Кіріспе

Ирландиялық бейнелі суретші (1909–1992) – суретші Фрэнсис Бэкон (28 қазан 1909 – 28 сәуір 1992) – шикі, мазасыз бейнелерімен танымал британдық суретші. Адам денесіне ден қойып, оның туындыларына айқышқа ілінгендер, папалардың портреттері, автопортреттер және жақын достарының портреттері кірді, кейде геометриялық құрылымдарда оқшауланған абстрактілі бейнелермен. Ол өзінің бірегей стилімен қазіргі заманғы өнердегі алыптардың бірі ретінде танылды. Бэкон бейнелерді «сериялармен» көретінін айтты, және оның жұмыстары, 590-қа жуық сақталған суреттерден және одан да көп жойылғандарынан тұрады, көбінесе бір тақырыпқа ұзақ уақыт бойы, әдетте триптих немесе диптих түрінде назар аударады. Оның туындыларын кеңінен бір мотивтердің тізбегі немесе вариациялары деп сипаттауға болады: 1930-жылдардағы Пикассоның ықпалымен жасалған биоморфтар мен фуриялар, 1940-жылдардағы бөлмелерде немесе геометриялық құрылымдарда оқшауланған ер адамдардың бас суреттері, 1950-жылдардағы «қайғылы папалар», 1950-жылдардың ортасы мен соңындағы жануарлар мен жалғыз адамдар, 1960-жылдардың басындағы айқышқа ілінгендер, 1960-жылдардың ортасы мен соңындағы достардың портреттері, 1970-жылдардағы автопортреттер және салқын, техникалық жағынан жетілген 1980-жылдардың суреттері. Бэкон 1920-жылдардың соңында ғана сурет салуды бастады, ал 1920-жылдардың соңы мен 1930-жылдардың басында интерьер декораторы, өмірге құштар адам және құмар ойыншы болып жұмыс істеді. Оның айтуынша, оның суретшілік мансабының кешігуіне оның қызығушылығын тудыратын тақырыпты іздеуге кеткен уақыты себеп болған. Оның табысы 1944 жылғы «Айқышқа ілінген фигураларға арналған үш зерттеу» триптихімен келді, ол оның адам жағдайының ерекше қараңғы шыншыл баяндамашысы ретіндегі беделін нығайтты. 1960-жылдардың ортасынан бастап ол көбінесе достары мен ішімдік әуесқойларының портреттерін жасады, бір, диптих немесе триптих түрінде. 1971 жылы сүйіктісі Джордж Дайердің өзіне қол жұмсауынан кейін (оның «Қара триптихтерінде» және бірнеше өлімнен кейінгі портреттерінде еске алынды) оның өнері көңілсіз, ішкі беткейлі және уақыт пен өлімнің өтуімен айналысты. Оның кейінгі кезеңінің шыңы – «Өзіне сурет» (1982) және «Өзіне сурет – Триптих» (1985–86) шедеврлері. Экзистенциалистік және қараңғы көзқарасына қарамастан, Бэкон харизматикалық, сөзді шешен және көп оқыған адам болды. Өмірге құштар, ол Лондонның Сохосында Лусиан Фрейд (олар 1970-жылдардың ортасында түсіндірілмейтін себептермен қарым-қатынастарын үзген), Джон Дикин, Мюриэл Белчер, Генриетта Морас, Дэниел Фарсон, Том Бейкер және Джеффри Бернард сияқты ойдас достарымен тамақтанып, ішіп, құмар ойындар ойнады. Дайердің өзіне қол жұмсауынан кейін ол бұл айналымнан алшақтады, әлеуметтік өміріне белсенді қатысып, құмар ойындар мен ішімдікке деген құмарлығы сақталғанмен, болашақ мұрагері Джон Эдвардспен платондық және әкелік қарым-қатынасқа енді. Оның өлімінен бері Бэконның беделі артып келеді, ал оның туындылары өнер нарығында ең танымал, қымбат және сұранысқа ие. 1990-жылдардың соңында бұрын жойылған деп есептелген бірнеше маңызды жұмыстар, соның ішінде 1950-жылдардың басындағы папалардың суреттері мен 1960-жылдардың портреттері аукционда рекордтық бағаларға сатылды.

