейсер Атлантика мұхиты арқылы сауда кемелері, жүк тасымалдаушылар және әскер тасымалдаушылар конвойларын сүйемелдеді. 1917 жылдың шілдесінен бастап 1918 жылдың 11 қарашасында соғыс аяқталғанға дейін ол АҚШ пен Еуропа арасында 11 конвойді қауіпсіз жеткізді.
Кейінгі мансап
1919 жылы «Олбэнь» қайтадан Азия флотына тағайындалды. Сол кезде Ресейде Азамат соғысы жүріп жатты, ол большевиктер мен большевиктерге қарсы тұрған әртүрлі топтар (большевиктерге қарсылық білдірген адамдардан құралған, жалғыз ортақ ұстанымы – большевиктерге қарсы болу) арасында өріс алды. Әртүрлі одақтас елдер Ресейдің бірнеше портына әскери контингенттерін жіберді. Америка Құрама Штаттары Сибірдегі Владивостокқа әскерін қондырды, мүмкін, сол аймақтағы жапондық мүдделерді тексеру және Транссибір теміржолы арқылы өтіп бара жатқан Чехия легионы үшін портты қолжетімді ету мақсатында. 1919 және 1920 жылдың басында «Олбэнь» Владивостокта жағалаудағы американдық әскерлерге көмек көрсету үшін бірнеше рет міндеттер орындады. Ол сондай-ақ осы әскерлерге одан әрі қолдау көрсету және ауру мен жараланғандарды эвакуациялау үшін бірнеше рет қарулы десант тобын жағалауға жіберді. 1920 жылдың көктемінде американдық әскерлер кері қайтарылды, ал «Олбэнь» Азия флотының бейбіт уақыттағы қызметін жалғастырды. Бұл қызметке қытай суларындағы әдеттегі жазғы маусымдар мен Филиппиндегі қысқы маусымдар кірді. 1920 жылдың 17 шілдесінде PG 36 ретінде канонерлік қайық ретінде қайта жіктелген «Олбэнь» 1921 жылдың 8 тамызында CL 23 ретінде жеңіл крейсер ретінде қайта жіктелді.
Пайдаланудан шығару және жою
1922 жылдың шілдесінде «Олбэни» соңғы рет Қытай суларынан шығып, үйіне қарай жол алды. Ол 6 тамызда Маре аралы әскери-теңіз кемежайына жетіп, 1922 жылдың 10 қазанында құрамынан шығарылды. 1929 жылдың 3 қарашасына дейін Маре аралында тізілген күйінде қалды, содан кейін Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынды. 1930 жылдың 11 ақпанында «Олбэни» металл тескілеуге сатылды.
Қару-жарақ
Албань бастапқыда 6"/50 калибрлі (152 мм) алты және 4.7"/50 калибрлі (120 мм) төрт зеңбірекпен қаруланған. Бұл қарулар британдық экспорттық үлгідегі, Армстронг компаниясының еншілес кәсіпорны Elswick Ordnance Company құралынан жасалған. Бұл зеңбіректер АҚШ Әскери-теңіз күштерінде тек «Албань» және оның «Нью-Орлеан» бауырласы үшін ерекше болды және олар «6"/50 калибрлі Mark 5 Armstrong зеңбірегі» және «4.7"/50 калибрлі Mark 3 Armstrong зеңбірегі» деп белгіленді. Жабдықтау қиындықтарын азайту мақсатында, 1903 жылы Филиппиндегі Кавите теңіз кеме жасау қабырғасында жүргізілген жөндеу жұмыстары кезінде екі кемеде де 4.7 дюймдік зеңбіректер стандартты /50 калибрлі Mark 5 зеңбіректермен ауыстырылды; ал 6 дюймдік зеңбіректер 1907 жылы 5 дюймдік зеңбіректермен алмастырылды. 1903 жылғы жөндеу кезінде олардың торпедалық түтікшелері де алынып тасталды. Осы кемелерден алынған кем дегенде бірнеше зеңбірек 1907-1910 жылдары Гранде-Айленд/Субик шығанағы аймағына орналастырылып, Форт Винттегі Жағалау артиллерия корпусының қазіргі қорғанысы аяқталғанға дейін АҚШ Теңіз жаяу әскерлері қолданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 5 дюймдік зеңбіректердің саны оннан сегізге дейін азайтылды және 3"/50 калибрлі (76 мм) зениттік зеңбірек қосылды. Кластың әр кемесінен алынған екі 4.7 дюймдік зеңбірек Иллинойс штатының Кайн округіндегі, Женова қаласындағы бұрынғы сот ғимаратында орналасқан Әскер және теңізшілер ескерткішінде сақталады. «Албань» кемесінен алынған зеңбірек – №5, ол 1925 жылдың 1 сәуірінде табыс етілді.