Кіріспе

Пьяноза – Италиядағы Тиррен теңізіндегі Тоскана архипелагындағы арал. Оның ауданы шамамен , жағалау сызығының ұзындығы . Адриатика теңізіндегі Апулия жағасынан орналасқан Тремити аралдарындағы арал.

География

Римдік дәуірде арал Планазия (жазық) деп аталды, себебі оның беті тегіс – ең биік нүктесі теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Бұл үшбұрышты пішінді құрлық массасы Эльбаның оңтүстік-батысында орналасқан және Кампо-нэлл-Эльба коммунасының бір бөлігі болып табылады. Пианоза Тоскана архипелагының бесінші ірі аралы және неоген және квартер кезеңдерінің шөгінді тау жыныстарынан тұзылған жалғыз арал; плиоценге тән теңіз жұлдыздары, моллюскалар және мшанкалар сияқты қазбалар жиі кездеседі.

Флора

Өсімдіктер құрамы негізінен Жерорта теңізіне тән түрлерден тұрады, атап айтқанда, лентиско, фенхель, жусан, розмарин және 1900 жылдарда аралға әкелінген Pinus halepensis.

Фауна

Аралдағы жануарлардың көп бөлігі 1800 жылдары әкелінген кішкентай сүтқоректілер, мысалы, кірпі және қоян, сондай-ақ фазан мен қызыл аяқты бөдене; жағалау бойында құсқар мен Аудуиннің шағасы ұялайды және Ұлттық саябақ тарапынан қорғалады. Арал жыл маусымында солтүстіктен оңтүстікке көшіп бара жатқан құстар үшін тоқтау орны болып табылады. Пианоза айналасындағы теңіз балыққа бай, себебі жағалауға көп уақыт бойы жуысу мүмкін болмады, ал қазір Ұлттық саябақтың ережелері балық аулауға тыйым салады. Аралдың төңірегіндегі теңізде шабақ, дорада, тісті балық, моруна, омар және басқа да көптеген балық түрлері қоныстанды.

Тарих

Арал алғаш рет Жоғарғы палеолит дәуірінде, Кейінгі тас ғасырында қоныстанған, бірақ б.з.д. 5000 жылы теңіз деңгейі көтеріліп, қазіргі деңгейге жеткен кезде, аралдағы аз ғана тұрғындар жақын орналасқан Скола аралшығына қашып, олардың болғандығының іздері сол жерде табылды. Мезолит дәуіріне тән балық аулау құралдары мен керамика, сондай-ақ Эльбадан келген болуы мүмкін кварц пен кремнезден жасалған заттар табылған. Ежелгі римдіктердің Планазиясында құрылыстар болған және ол кеңінен өңделген. Бұл оқиға тарихқа 6 немесе 7 жылы император Август өзінің немересі және бұрынғы мұрагері Агриппа Постумды сол жерге жер аударған кезде енді. Постум Тиберий жіберген кісі қолынан 14 жылы қаза болғанға дейін сол жерде тұрды. Постум Пианосада 1800 жылдардың екінші жартысында аббат Гаэтано Чиеричи ашқан Вилла Агриппада тұрды. Онда театр, термальды монша (Багни ди Агриппа) және теңіз тақырыбындағы мифологиялық суреттері бар қара және ақ мозаикалық едендері бар римдік вилла болды. Пианоса көптеген қарақшылардың шабуылына ұшырады; ең қаттысы 1553 жылы Драгут басқарған француз-түрік флоты халықты құрып салғанда болды. Содан кейін арал бірнеше рет қожайынын ауыстырды және тек маусымдық түрде, Елбадан жерді өңдеуге келген шаруалармен қоныстанды. 27 тамыз 1802 жылы Наполеон Эльба, Капрая, Горгона, Пианоза, Пальмайола және Монтекристо француз территориясының бөлігі екенін жариялады, ал 1805 жылы Пьомбино, Эльба аймақтарын және Пианозаның бекітілген бөлігін өзінің қарындасы Элиза Бонапартқа тапсырды. 9 сәуір 1809 жылы архипелаг Тосканаға қайтарылды, Тоскана француздардың билігінде болған кезде. 10 мамырда британдық теңізшілер мен HMS Halcyon кемесінен келген теңізшілер Пианоса мен Джаннутриге түсті. Олар бекіністерді қиратты және төрт сағаттық шайқаста 100-ге жуық тұтқынға алды. Британдықтардың бірі қаза тауып, тағы біреуі жараланды. Сонымен қатар, түскен әскерлер шаруаларды Эльбаға қайтарып жіберіп, аралды қараусыз қалдырды. Наполеон екі рет Эльбадан Пианосаға барып, мұнараны қайта тұрғызды, аралды қорғау үшін гарнизон құрды және шаруаларды қоныстандыру үшін бірнеше үй салды. Вена конгресі Эльба мен Тоскана архипелагін Тоскананың ұлы герцогіне берді. 18 ғасырдың құжаттарында бұл жердің бір кезде тығыз орманды болғаны айтылса да, адамдар мен олар әкелген жануарлар аралдағы ағаштарды жойды, қазір жағалаудың кейбір бөліктерін қоспағанда, көбінесе шөптесін дала.