Ерте өмір

Фрэнсис Бэкон 1909 жылғы 28 қазанда Дублинде, Төменгі Баггот көшесіндегі 63-ші үйde дүниеге келді. Ол кезде Ирландияның барлық бөлігі әлі де Ұлыбритания құрамында болған. Оның әкесі, армия капитаны Энтони Эдвард "Эдди" Мортимер Бэкон, ағылшын әкесі мен австралиялық анасынан Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында туған. Эдди Екінші Буер соғысының қатысушысы, жарыс аттарын жаттықтырушы және генерал-майор Энтони Бэконның немересі болды. Ол өзінің ата-бабасы сэр Николас Бэконнан тарағанын айтқан, ол 1-ші Висконт Сент-Олбанс, Фрэнсис Бэконның үлкен жартылай бауыры, сонымен қатар Элизабет дәуірінің мемлекеттік қайраткері, философы және эссеист ретінде танымал "сэр Фрэнсис Бэкон" еді. Бэконның анасы Кристина Виннифред "Винни" Ферт Шеффилдтегі болат зауыты мен көмір шахтасының мұрагері болған. Оның ағасы Харли болды. Көркем сыншылар Бэконның халықтың еңбекші топтарына деген қызығушылығы Нэнни Лайтфутпен болған қарым-қатынасының нәтижесі деп санайды. Кейіннен ол Лондонның Вестборн Террасасына көшіп келді, бұл Бэконның әкесі Территориялық күштердің тіркеме кеңсесінде жұмыс істеген жерге жақын болды. Олар Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ирландияға оралды. Бэкон анасының әжесі және әкесі, Уинифред және Керри Сапплмен бірге Лауис округіндегі Фермли, Аббейлейксте тұрды, бірақ отбасының қалған бөлігі Килдар округіндегі Наас қаласына жақын Страффан Лоджаға көшіп кетті. Бэкон бала кезінде ұялшақ болған және киім үстеуді ұнатқан. Бұл және оның әйел сияқты мінез-құлқы әкесіне ұнамаған. Бэкон бала кезінде астмамен және жылқыға аллергиямен ауырған. 1924 жылы, Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан кейін көп ұзамай, оның ата-анасы Глостерширге көшіп, алдымен Готерингтондағы Прескотт үйіне, содан кейін Херефордшир шекарасына жақын Линтон Холлға қоныстанды. Фирт отбасы үйінде өткен маскарад кешінде, Саффолк қаласындағы Кавендиш Холлда Бэкон Этон шашымен, моншақпен тігілген көйлекпен, ерінген ерінгенмен, биік өкшелермен және ұзын темекі мұратымен флэппер кейіпінде киінді. 1926 жылы отбасы Страффан Лоджаға қайта оралды. Оның қарындасы, одан он екі жас кіші Иант, Бэкон колошкалы шляпалар мен ұзын темекі мұраты бар әйелдердің суреттерін салғанын еске алды. Сол жылы Бэкон әкесі оны анасының іш киімін киіп, үлкен айнаның алдында өзін тамашалап отырғанын көргеннен кейін Страффан Лоджадан қуылды.

Лондон, Берлин және Париж

1926 жылдың екінші жартысын Бэкон Лондонда өткізді, анасының сенім қорынан аптасына 3 фунт стерлинг көлемінде қаражат алып, Фридрих Ницшені оқыды. Кедей болғанымен (сол кезде 5 фунт – орташа апталық жалақы), Бэкон үй жалдаудан және ұсақ-көлкі ұрлықтан сақталып, тірі қала алатынын түсінді. Кірісін толықтыру үшін ол қысқа ғана уақытқа шаруашылыққа жұмыс істеуге тырысты, бірақ тамақ дайындауды ұнатса да, жалықты да, жұмыстан кетіп қалды. Соходағы Польша көшесіндегі әйелдер киімдерін сататын дүкенде телефон қоңырауларына жауап беру қызметінен ол иесіне жазған жасырын хаты үшін жұмыстан шығарылды. Бэкон Лондонның гомосексуалдық ортасында адасып, өзінің белгілі бір байларды тарта алатынын білді, жақсы тамақ пен шарапқа құмарлығын дамытып, осы мүмкіндікті пайдаланды. Олардың бірі – Винни Харкорт Смиттың туысы, екіншісі – жарыс аттарын өсіруші, өте ержүрек адам ретінде танымал еді. Бэкон әкесі осы "ешкінің" оны "қолға алып", "адам қылуын" сұрағанын айтты. Бэконның әкесімен қарым-қатынасы қиын болды, бірде ол оған сексуалдық тартымдылық сезінгенін мойындады. 1927 жылы Бэкон Берлинге көшті, онда ол алғаш рет Фриц Лангтың «Метрополис» және Сергей Эйзенштейннің «Потёмкин» фильмін көрді, екеуі де кейіннен оның туындыларына әсер етті. Ол Берлинде екі ай болды, бірақ Харкорт Смит бір айдан кейін кетіп қалды: «Әрине, ол тез маған жалықты да, мен жақсы білмейтін әйелмен кетіп қалды. Мен не істеу керектігін білмедім, сондықтан біраз уақыт күтіп тұрдым». Содан кейін 17 жастағы Бэкон келесі бір жарым жылды Парижде өткізді. Ол Ивонна Боквентинмен, пианист және тәжірибелі адаммен көрме ашылуында танысты. Француз тілін үйрену қажеттігін сезінген Бэкон үш ай бойы Мадам Боквентин мен оның отбасымен Шантильи, Оиз маңындағы үйлерінде тұрды. Ол Париж қаласының галереяларын аралау үшін Парижге барып қайтты. Шантильи сарайында (Конде мұражайы) ол Николя Пуссеннің «Бескүнәлерді қырғын» картинасын көрді, ол кейіннен оның жұмыстарында жиі еске алынды.

Лондонға оралу

Бекон 1928/29 жылдардың қысында интерьер дизайнері болып жұмыс істеу үшін Лондонға көшіп келді. Ол 17 Queensberry Mews West, South Kensington мекенжайында студия алды, жоғарғы қабатты оның алғашқы коллекционері Эрик Оллденмен және балалық шағындағы күтімшісі Джесси Лайтфутпен бөлісті. 1929 жылы ол Эрик Холлмен танысты, ол оның демеушісі және сүйіктісі болды, олардың қарым-қатынасы көбінесе қиналысқа толы және зорлық-зомбылыққа ұшырады. Бекон 1931 жылы Куинсбери Мьюс Вест студиясын тастап, бірнеше жыл бойы тұрақты жұмыс орны болмады. Шамамен 1931/32 жылдары ол Челсиде Рой Де Майстрмен бірге студияны пайдаланды.

