Кіріспе
Гитараның ішекті аспаптарының бірі – Чэпмен таяғы, 1970 жылдардың басында Эммет Чэпмен жасаған электрлі музыкалық аспап. Гитара отбасының мүшесі саналатын Чэпмен таяғы әдетте он немесе он екі жеке-жеке реттелген ішегі болады және бас партияларын, мелодияларды, аккордтарды немесе текстураларды ойнау үшін қолданылады. Толық полифониялық аккордты аспап ретінде құрастырылған ол бір уақытта бірнеше музыкалық бөліктерді орындауға мүмкіндік береді. Таяқ пассивті немесе активті датчик модульдерімен жабдықталған, олар жеке аспап күшейткішіне қосылады. Арнайы синтезатор датчигімен ол синтезаторларды іске қосуға және электронды аспаптарға MIDI сигналдарын жіберуге қолданылуы мүмкін.
The Chapman Stick is an electric musical instrument devised by Emmett Chapman in the early 1970s. A member of the guitar family, the Chapman Stick usually has ten or twelve individually tuned strings and is used to play bass lines, melody lines, chords, or textures. Designed as a fully polyphonic chordal instrument, it can also cover several of these musical parts simultaneously. The Stick is available with passive or active pickup modules that are plugged into a separate instrument amplifier. With a special synthesizer pickup, it can be used to trigger synthesizers and send MIDI messages to electronic instruments.
Шығуы, тарихы және танымалдығы
1969 жылы джаз-гитарашы Эммет Чэпмен екі қолмен тарту әдісін (екі қолдың да перделерге параллель ойнауы) жасап, оны өз ойнауында қолданды. Сол кезде Чэпмен 9 ішекті, ұзын масштабты гитарада ойнаған, бірақ әдістің толық потенциалын пайдалану үшін "бос қолдармен" пайдалануға болатын жаңа аспап жасауды шешті. Chapman Stick-ті жасауға бес жыл кетті, осы уақытта Чэпмен оны сату үшін бизнес құруды да жоспарлады. Stick-тің алғашқы өндіріс үлгісі 1974 жылы ұсынылды. Сол жылдың 10 қазанында Чэпмен аспабын "What's My Line?" ойын-шоуында көрсетіп, көпшілік назарына түсірді. Weather Report тобының бұрынғы бассисі Альфонсо Джонсон Chapman Stick-ті көпшілікке таныстырған алғашқы музыканттардың бірі болды. Сессия музыканты Тони Левин де аспапты ерте пайдаланған және 1970-жылдардың ортасынан бастап ойнай бастады: ол оны Питер Габриэльмен бірге сессияларға және гастрольдерге алып жүрді, сондай-ақ 1981 жылдан бастап King Crimson тобының мүшесі ретінде өз жұмысында пайдаланды. Ол оны Liquid Tension Experiment тобында және Pink Floyd, Yes сияқты топтармен сессияларда да қолданды. Левин бір барабаншы мен екі Stick ойнаушысынан тұратын Stick Men тобын құрды. Stick-тің маңызды рөліне байланысты Stick ойнаушыларына әсер еткен жазбалардың қатарында 1981 жылғы King Crimson альбомы "Discipline" (Тони Левин орындаған) және Эммет Чэпменнің "Parallel Galaxy" альбомы бар. Эми Гранттың "Angels" хит-синглінде де Stick солосы болды (Энди Виддерс Эллис орындаған). Stick Дэвид Линчтің "Дюна" фильмінде Гурни Халлектың балисеті ретінде жасырын пайда болды, бірақ Халлектың (Патрик Стюарт ойнаған) аспапты ойнаған көрінісі кинотеатрлық нұсқадан алынып тасталды және тек кеңейтілген нұсқаларда ғана көруге болады. Бұл сахнада ойнатылатын музыка Эммет Чэпменнің кассетаға жазылған "Back Yard" әнінен алынған. Animusic-тің авторы Уэйн Лайтл өзінің "Stick Figures" шығармасында жартылай антропоморфты бас-гитараға шабыландырғанын, оның шабыты Chapman Stick болғанын айтты.
Құрылыс
Чепмен таяқтары көптеген материалдардан жасалған. Алғашқылары қатты ағаштан, көбінесе темір ағашынан, бірақ кейбіреулері эбониден және басқа да экзотикалық ағаштардан 1980 жылдардың басына дейін жасалған. Келесі топ 1989 жылға дейін инжекциялық қалыптау арқылы жасалған поликарбонат шайырынан жасалған. Олардан кейін реттелетін трасс таяқшасы бар бір бөліктен жасалған қатты ағаш құрылымдары пайда болды, ал 2001 жылдан 2000-шы жылдардың ортасына дейін (қазіргі уақытта қолжетімді болмаса да) "Стик XG" (Extended Graphite) құрылымдық графиттен, үздіксіз талшықты карбон талшығынан жасалды. Бүгінде олар қабатты ағаштардан (оның ішінде падук, үнділік роза, тарара, шаған, венге және махогань), қабатты бамбуктан, сондай-ақ графиттен жасалады. Гитара мен бас гитарадан айырмашылығы, Stick-тің тақтасы өте аз иіліммен орнатылады. Ол гитараға қарағанда өте тегіс, гитараның кері иілімі бар. Ұзын мензурасы, тот баспайтын болаттан жасалған пирамида пішіндес ладтар, өте төменгі ішектердің биіктігі және өте сезімтал датчиктермен үйлесімде, бұл құрылым тарту стилінде ойнауға артықшылық береді. Аспаптың артқы жағы гитара мойны сияқты қисық емес, керісінше, терең қисық жиектері бар (сонымен қатар Stick-тің дизайндық белгісі).
