Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1676–1689 жылдары. Папа Иннокентий XI (Innocentius XI; 16 мамыр 1611 – 12 тамыз 1689), туған аты Бенедетто Одескальчи, 21 қыркүйек 1676 жылдан өліміне дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Францияның Людовик XIV-мен арадағы саяси және діни шиеленіс Иннокентий XI үшін үнемі алаңдаушылық тудырды. Папалық мемлекеттерде ол салықтарды төмендетті, папалық бюджетте профицит жасады және шіркеудегі жекқорлық пен туыстық қатынастарды жоққа шығарды. Иннокентий XI Папалық мемлекетті басқаруда қарапайымдылықты ұстанып, оның әдістері киім киюден бастап, жеке мінез-құлықтың кең ауқымына дейін христиандық құндылықтарға сәйкес болды. Рим папасы болып сайланғаннан кейін, ол Рим Куриясының моральдық және әкімшілік реформаларын жүзеге асыруға кірісті. Ол жұмыс істемейтін лауазымдарды жойды, уағыздаудың қарапайымдылығын және құлшылықтағы құрметті күшейтті, бұл талапты дін қызметкерлерінен де, қарапайым жұрттан да талап етті. Венгрияны түрік билігінен азат етуге дипломатиялық және қаржылық қолдау көрсеткендігі үшін ол елде әлі де «Венгрияның құтқарушысы» деп аталады. 1791 жылдан бастап қасиеттілікке жариялау процесі қиындықтарға толы болды, көп жылдар бойы дау тудырды және бірнеше рет тоқтатылды, бірақ 1956 жылы Папа Пий XII оны мақұлданды.

Ерте өмір

Бенедетто Одескальчи 1611 жылы 16 мамырда Комода, Комоның дворяны Ливио Одескальчи мен оның әйелі Паола Кастелли Джованеллидің ұлы болып дүниеге келді. Баланың аға-інілері Карло, Лукреция, Джулио Мария, Константино, Никола және Паоло болды. Оның әпкесі арқылы бірнеше танымал туыстары болды: оның немересі кардинал Балдассаре Эрба Одескальчи, кардинал Бенедетто Эрба Одескальчи және кардинал Карло Одескальчи. Одескальчилер, қарапайым дворян отбасы, кәсіпкерлікке бейімділік танытты. 1619 жылы Бенедеттоның ағасы Генуяда үш ағасымен бірге банк құрды, ол тез арада табысты ақша қарызға беру бизнесіне айналды. Грамматика және әдебиет бойынша оқуын аяқтағаннан кейін 15 жастағы Бенедетто Генуяға көшіп, отбасылық бизнесте шәкірт ретінде жұмыс істеді. Нюрнберг, Милан, Краков және Рим сияқты Италия мен Еуропаның ірі қалаларындағы клиенттермен тиімді экономикалық келісімдер жасалды. 1626 жылы Бенедеттоның әкесі қайтыс болды, ол Генуяға ауысудан бұрын жергілікті колледжде иезуиттер берген гуманитарлық ғылымдарды оқуға кірісті. 1630 жылы ол қатты жұқпалы аурудан мүжілгенімен аман қалды, бірақ анасы қайтыс болды. 1632 және 1636 жылдар арасында Бенедетто азаматтық құқық мамандығын оқу үшін Римге, содан кейін Неапольге көшіп баруды шешті. Бұл оның апостолдық протонотарий, Апостолдық камераның президенті, Марко ди Рома комиссары және Мацерата губернаторы лауазымдарын алуына әкелді. 1645 жылдың 6 наурызында Рим папасы Иннокентий X (1644–55) оны Санти Косма е Дамиано диакониясымен кардинал-диакон етіп тағайындады. Кейіннен Феррараға легат ретінде жіберілді. Ол ауыр ашаршылыққа ұшыраған халыққа көмек көрсету үшін Феррараға жіберілгенде, Рим папасы оны Феррара халқына "кедейлердің әкесі" деп таныстырды. 1650 жылы Одескальчи Новара епископы болды, ол өзінің епархиясындағы кедейлер мен науқастарға көмек көрсету үшін кірісінің барлығын жұмсады. Ол 1655 жылғы конклавқа қатысты. 1656 жылы папаның рұқсатымен Новара епископы лауазымынан бас тартып, ағасы Джулионың орнына Римге көшті. Римде ол өзі мүшесі болған түрлі конгрегациялардың кеңесіне белсенді қатысты. 1669–70 жылдарғы конклавқа қатысты.