Жиһаз және кілемдер

1933 жылғы "Тәуекел" - оның көпшілік назарын аударған тұңғыш суреті, ол ішінара Пабло Пикассоның 1925 жылғы "Үш биші" туындысына негізделген. Ол жақсы қабылданылмады; көңілі толып, ол он жылға жуық сурет салуды тастап, ертерек туындыларын жасырды. 1935 жылы Парижге сапар шегіп, ауыздың анатомиялық сырқаттары туралы екінші қолдан алынған кітапты сатып алады. Онда ашық ауыздары мен ауыз қуысының жоғары сапалы, қолмен боялған суреттері бар еді, ол оны өмірінің соңына дейін мазалап, қызықтырды. Олар және "Потемкин паншишеры" фильмінен Одесса сатыларында айқайлаған медбике сахнасы кейін Бэконның иконографиясының тұрақты элементтеріне айналды, Эйзенштейннің суреттерінің тік бұрыштары оның жақында сатып алған медициналық кітабының қанық қызыл түс палитрасымен жиі үйлеседі. 1935-1936 жылдардың қысында Роланд Пенроуз бен Герберт Рид Халықаралық сюрреалистік көрмеге алғашқы іріктеу жасап, оның 71 Royal Hospital Road мекенжайындағы студиясына келді, Челсиде "үш немесе төрт үлкен холстты, оның бірінде әжесінің сағаты" көрді, бірақ оның туындыларын "көрмеге қоюға жеткіліксіз сюрреалистік" деп тапты. Бэкон Пенроуздің оған: «Мырза Бэкон, сіз импрессионистерден бері суретте көп өзгеріс болғанын түсінбейсіз бе?» деді деп мәлімдеді. 1936 немесе 1937 жылы Бэкон 71 Royal Hospital Road мекенжайынан 1 Glebe Place, Челсидің жоғарғы қабатына көшті, оны Эрик Холл жалдаған еді. Келесі жылы Патрик Уайт Экклстон көшесіндегі үйдің ең жоғарғы екі қабатына көшіп, енді дос болған Бэконнан кең тартпалары және қызыл линолеум үсті бар жазу үстелін тапсырыс берді. 1930 жылдардың соңындағы өзінің негізгі мәселесін айта келе, Бэкон өзінің суретшілік мансабының кешігуіне себептің оның қызығушылығын тудыратын тақырыпты тым ұзақ іздегенін айтты. 1943 жылы Бэкон мен Холл Оңтүстік Кенсингтондағы 7 Cromwell Place-тің бірінші қабатын иеленді, бұл бұрын Джон Эверетт Миллестің үйі және студиясы болған. Биік күмбезді және солтүстік жағынан жарық түсетін, оның шатырына жақында бомба түскен – Бэкон артқы жақтағы үлкен ескі бильярд залын студия ретінде пайдалануға мүмкіндік алды. Лайтфут басқа орын таппағандықтан, ас үй үстелінде ұйықтады. Олар Холлдың көмегімен Бэкон ұйымдастырған заңсыз рулетка кештерін өткізді.

Алғашқы табыстары

1944 жылға қарай Бэкон өзіне сенімділікпен толып, өзінің ерекше стильді дамытуға кірісті. Оның «Крестке ілінгендердің негізіндегі үш сурет» атты туындысы оның бұрынғы суреттерінде зерттелген тақырыптарды – Пикассоның биоморфтарын, Крестке ілінуді түсіндіруін және грек фюрияларын – қорытындылады. Бұл оның алғашқы жетілген туындысы саналады; ол триптихке дейінгі жұмыстарын маңызсыз деп есептеді. 1945 жылы көрмеге қойылғанда бұл картина сенсация тудырып, оны соғыстан кейінгі маңызды суретшілердің бірі ретінде таныстырды. «Үш сурет» туындысының мәдени маңызын бағалап, Джон Расселл 1971 жылы: «Англияда ‘Үш сурет’ туындысынан бұрынғы және одан кейінгі сурет салу екі бөлек сала болды, оларды шатастыру мүмкін емес» деді. «Сурет» (1946) бірнеше топтық көрмелерде көрсетілді, соның ішінде Музей-Националь-д'Арт-Модерндегі (18 қараша – 28 желтоқсан, 1946) «Exposition internationale d'art moderne» көрмесіндегі британдық бөлімде де орын алды, оған Бэкон Парижге барып қатысты. «Сурет» (1946) картинасын Ганновер галереясына сатқаннан кейін екі апта өткен соң Бэкон түскен ақшаны Лондоннан Монте-Карлоға көшіп кетуге жұмсады. Бірнеше қонақ үйлерде және пәтерлерде тұрғаннан кейін, соның ішінде Ре қонақ үйінде, Бэкон қаланың үстіндегі төбелерде орналасқан үлкен вилла, Ла Фронталиерге қоныстанды. Холл мен Лайтфут оған қонаққа келіп тұратын. Бэкон келесі бірнеше жылды Монте-Карлода өткізді, тек қысқа мерзімге ғана Лондонға сапар шекті. Монте-Карлодан Бэкон Сазерленд пен Эрика Браузенге хат жазды. Браузенге жазған хаттарынан ол сол жерде сурет салғанын білуге болады, бірақ ешқандай картина сақталмаған. Бэкон Монте-Карло казиносына «ұшырап» кеткенін айтты, онда ол «күннің көп бөлігін» өткізетін. Осы жерде құмар ойнап қарызға батып, жаңа холстқа ақшасы жетпеді. Сондықтан ол бұрынғы жұмыстарының дайын емес, жалатылмаған жағына сурет салуға мәжбүр болды, және осы тәжірибені өмір бойы сақтап қалды. 1948 жылы «Сурет» (1946) Альфред Баррға Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайына (MoMA) 240 фунт стерлингке сатылды. Бэкон Сазерлендке хат жазып, «Сурет» (1946) картинасының пастельді бөліктеріне Нью-Йоркке жібермес бұрын фиксатив жағуын сұрады. (Қазіргі уақытта бұл туынды MoMA-дан басқа жерге көшіруге тым нәзік.) 1946 жылы Парижде болған сапары Бэконды француз соғыстан кейінгі суретімен және Экзистенциализм сияқты Сол жағалаудағы идеялармен жақын таныстырды. Осы кезде ол Джакометтимен және Сол жағалаудағы топпен тығыз байланыста болған суретші Изабел Роусторнмен өмір бойына созылатын достық қарым-қатынас орнатты. Олар этнография және классикалық әдебиет сияқты көптеген ортақ қызығушылықтарға ие болды.