Қылмыстық колония

1856 жылы Тоскананың ұлы герцогы Леопольд II Пьянозада жазалау колониясын құрды, себебі ол тұтқындарды оқшаулау, бөліп ұстау және қадағалауға өте қолайлы орын саналды. 1861 жылы Италия Корольдігі жарияланғанда аралда 149 тұтқын болды. 1864 жылы 350 тұтқынға арналған құрылыс салынды, бірақ 1872 жылы арал көптеген шаруашылықтарға бөлініп, тұтқындарды шағын топтарға ұйымдастырды. 1880 жылы аралда 960 тұтқын болды. Тұтқындар астық екті, май және Сангиовезе, Проканико сияқты шараптар өндірді. Сондай-ақ, құс, шошқа және мал шаруашылықтары да болды. 1884 жылдан 1965 жылға дейін, құрғақ климатының арқасында, Пьяноза туберкулезбен ауырған Италиялық тұтқындарды қабылдады. 1900 жылдардың басында аралда 21 азамат, 80 түрме күзетшісі, 40 әскер және 800 тұтқын тұрды. Сандро Пертини, кейін Италия Республикасының президенті, 1932 жылы саяси себептермен тұтқынға алынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943 жылдың 17 қыркүйегінде неміс әскері Пьянозаға шапқындап, басып алды. 1944 жылдың 19 наурызында француз коммандостары аралға қонды, қысқаша қақтығыстан кейін 40 түрме күзетшісін кепіл ретінде алып кетті. Келесі айда одақтас бомбалаушы ұшағы аралға шабуыл жасап, алты адам қаза тапты. Соғыстан кейін колония өз бастапқы рөліне – түрме аралы ретінде қайта оралды. Карабоньерлер бекеті және Гвардия ди Финанца жасағы құрылды, сондай-ақ әскерлердің отбасыларына арналған үйлер салынды. 1970 жылдары генерал Карло Альберто Далла Кьезаның бұйрығымен бұрынғы санаторий, Агриппа бөлімшесі, мафия басшылары мен Қызыл бригадалардың террористерін: Джованни Сензани, Ренато Курсио, Альберто Франчесчини және Бруно Сегеттиді қамау үшін жоғары қауіпсіздік түрмесіне айналдырылды. 41-бап режиміне сәйкес, 1977 жылдың мамыр айында ұшақтар мен тікұшақтар Италияның түкпір-түкпірінен 600 сотталғанды екі күн ішінде Пьянозаға жеткізді. 1979 жылы ауылды түрмеден бөлу үшін алты метрлік биіктігі мен ұзындығы бар нығайтылған бетон қабырға салынды. 1992 жылы судьялар Джованни Фальконе мен Паоло Борселлиноның қазасы Агриппа бөлімшесінің 41-бис режимінде қайта ашылуына әкелді. 20 шілде күні Палермо Уччиардоне түрмесінде қамалған елу бес мафиялық босс, олардың ішінде Микеле Греко, әскери көлік ұшағымен Пиза әуежайына, содан кейін тікұшақпен Пьянозаға жеткізілді. Арал 1997 жылдың 17 шілдесіне дейін түрме бекінісі болды, содан кейін 41-бис режиміндегі соңғы тұтқын Гаэтано Мурана басқа түрмеге ауыстырылды. Осыған дейін Пьяноза Пиппо Кало, Нитто Сантапаола және Джованни Бруска сияқты мафия басшыларын қабылдады және тұтқындарға көрсетілген қатыгездігімен танымал болды. Проди үкіметі 1998 жылдың 28 маусымында түрмені мұқият жабу туралы шешім қабылдады. Пьяноза қалған тұтқындар мен тұрғындармен бір күн ішінде эвакуацияланды, аралда бірнеше күзетшілер күтушілер ретінде қалды.

Теңіз қорғалатын аумағы

Пианоса Архипелаг Тоскано ұлттық паркінің құрамына кіреді, ол 1996 жылдан бері археологиялық және экологиялық мұрасын сақтау мақсатында теңіз қорғалатын аймақ болып табылады. Бұл мұра бұрын туризмге қол жетімсіздігінің арқасында сақталған. Аралға күніне 250 турист қана қабылданады, олар Эльба аралынан пароммен келеді. Арнайы рұқсатсыз балық аулау, суға түсу немесе жақсылап тұрақтап қоюға тыйым салынған. Жазғы маусымда Пианосаға Рио Марина мен Пиомбинодан аптасына бір рет, Сан-Винченцодан аптасына екі рет, ал Марина-ди-Камподан күн сайын Toremar компаниясының кемелерімен жетуге болады. Аралды баруға болады, бірақ тек ұйымдастырылған экскурсиялармен немесе саябақ гидтерінің сүйемелдеуімен велосипедпен саяхаттау арқылы.

Танымал мәдениетте

Джозеф Хеллердің абсурдисті соғысқа қарсы романы "22-ші қап" көбінесе Пьяноза аралында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америка Құрама Штаттары Әскери-әуе күштерінің бомбалаушы базасында өрбітеді. Хеллер "22-ші қаптың" басында нақты Пьянозаның "сипатталған барлық оқиғаларды сыйдыруға" тым кішкентай екенін айтады. Бір ерекше айырмашылық – Хеллердің "Пьянозасында" нақты аралдан өзгеше, итальяндық шағын ауыл тұрғындарының қауымы бар. Хеллер 1944 жылдың мамырынан желтоқсанына дейін Корсикада қызмет етті және 488-ші бомбалау эскадрильясының (340-шы бомбалау тобы, 57-ші бомбалау қанаты, 12-ші әуе армиясы) құрамында B-25 Митчелл бомбалаушыларымен 60 жауынгерлік миссияға қатысты.