Сайлау

1669 жылы папа Клемент IX (1667-69) қайтыс болғаннан кейін Одескальчи папалыққа күшті үміткер болды, бірақ француз үкіметі оның кандидатурасын қабылдамады (қазір жойылған вето құқығын қолданып). Папа Клемент X (1670-76) қайтыс болғаннан кейін Франция королі Людовик XIV (1643-1715) Одескальчинің сайлануына қарсы патшалық ықпалын тағы да қолдануға ниеттенді. Алайда, кардиналдардың да, римдік халықтың да Одескальчини папа ретінде қалауға бірлесіп келіскенін сезген Луи, француздық партия кардиналдарына оның кандидатурасын қолдауға мәжбүр болды. 1676 жылдың 21 қыркүйегінде Одескальчи Климент X-тің ізбасары болып сайланды және Иннокентий XI есімін алды. Ол бұл есімді 1645 жылы оны кардинал қылып тағайындаған папа Иннокентий X-тің құрметіне таңдады. 1676 жылдың 4 қазанында протодиакон кардинал Франческо Майдальчини оны ресми түрде понтифик етіп тағайындады.

Папалық басқаруды реформалау

Билікке келгеннен кейін, Иннокентий XI барлық күш-жігерін Курияның шығыстарын азайтуға жұмылдырды. Ол кардиналдар арасындағы жезөкшелікке қарсы қатаң ережелер енгізді. Ол өте қарапайым өмір сүрді және кардиналдарды да солай етуге шақырды. Осылайша ол билікке келген кезде 170 000 скудиге жеткен жылдық дефициттің орнын толтырып қана қоймай, бірнеше жылдың ішінде Папаның кірісі шығындардан асып кетті. Ол мінез-құлықты реформалаушы және әкімшілік бұзушылықтарды түзетуші ретіндегі ынтасын дереу жариялады және іс жүзінде көрсетті. Ол дін қызметкерлерінен бастап, қара халықты да жоғары моральдық деңгейге көтеруге тырысты. Ол Римдегі барлық театрларды (әдепсіздік пен жамандық ошақтары саналғандықтан) жапты және Рим операсының дамыған дәстүрін уақытша тоқтатты. 1679 жылы ол Эскобар, Суарес және басқа да казуистердің (көбінесе Паскальдың «Провинциялық хаттарында» қатты сынға ұшыраған иезуит казуистері) еңбектерінен алынған алпыс бес тезисті «propositiones laxorum moralistarum» деп айқындап, оларды үйретуге тыйым салды, бұл тыйымды бұзғандарға айып салынды.

Вена шайқасы

Иннокентий XI – Киелі Рим империясы мемлекеттерін және Польша-Литва королі Ян III Собескийді біріктірген Киелі Лиганың белсенді ұйымдастырушысы болды. 1683 жылы түріктер қоршаған Венаны құтқаруға асықты. Қоршаудан кейін Иннокентий XI христиан князьдарын түріктерді Османдық Венгриядан қуу үшін көмек беруге шақыруға бар күшін жұмсады. Ол Австрия мен Венгриядағы түрік соғысы қорына миллиондаған скуди үлестірді және 1688 жылдың 6 қыркүйегінде Белградтың алынуы туралы естіп қуанды. Сондай-ақ, ол Джеймстің қиын сәтінде қолдамағанын көрсетті. Иннокентий Джеймс II таңдаған, 3-ші баронет сэр Эдвард Петрені кардинал қылып тағайындаудан бас тартты.

Аборт

Иннокентий XI 1679 жылы Санктиссимус Доминус паптық бұйрығын шығарды, онда доктринаға либералды көзқарас ұсынған 65 тезис айыпталып, оның ішінде екісі абортқа қатысты болды. Ол ең алдымен 34-тезисті айыптап, аборт жасаудың заңсыз екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ол 35-тезисті де айыптады, онда былай делінген: "Жатырдағы ұрықтың (көтеріліп жатқанда) рационалды жаны жоқ болуы және ол туғаннан кейін ғана пайда бола бастауы мүмкін; демек, ешқандай аборт адам өлтіру емес деп айту керек".

Басқа қызмет түрлері

Иннокентий XI барлық адамдардың арасында сенім мен моральдық тазалықты сақтауға ерекше мұңлы болды. Ол барлық адамдарға толыққанды білім беруді және үлгілі өмір салтын қадағалауды талап етті, сондай-ақ римдік әйелдердің киімдерінің сыпайы болуына қатысты қатаң ережелер енгізді. Бұдан бөлек, ол Римдегі құмар ойындарына арналған орындарды жауып, құмар ойындарына деген құштарлықтың күшеюіне тосқауыл қойды. 12 ақпан 1679 жылғы жарлығымен ол қасиетті тағайынды алуды жиі, тіпті күнделікті етуге шақырып, ынталандырды. 1688 жылы ол папа Сикст V-нің барлық театрлар мен опера үйлерінде сахнада ән салуға әйелдерге тыйым салған жарлығын қайтадан бекітті. Иннокентий XI испан иезуиті Франсиско Суарес жариялаған Varia Opuscula Theologica (Әртүрлі теологиялық жазбалар) кітабына қарсы тұрды. Ол 1679 жылы барлық даналарын өртеуге бұйрық берді, бірақ бұл бұйрық орындалмады. Осы кітаптардың бірі 2015 жылы табылған.