1940-шы жылдардың соңы

1947 жылы Сазерленд Бэконды Браузенмен таныстырды, ол Бэконның өкілі ретінде он екі жыл қызмет етті. Осыған қарамастан, Бэкон 1949 жылға дейін Браузеннің Ганновер галереясында жеке көрме ұйымдастырмады. Бэкон 1948 жылдың соңында Лондонға және Кромвелл-плейске қайтып келді. Келесі жылы Бэкон "Бастар" сериясын көрсетті, оның ең танымал туындысы – VI бас. Бұл Бэконның Веласкестің Папа Иннокентий X портретімен алғашқы сақталған кездесуі болды (1946 жылы Монте-Карлода үш "папа" суреті салынған, бірақ олар жойылған). Ол материалдық база ретінде көптеген суреттерді жинап сақтады, бірақ маңызды туындылармен тікелей қабылдасудан жаңылды; ол "Иннокентий X портретін" өмірінің соңына жақын бір рет ғана көрді.

1950 жылдар

Бейконның басты жиылысқан жері Согодағы 41 Дин-стриттегі жеке ішімдік клубы – The Colony Room болды, ол иесі Мюриел Белчердің атымен «Мюриел» деп белгілі болды. Белчер соғыс кезінде Лестер алаңындағы «Музыкалық қорап» клубын басқарды және Colony Room барына жеке мүшелер клубы ретінде 3–11 сағатқа ішуге рұқсат алды. Бэкон 1948 жылы ашылғаннан кейін бір күні ғана өткен соң мүше болды. Белчер оны «қызы» ретінде «өсіріп алды» және достарын, бай демеушілерді әкелуі үшін тегін сусынмен және аптасына 10 фунт стерлинг жәрдемақымен қамтамасыз етті. 1948 жылы ол Мюриелдің тұрақты келушісі Джон Минтонмен, сондай-ақ суретшілер Люциан Фрейд, Франк Ауербах, Патрик Свифт және Vogue фотографы Джон Дикинмен танысты. 1950 жылы Бэкон өнер сыншысы Дэвид Сильвестрмен кездесті, ол Генри Мур және Альберто Джакометти туралы жазғандарымен танымал болды. Сильвестр 1948 жылдан бері Бэконды бағалап, оның жайында жазған. 1950-ші жылдары Бэконның көркемдік талғамдары геометриялық түрдегі қоршау сияқты кеңістіктерде оқшауланған, жазық, ерекшеленбес фонға қарсы қойылған абстрактілі бейнелерге қарай жылжыды. Бэкон бейнелерді «сериялармен» көретінін айтты және оның жұмысы көбінесе бір тақырыпқа ұзақ уақыт бойы, әдетте триптих немесе диптих түрінде назар аударатын. Оның шешімдері 1950-ші жылдары белгілі бір көрмелер үшін топтық жұмыстар жасауға бейімділігінен туындаған болуы мүмкін, көбінесе соңғы минутқа дейін қалдыратын, бірақ осы кезеңде оның эстетикалық таңдауларында маңызды өзгерістер болды, ол оның суреттеріндегі бейнеленген мазмұнға деген қалауын әсер етті. Бэкон Гойяның, Африка пейзаждары мен жануарлар дүниесіне әсер етті, сондай-ақ Крюгер ұлттық паркінде суретке түсірді. Қайтып келген соң ол Каирде бірнеше күн болды және Эрика Браузенге Карнак пен Луксорға бару ниеті туралы жазды, содан кейін Александрия арқылы Марсельге сапар шегуді жоспарлады. Бұл сапар оның Сфинкс бейнеленген Египет өнерінің басымдығына сенімділігін растады. 1951 жылдың басында ол қайта оралды. 1951 жылдың 30 сәуірінде оның балалық шағындағы күтімшісі Джесси Лайтфут Кромвелл Плейсте қайтыс болды; Бэкон оның өлімі туралы естігенде Ниццада құмар ойнап отырған. Ол оның ең жақын серігі болды, Паристен оралғанда Лондонға қосылды және ол Эрик Алденмен бірге Куинсбери Мьюс Вестте, кейіннен Петерсфилдке жақын Монте-Карлода және Кромвелл Плейсте Эрик Холлмен бірге тұрды. Бэкон қайғыға батып, 7 Cromwell Place пәтерін сатты. 1958 жылы ол Марлборо көркемсурет галереясымен келісім шарт жасады, ол 1992 жылға дейін оның жалғыз дилері болып қалды. 10 жылдық келісімшарт бойынша Марлборо оған ағымдағы және болашақ суреттері үшін аванс төледі, әр суреттің бағасы оның өлшеміне байланысты еді. 20 дюймге 24 дюйм сурет 165 фунт стерлингке (462 доллар), ал 65 дюймге 78 дюйм сурет 420 фунт стерлингке (1176 доллар) бағаланды; бұл Бэкон ұнатқан өлшемдер еді. Келісімшартқа сәйкес, суретші галереяға жыл сайын 3500 фунт стерлинг (9800 доллар) сомасында суреттер жеткізуге тырысатын. 1958 жылы Бэкон Челси өнер мектебінің жанындағы Фулхэм жолындағы Корольдің қару-жарағының тұрақты келушісі болды. Барлығына «Финч» деп танылған бұл паб сол кезде суретшілер, жазушылар мен ақындардың богемиялық желісінің басты жиылысқан жері болды, оның ішінде Фрэнк Боулинг, Люциан Фрейд және мүсіншілер Элизабет Фринк және Линн Чадвик кірді.