Тюнинг
Бастапқы (қазіргі "Классикалық") күйлеу бес бас ішектен (Grand Sticks-те алтысы) тұрады, олар квинталар бойынша жоғары қарай күйленеді, ал ең төменгі ішек фретбордтың ортасында орналасқан. Бес мелодиялық ішек (Grand Stick-те 6) төртіншілер бойынша жоғары қарай күйленеді (яғни, ең төменгі биіктіктегі ішектен ең жоғары биіктіктегі ішекке дейін), сондай-ақ ең төменгі ішегі фретбордтың ортасында болады. Аппараттық бөліктері кез келген позицияда кез келген қалыңдықпен ішектерге бейімделу үшін толығымен реттеледі. 36 дюймдік аспапта ноталар төменгі C-ден (5 ішекті бас гитарадағы B-ден жоғары) жоғары D-ге дейін (гитарадағы жоғары E ішегінен бір тон төмен) ауытқиды. Гитара шкаласының екі моделінде (Alto Stick және Stick Guitar) ноталар гитараның ең төменгі E ішегінен төмен F-ден гитараның ең жоғары E ішегінен жоғары F#-ға дейін ауытқиды. Күйлеу конфигурациялары ойнаушының стиліне байланысты өзгеруі мүмкін: жетекші аспап ретінде ойнайтын ойнаушы әдетте жоғарырақ питчті күйлеуді таңдайды, мелодиялық және бас ішектер арасында көбірек айырмашылық немесе үйлесімділік болуы мүмкін. Chapman Stick-тің ішектеу/күйлеу конфигурациясы, ішкі ноталар арасындағы тығыз байланыспен үлкен, толық дыбысты акорды ойнағысы келетін ойнаушы үшін тиімді. Стандартты гитарадан айырмашылығы, онда белгілі бір саусақпен ойнау мүмкіндігі шектеледі, Stick күйлеу әр қолдың қысқыштары астында төрт немесе тіпті бес октаваға дейін нота таңдау мүмкіндігін ұсынады. Классикалық күйлеудің тағы бір артықшылығы бар: төртінші және бесінші интервалдар бойынша күйлеу аспаптың екі бөлігінде де сақталады; тұрақты күйлеу жаңадан бастаушыларға оқуды, ал тәжірибелі ойнаушыларға транспозициялау мен импровизациялауды жеңілдетеді. Сонымен қатар, бас/мелодиялық бөлу микротондық күйлеуге мүмкіндік береді. Өндірушінің веб-сайтында күйлеу туралы толық ақпарат бар.
Tuning configurations may change depending on the player's style: a player playing as a lead instrument will choose an overall higher pitch tuning, with more separation or overlap between the melody and bass courses. The stringing/tuning configuration of the Chapman Stick is advantageous to the player who wishes to play large, fully voiced chords with close inner note relationships. In contrast to a standard guitar, where one tends to "run out of options" within a particular fingering, the Stick tuning results in up to four or even five octaves of note choices under each hand's fretting position. The classic tuning shows another advantage as well: The regular tunings in fourths and fifths remain consistent in each of the two parts of the instrument; regular tunings facilitate learning by beginners, as well as transposition and improvisation by advanced players. Also, the bass/melody division allows microtonal tunings. The manufacturer's website has more detailed information on tunings.
Электроника
Stick пассивті немесе белсенді қабылдағыш модульдермен қол жетімді. Реттелген Roland GK 3 пикаптары аспаптың жоғары немесе төмен жағына орнатылуы мүмкін, бұл аспапқа Roland GR 20 немесе Axon AX 100 сияқты бір немесе екі гитара синтезаторын іске қосуға немесе басқаруға мүмкіндік береді, сондай-ақ гитара синтезаторына тіркелген басқа MIDI аспаптарын немесе секвенсерлерді басқаруға да мүмкіндік береді. Балғамен ойнау стилі көтеріліп келе жатқан толқын формасындағы өткіш сигналды тудырады, оны осы типтегі құрылғылармен оңай қадағалауға болады. Стандартты шығыс екі арналы, TRS 1/4" ұялы қосылыс арқылы, бас және мелодиялық дауыстар бөлек шығарылады. Бас және мелодия дауыстары үшін жеке дыбыс деңгейін реттеуге арналған бақылау элементтері бар. ACTV 2 және PASV 4 қабылдағыш модульдері моно жұмыс режимдерін де қолдайды. Stick кез келген стандартты гитара немесе бас күшейткішіне қосылуы мүмкін, бұл жақсы нәтиже береді. Дегенмен, пассивті қабылдағыштардың өте жоғары кедергісіне байланысты, әсіресе толық диапазонды күшейткіш жүйелерінде (дыбыс күшейткіш жүйелер, пернетақталық күшейткіштер және т.б.) аспаптық күшейткіштерді пайдалану жиі қажет болады. Британдық музыкант Ник Беггс бас және мелодиялық ішектерден сигналды тудыра алатын толық MIDI мүмкіндігіне ие Grand Stick-ті қолданады. Ол бұл өңделген аспапты "Виртуалды таяқ" деп атады.