Консисториялар

Ол екі консисторияда 43 жаңа кардиналды кардиналдық дәрежесіне көтерді. 1681 жылы ол Антонио Пигнателлиді кардинал етіп тағайындады, ол кейін Папа Иннокентий XII болды (оны кардинал қылып көтерген папаның құрметіне осы есімді алды). Иннокентий XI өзінің сырлас досы Людовико Мараччиниді де кардинал етіп тағайындауды жоспарлаған, бірақ ол бұл ұсыныстан бас тартты.

Қасиеттілер мен адалдар деп жариялау

Сонымен қатар, ол екі қасиетті адамды қанондалған: 1681 жылы Бернард Ментонды және 1687 жылғы 8 сәуірде Педро Арменголды. Ол алты адамды мақұлданған деп жариялады.

Соңғы күндер және өлім

Иннокентий XI 1682 жылдан бері бүйрек тастарынан зардап шеккені мәлім, ал 1689 жылы денсаулығы айтарлықтай нашарлады. Сол жылдың маусым айында ол төсегіне жатып қалды. Денсаулығының нашарлауына байланысты, 19 маусымда епископтарды тексеру үшін шақырылған кардиналдар кеңесін, сондай-ақ 21 маусымдағы жиналыстарды да тоқтатты. 25 маусымда Папаға күрт қызу ұрды, ал 29 маусымда Киелі Петр мен Пауыл мерекесіне арналған салтанатты миссаны өткізе алмады, оның орнына кардинал Флавио Чиги оны өткізді. 2 шілдеде Папаның жағдайы нашарлап, дәрігерлер оның сол аяғынан сұйықтық шығару үшін кесіп тастады, содан кейін 31 шілдеде оң аяғына операция жасады, ал келесі екі күнде тағы екі операция жасалды. 9 тамызда ол Виатикумды қабылдады, себебі дәрігерлер оның көп уақыты қалмағанын айтты. 11 тамызда ол кардинал Леандро Коллоредоны қабылдады, ол Папаның он адамды кардинал дәрежесіне көтеруді жоспарлағанын еске салды, бірақ кардиналтың талабына қарамастан, Папа одан бас тартты. 12 тамыздың таңында ол сөйлеу қабілетін жоғалтып, тыныс алуда қиындықтарға тап болды. Пьер Этьен Монно жобалап, мүсіндеген ескерткіште Папа таққа отырған күйі бейнеленген, ал төменде Иоанн III Собискидің Венаны түріктерден азат етуін көрсететін рельеф бар, екі жағында Иман мен Батылдық аллегориялық тұлғалары тұр. 2011 жылдың сәуір айында Иннокентий XI-нің мәйіті киелі жатқан Иоанн Павел II-нің мәйітіне орын ашу үшін жылжытылды.

Қасиетті деп жариялау

Иннокентий XI-ді қасиеттілікке көтеру процесі 1691 жылы Папа Иннокентий XII бастады. Оның ісі 23 маусым 1714 жылы Клемент XI тұсында ресми түрде ашылды, оған Құдайдың қызметшісі атағы берілді және Клемент XII тұсында жалғасты, бірақ француздық ықпал және янсенизм айыптаулары 1744 жылы Папа Бенедикт XIV-тің бұл процесті тоқтатуына себеп болды. 20-ғасырда қайтадан жаңартылды; оның еңбектері 1945 жылғы 24 наурызда дінтанушылармен мақұлданды.

Оның қасиеттілікке ие болғаннан кейін, оның саркофагы базиликаның Әулие Себастьян капелласындағы Әулие Себастьян алтарының астына қойылды, ол 8 сәуір 2011 жылға дейін сол жерде тұрды. Бұл күні, оның қасиеттілікке ие болған құрметіне орай және оның қабіріне қоғамның қолжетімділігін арттыру үшін, Әулие Петрдің төменгі бөлігіндегі гроттан базиликаға Папа Иоанн Павел II-нің қалдықтарын орын ауыстыруға орын босату үшін саркофаг көшірілді. Иннокентийдің денесі базиликаның Пәрмен ғибадатханасының алтарына көшірілді, ол Клементин капелласы мен Папа Григорийдің (590–604) жерленген қалдықтарына жақын орналасқан. 2003 жылы қасиеттілікке ие болады деп күтілген, бірақ кітаптың жарыққа шығуы Иннокентий XI-ді қасиеттілікке ие ету жоспарларын тоқтатты.