1960 және 1970 жылдар

Бекон Джордж Дайермен 1963 жылы пабта кездесті, алайда көп қайталап айтылатын миф бойынша, олар Дайер Беконның пәтеріне қарақшылық жасаған кезде танысқан. Дайер шамамен 30 жаста, Лондоның Шығыс бөлігінен шыққан. Ол қылмысқа толы отбасыда өскен, сол кезге дейін ұрлық және түрме арасында өмірін өткізген. Беконның бұрынғы қарым-қатынастары көбінесе үлкен және құмар жігіттермен болған. Оның алғашқы сүйіктісі Питер Лейси Беконның суреттерін жыртып, мас күйінде ұрып-соғып, кейде оны көшеде жартылай есінен айырып тастап кеткен. Бекон енді үстемдік танытып, Дайердің осалдығы мен сенімділігіне қызығушылық танытты. Дайер Беконның өзіне сенуіне және жетістіктеріне таң қалды, ал Бекон өзін сенімсіз жас жігіттің қорғаушысы және әкесі рөлінде ұстады. Дайер, Бекон сияқты, алкоголизмге ұшырап, сыртқы келбетіне ерекше мән берді. Ақ бетімен және темекіге тәуелді Дайер әдетте күнделікті маскүнемдікті жеңу үшін қайтадан ішімдік ішкен. Оның шаршы және атлеттік дене бітімі мойынсұнғыш және ішкі азапқа толы тұлғаны жоққа шығарды, алайда сурет сыншысы Майкл Пеппиатт оны "шешуші соққы бере алатын" адам ретінде сипаттады. Олардың мінез-құлқы ақырында олардың қарым-қатынасын басып қалды, ал 1970 жылға қарай Бекон Дайерге көбінесе мас болу үшін жеткілікті ақша берді. Беконның суреттері Дайердің дене бітіміне баса назар аударады, бірақ бұл оның ерекше нәзік туындыларынан бірі. Беконның басқа жақын достарынан гөрі Дайер өзінің портреттерінен ажырамас екенін сезінді. Суреттер оған мәртебе, өмірлік мағына берді және Бекон Дайердің "өмір мен өлім арасындағы қысқа ғана сәт" деп сипаттаған уақытына мағына сыйлады. Көптеген сыншылар Дайердің портреттерін сүйікті деп атады, соның ішінде Мишель Лейрис және Лоуренс Гоуинг. Алайда, Беконның зиялыларының шеңберінде Дайердің жаңалығы азайғанда, ол барған сайын ашулы және ыңғайсыз болып бара жатты. Дайер суреттерге назар аударғанына қуанса да, оларды түсінуге немесе тіпті ұнатуға тырыспады. "Осы ақшаның бәріне қарамастан, мен оларды шынымен қорқынышты деп ойлаймын", - деп тұншығып мақтанды. Дайер қылмыстық жолдан бас тартып, алкоголизмге құлдырады. Беконның ақшасы Лондонның Сохо аймағында оның төңірегіне ішімдікке құмар адамдарды тартты. Арақ ішпеген кезде тыныш және сақты болса, мас күйінде өте жанданып, агрессивті болып, көбінесе үлкен раундтар сатып алып, өзінің кең даиырына қымбат кешкі ас ұйымдастырып, "Бекон сияқты болуға" тырысты. Дайердің тұрақсыз мінез-құлқы оның достарына, Беконға және Беконның достарына жалықтырды. Беконның өнер әлеміндегі серіктестерінің көпшілігі Дайерді Беконның жоғары мәдениет әлеміне бұзып кірген адам ретінде қарастырды. Дайер мұқтаждық пен тәуелділікке ұшырады. 1971 жылы ол жалғыз ішімдік ішкен және бұрынғы сүйіктісімен сирек қана байланысқан. Парижде Бекон мен Дайер бастапқыда қонақ үй бөлмесін бөлісті, бірақ Бекон кетіп қалды. 24 қазан күні таңертең Дэнзигер Майлз және Валери Бестонмен бірге келгенде, олар Дайердің денесін тапты. Олар қонақ үй басшысын өлім туралы екі күнге дейін хабарламауға көндірді. Келесі күні Бекон онымен кездесуге құштар адамдардың арасында болды. Келесі күні кешке оған Дайер барбитураттарды шамадан тыс мөлшерде қабылдап, қайтыс болғаны туралы хабарланды. Бекон өзінің өткенін еске түсіруді жалғастырды және өзін-өзі ұстау қабілетін көрсетті, Расселдің айтуынша, "біздің арамызда осындай қабілетке ие адамдар аз". Бекон Дайердің қайтыс болуынан қатты күйзеліп, жақында тағы төрт досынан және оның бала күтімінен айырылды. Осы сәттен бастап өлім оның өмірі мен шығармашылығын қорлады. Ол кезде сырттай ақылды болса да, ішкі дүниесі күйреген еді. Ол өзінің сезімдерін сыншыларға білдірмеді, бірақ кейіннен достарына "шайтандар, апаттар мен жоғалтулар" енді оны Эвменидтердің (грек тілінде The Furies) өз нұсқасы сияқты аңдығанын мойындады. Бекон өзінің қалған уақытын Парижде өткізуді және жерлеу рәсімдерін ұйымдастыруды жалғастырды. Сол аптаның соңында ол Дайердің отбасын жұбату үшін Лондонға оралды. Жерлеу кезінде Дайердің достары, соның ішінде Ист-Эндтегі қылмыскерлер жылап жіберді. Қоныстың қабірге түсірілуі кезінде бір досы "сен - ақымақсың!" деп айқайлап жіберді. Бекон іс жүргізу кезінде аяулы болды, бірақ келесі айларда эмоциялық және физикалық күйзеліске ұшырады. Терең әсер еткен ол келесі екі жылда Дайердің бірнеше портреттерін және үш жоғары бағаланған "Қара триптихтарды" суретке түсірді, олардың әрқайсысында Дайердің өзіне-өзі қол жұмсауына дейін және кейін болған сәттер бейнеленген.

Өлім

Демалыста болған кезде Бэкон 1992 жылы Мадридтегі жеке «Клинико Рубер» клиникасына түсті. Оның өмір бойы мазалаған созылмалы астмасы нашарлап, тыныс алуы қиын болды, тіпті сөйлей де алмайтын жағдайға жетті. 1992 жылғы 28 сәуірде 82 жасында жүрек талмасынан көз жұмды. Ол өзінің мүлкін (сол кезде 11 миллион фунт стерлингке бағаланған) мұрагері және жалғыз мұрагері Джон Эдвардсқа қалдырды. 1998 жылы Эдвардстың өтінішімен, Бэкон мен Эдвардстың досы Брайан Кларк, Жоғары соттың шешімімен, Бэконның бұрынғы галереясы «Марлборо Файн Арт» пен оның мүлкі арасындағы барлық байланысты үзіп, мүліктің жалғыз атқарушысы болып тағайындалды. 1998 жылы Дублиндегі Хью Лейн галереясының директоры Эдвардс пен Кларктан Бэконның 7 Рис Мьюс, Саут Кенсингтондегі студиясының барлық заттарын алуға келісім алды. Студиясының ішіндегі заттар сараланды, көшіріліп, галереяда сол күйінде қайта орнатылды.

Айқышқа шегеленуі

Франсис Бэконның шығармаларында айқышқа шегелену бейнесі зор салмаққа ие. Сыншы Джон Расселлдың айтуынша, Бэконның туындыларындағы айқышқа шегелену – "бір немесе бірнеше адамға дене күші қолданылып, оны бір немесе бірнеше адамның бақылауына ұшыраған ортаның жалпы атауы". Бэкон осы көріністі "барлық түрлі сезім мен құбылыстарды бекітуге болатын ұлы құрылым" деп мойындады. Ол айқышқа шегелену бейнесінің арқасында "адам мінез-құлқының белгілі бір салаларын" ерекше тәсілмен зерттеуге мүмкіндік бергенін сенді, себебі бұл тақырыптың құрылымын көптеген ескі шеберлер бойына жинақтаған. 1933 жылы оның демеушісі Эрик Холл осы тақырыпта үш картинадан тұратын серия жасауды тапсырды. Алғашқы картиналары Матиас Грюневальд, Диего Веласкес және Рембрандт сияқты ескі шеберлердің ықпалында болды.

Папалар

Бэконның Папалар сериясы, көбінесе Веласкестің әйгілі Иннокентий X портретінен (1650, Галерия Дориа Памфили, Рим) үзінділер құрайды, бұл оның бұрынғы туындыларында кездесетін мотивтерді одан әрі дамытатын керемет суреттер, мысалы, айқышқа ілінген үш тұлғаның зерттелуі сияқты, ашық айқайлайтын ауыз. Психологиялық күштерді көрсететін және сезімнің күші сияқты ішкі энергияны символдайтын жартылай иілген параллель сызықтармен бейнеленген Папалардың тұлғалары, бастапқы бейнелерінен бөлініп, билік символизмінен айырылып, азап шеккен адамзаттың аллегорияларына айналады.

Жатақталған фигуралар

Бейконның көптеген суреттерінде "қоныстанған" бейнелер кездеседі. Жеке немесе, триптихтердегідей, өзгерістермен қайталап суреттелген олар, символдық белгілермен (шеңберлі жебелер сияқты айналма белгілер) түсіндіріледі, соның арқасында суреттелген бейнелерді заманауи GIF сияқты қозғалысқа келтірілген суреттерге арналған эскиздерге айналдырады. Әсіресе, жалаңаш бейнелердің композициясына Микеланджелоның мүсіндік туындылары әсер етеді. Оның бейнелерді көп фазалы түрде бейнелеуі, көбінесе портреттердегі модельдерге де қолданылады, бұл Эдвард Муйбридждің хронофотографиясына сілтеме болып табылады. Ол сондай-ақ Маттиас Грюневальдтың туындыларын және Эйзенштейннің 1925 жылғы "Потёмкин крейсері" фильміндегі "Одесса баспалдақтары" сахнасынан медбикенің фототөбелерін пайдаланды. Бэкон 1935 жылы осы фильмді көріп, содан кейін оны жиі тамашалады. Ол студиясында оқиға орнының фотосуретін сақтап, онда үрей мен қорқыныштан айқайлап, қанға боялған бетінен сынған көзәйнек ілінген медбикенің басы бейнеленген. Ол мансабының барысында осы суретті шабыт көзі ретінде пайдаланды. Бэкон айқайлаған ауызды өзінің жұмысының катализаторы деп сипаттады және химераны суретке түсіргенде оның пішінін қолданды. Осы мотивтің қолданылуын оның сақталған алғашқы туындыларының бірінде, "Адам бейнесінен абстракция" атты суретінде көруге болады. 1950 жылдардың басында бұл мәселе оның басты алаңдаушылығына айналды, өнер сыншысы және Бэконның өмірбаянын жазған Майкл Пеппиаттың айтуынша, "егер біреу осы айқайдың пайда болуын және мағынасын толық түсіндіре алса, ол Фрэнсис Бэконның өнерін түсінуге одан да жақын болар еді" деуде артық айтқандық емес.

Мүлікті беру

1999 жылы Англияның Жоғарғы соты Беконның бұрынғы галереясы – «Марлборо Фине Арт» галереясын мүлкін басқару үшін жаңа, тәуелсіз өкілмен алмастыру керектігін қаулы етті. Содан кейін мүлік иесі ретінде Нью-Йорктегі «Тони Шафрази» галереясымен және Еуропадағы «Faggionato Fine Arts» галереясымен келісім жасалды. Сол жылы мүлік иесі «Marlborough UK» және «Marlborough International, Vaduz» галереяларын сотқа берді, оларды Беконның 1992 жылы қайтыс болғанға дейін және оның мүлкіне зиян келтірген қарым-қатынаста заңсыз пайдалануда айыптады. Сот талабында «Марлборо» галереясы Лондонда Беконның туындылары үшін өте аз төлем жасады және оларды Лихтенштейндегі филиалы арқылы әлдеқайда жоғары бағамен қайта сатты. Сондай-ақ, «Марлборо» Беконның туындыларының толық тізімін бермеді және оның 33 картинасын есепке алмады. 2002 жылдың басында Эдвардс өкпе қатерлі ісігіне шалдыққаннан кейін тараптар соттан тыс келісімге келді, әр тарап өзінің сот шығындарын өтеді. Сот процесі барысында «Марлборо» галереясынан Беконның белгісіз саны суреттері табылды, ал галерея Беконның өміріне қатысты көптеген хаттар мен құжаттарды тапсырды. 2003 жылы мүлік иесі Джерсидегі төрт адамнан тұратын трастқа берілді.

Бэкон студиясының көшірілуі

1998 жылдың тамызында Бэконның жалғыз мұрагері Джон Эдвардс және Бэконның мүлкін басқарушы суретші Брайан Кларк Бэконның студиясын Дублиндегі Хью Лейн галереясына табыс етті. 7 Reece Mews студиясы 1992 жылы Бэконның қайтысынан бері көбінесе өзгеріссіз қалды, сондықтан оны кейінгі ұрпақ үшін сақтап қалу туралы шешім қабылданды. Археологтар, өнер тарихшылары, консерваторлар және кураторлар тобы студияның Дублинге толық көшірілуін бақылады. 7000-нан астам заттың орналасқан жері картаға түсірілді, жоспарлар мен көтерілімдер жасалды, заттар жиналып, каталогталды, ал студия бастапқы есіктері, едені, қабырғалары және төбесі сақталған күйінде қайта құрастырылды. 2001 жылы көшірілген студия толыққанды деректер базасымен бірге жұртшылыққа ашылды, бұл суретші студиясының барлық мазмұнының алғашқы компьютерлік тізімі болды. Студиядағы әрбір зат деректер базасында тіркелген. Әрбір жазбада заттың суреті мен оның тура сипаттамасы бар. Деректер базасында шамамен 570 кітап және каталог, 1500 фотосурет, 100 қиылған сурет, 1300 кітаптан жыртылған беттер, 2000 суретшінің құралдары және 70 сурет тіркелген. Басқа санаттарға Бэконның хаттары, журналдар, газеттер және винилдік пластинкалар кіреді. The Irish Times газетіне берген сұхбатында ол Бэкон студиясының Ирландияға көшірілуі туралы былай деді: "Бұл өте орынды. Мен Франсис бұны ұнататынына сенемін. Ол осы жерде дүниеге келді және бір рет өлгенше қайта орала алмайтынын айтқан еді – бұл тым көп назар аударуға себеп болар еді."

Сауда-саттық құны

Папалар мен үлкен триптихтар өз заманында аукционда ең жоғары бағаға сатылды. Ол сол кездегі рекордтық 14,2 миллион фунт стерлинг (27,5 миллион доллар) бағамен сатылды. 2008 жылы «Триптих, 1976» Sotheby’s аукционында 55,465 миллион еуроға (86,28 миллион доллар) сатылды, бұл Бэконның туындысы үшін жаңа рекорд болды және сол кезде аукционда өткен соғыстан кейінгі өнер туындысы үшін ең жоғары баға еді. 2013 жылы Люциан Фрейдтің «Үш зерттеуі» Christie’s New York аукционында 142,4 миллион долларға сатылды, бұл аукциондық құны бойынша «Триптих, 1976» туындысын озып кетті, сол кездегі өнер туындысының ең жоғары аукциондық бағасы болды және Эдвард Мунктың «Шырылдаудың» төртінші нұсқасын артта қалдырды. Леонардо да Винчидің «Сальватор Мунди» картинасы кейіннен одан да жоғары бағаға сатылды.

Каталогтың негіздемесі

Алғашқы, толық емес каталог 1964 жылы куратор Рональд Аллей жасады. 2016 жылы Мартин Харрисон және басқалар Фрэнсис Бэкон: Каталог Разонне бес томдық жинағын, Бэконның 584 картинасын қамтитын, жариялады.

Ақпарат көздері және қосымша оқу

Архимбо, Мишель. Фрэнсис Бэкон: Соңғы көрініс. Нью-Йорк: Phaidon Press, 1994. Бэкон, Фрэнсис. Фрэнсис Бэкон: Эстейттен маңызды суреттер. Нью-Йорк: Tony Shafrazi галереясы, 1998. Балдассари, Энн. Бейкон Пикассо: Суреттердің өмірі. Лондон: Flammarion, 2005. Брайтон, Эндрю. Фрэнсис Бэкон. Лондон: Tate Publishing, 2001. Каппок, Маргарита. Фрэнсис Бэконның студиясы. Лондон: Merrell Publishers, 2005. Делюз, Жиль. Фрэнсис Бэкон: Сезімталдықтың логикасы. Париж: Continuum International Publishing Mansell, 2004. Домино, Кристоф. Фрэнсис Бэкон. Лондон: Thames and Hudson, 1997. Эдвардс, Джон. 7 Рис Мьюс: Фрэнсис Бэконның студиясы. Лондон: Thames & Hudson, 2001. Фарсон, Дэниел. Фрэнсис Бэконның алтыннан жасалған тұрмыс кеші. Лондон: Vintage, 1994. Гейл, Мэтью және Сильвестр Дэвид. Фрэнсис Бэкон: Қағаз үстіндегі жұмыстар. Лондон: Tate Publishing, 1999. Хаммер, Мартин. Бэкон және Сазерленд. Бостон: Yale University Press, 2005. Хаммер, Мартин. Фрэнсис Бэкон: Портреттер мен бас суреттері. Эдинбург: Шотландияның ұлттық галереясы, 2005. Харрисон, Мартин. Камерадағы Фрэнсис Бэкон: Фотография, кино және сурет салу практикасы. Лондон: Thames & Hudson, 2005. Харрисон, Мартин; Дэниелс, Ребекка. Фрэнсис Бэконның алғашқы басылымдары. Лондон: Thames & Hudson, 2009. Кундерa, Милан & Борель, Франс. Бейкон: Портреттер және автопортреттер. Лондон: Thames & Hudson, 1996. Пеппиат, Майкл. Фрэнсис Бэкон: Жұмбақтың анатомиясы. Лондон: Weidenfeld & Nicolson, 1996. Пеппиат, Майкл. Фрэнсис Бэкон 1950-ші жылдары. Лондон: Yale University Press, 2006. Ротенштейн, Джон (кіріспе); Алли, Рональд. Каталог және құжаттама, 1964. Фрэнсис Бэкон. Thames and Hudson. Румп, Герхард Чарльз. Фрэнсис Бэконның адам бейнесі. Г. Шарль Румп: Kunstpsychologie, Kunst und Psychoanalyse, Kunstwissenschaft. (1981), 146–168 беттер. Рассел, Джон. Фрэнсис Бэкон. Лондон: Thames and Hudson, 1993. Сабатье, Бруно. "Толық графикалық жұмыс, Catalogue Raisonné", Париж, JSC Gallery, 2012. Шмид, Виланд. Фрэнсис Бэкон: Міндеттеме және қақтығыс. Лондон: Prestel Verlag, 2006. Синклер, Эндрю Фрэнсис. Бейкон: Өмірі және зорлық-зомбылыққа толы кезеңдері. Лондон, Sinclair Stevenson, 1993; Нью-Йорк, Crown. Стеффен, Барбара; Брайсон, Норман. Фрэнсис Бэкон және өнер дәстүрі. Цюрих: Skira Editore, 2004. Стивенс, Марк; Сван, Анналин. Фрэнсис Бэкон: Аян. Knopf, 2021. Сильвестр, Дэвид. Фрэнсис Бэконмен сұхбаттар. Лондон: Thames & Hudson, 1987. Сильвестр, Дэвид. Фрэнсис Бэконға кері қарау. Лондон: Thames & Hudson, 2000. Сильвестр, Дэвид. Фрэнсис Бэкон: Адам денесі. Лондон: Hayward Gallery, 1998. Сильвестр, Дэвид. Қазіргі заманғы өнер туралы: 1948–2000 жылдардағы сындық эсселер. Лондон: Pimlico, 2002. Тодоли, Винсенте. Фрэнсис Бэкон: Қапазда. Босатылған. Лиссабон: Fundacao De Serralves, 2003. Ван Альфен, Эрнст. Фрэнсис Бэкон және өзіндік сананың жоғалуы. Лондон: Reaktion Books, 1992. Цвайте, Армин. Фрэнсис Бэкон: Шындықтың зорлығы. Лондон: Thames and Hudson, 2006.