Кіріспе

Католик дінінің қоғамдық құқық пен саясат негізі болуы керек деген принцип. Саясатта интегрализм, интеграционизм немесе интегризм – католик әлеуметтік ілімінің бір түсіндірмесі, ол католик дінінің азаматтық қоғамдағы мемлекеттік құқық пен мемлекеттік саясаттың негізі болуы керек деген қағиданы жақтады, егер осы қоғамда католиктердің көптігі осыны мүмкін ететін болса. Интегрализм көптүрлілікке қарсы. 1965 жылдың желтоқсанында Екінші Ватикан соборы мақұлдады және Папа Павел VI «Діни бостандық туралы декларация» құжатын жариялады, онда «адамдар мен қоғамдардың нағыз дінге және Мәсіхтің бір ғана шіркеуіне деген моральдық міндеттемесі туралы дәстүрлі католик ілімі өзгеріссіз қалады» делінген. Бірақ, сонымен бірге «әрбір адамның діни бостандыққа құқығы бар» деп жарияланды, бұл Архиепископ Марсель Лефевр сияқты кейбір консервативті католиктердің пікірінше, бұрынғы доктриналық қағидалармен қайшы келеді, олар Әулие Пий X қоғамын құрған. Бұл термин кейде кең мағынада, католик емес контексте де қолданылады, ол жан-жақты адам табиғаты туралы ілімге негізделген толыққанды біріккен әлеуметтік және саяси жүйені жақтаған теориялық ұғымдар мен практикалық саясаттар жиынтығын білдіреді. Осы жалпы мағынада интегрализмнің кейбір түрлері саяси және әлеуметтік біріктіруге, ал басқалары ұлттық немесе этникалық біртүтастыққа, үшіншілері діни және мәдени біркелкілікке ұмтылады. Сондықтан интегрализм протестант фундаментализмі немесе исламизм сияқты католик емес діни қозғалыстарды сипаттау үшін де қолданылған. 19 және 20 ғасырлардағы саяси және әлеуметтік тарихта интегрализм термині көбінесе дәстүрлі консерватизмге және саяси спектрдің оң жағындағы ұқсас саяси қозғалыстарға қолданылды, бірақ оны әртүрлі орталықшыл қозғалыстар да саяси, ұлттық және мәдени біріктіру құралы ретінде пайдаланды. Интегрализм – ерекше интеллектуалдық және саяси қозғалыс ретінде 19 және 20 ғасырлардың басында Католик шіркеуінің ішінде, әсіресе Францияда пайда болды. Бұл термин христиан теологиясы мен секулярлы заманауилықтың либералды философиясы арасында синтез жасауға тырысқан модернистерге қарсы шыққандарды сипаттау үшін айыптау ретінде қолданылды. Католик саяси интегрализмінің жақтаушылары барлық әлеуметтік және саяси әрекеттер Католик сеніміне негізделуі керек деп үйретті. Олар шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін қабылдамады, католик діні мемлекеттік дін болуға тиіс деп талап етті. Интегрализм туралы заманауи пікірталас 2014 жылы қайта жанданды, либерализм мен капитализмге сын бағытталды.

Тарих

Христиан дінін ресми түрде қабылдаған алғашқы мемлекет – Тиридат III билеген Армения болды. Дегенмен, интегралистер қолдаған азаматтық тәртіпті орнату, көбінесе 312 жылы Рим императоры Константин I-нің христиан дініне өтуімен байланыстырылады. Константин жеке өзі христиан дінін қабылдағанмен, 380 жылы ғана Теодосий I Салоника жарлығы арқылы Никея христиан дінін империяның ресми діні ретінде қабылдады. Р.У. Саузерн «шіркеудің ұйымдасқан қоғамның толық бір бөлігімен теңестірілуі» деп атаған құбылыс, VI ғасырда Юстинианның құқықтық реформалары арқылы күшейді. Осы теңестірудің шеңбері Латын Батысында 800 жылы Папаның Translatio imperii-ді Шарльге беруімен кеңейді. Константин дәуірі Реформациямен бірге төмендеп, әдетте Француз революциясымен аяқталды деп саналады. 1950 жылы Пий XII доминикан монахы және пайғамбар Савонароланы Ренессанстың «жаңа пұтқа табыну» ықпалына қарсы интегрализмнің алғашқы жақтасы ретінде атады: «Савонарола бізге аскеттік өмір салтының мықты ар-ұжданын, құдайлық және мәңгілік нәрселерді терең сезінетін елшінің бейнесін көрсетеді. Ол кең тараған пұтқа табынуға қарсы тұрып, евангелиялық және Пауылдық христиандық идеалға адал болып, оны қоғамдық өмірге енгізіп, барлық институттарды жандандырды. Сондықтан ол ішкі дауыстың шақыруымен, Құдайдан шабыт алып уағыздай бастады».

Ұстазы

Католик интегрализмі – католик әлеуметтік ілімінің авторитарлық және плюрализмге қарсы католик мемлекетін құруды жақтаған түсіндірмесі. Католик интегрализмі автономды "католик" мемлекеттік шіркеуін құруды немесе эрастиандық (француз контекстінде галликанизм) көзқарасты қолдамайды. Керісінше, ол мемлекетті католицизмнің моральдық принциптеріне бағындыруды жақтайды. Осылайша, ол моральды мемлекеттен бөліп қарастыруға қарсы және католицизмді мемлекеттің ресми діні деп жариялауды қолдайды. Сондықтан интегрализм – Декарт және оның ізбасарларынан тараған субъективтік және скептикалық философияларға қарсы бекініс ретінде қарастырылатын, Періштелік Доктордың (Ангельский Доктор) ілімдеріне адал болуды да қамтиды.

Саяси билік

Уақытша саяси билік адамның жоғары рухани мақсатына бағынышты болуы керек деген ой – қазіргі католик интегрализмінің басты тақырыбы болмаса да, жиі кездесетін тақырып.

Жаңғыру

Соңғы жылдары, алайда, жас католиктердің қатарында, "The Josias" сияқты сайттарда жазатын "жаңарған католик интегрализмі" байқалды. Интегрализмді тек қана шіркеу мен мемлекет арақатынасы туралы католиктердің дәстүрлі көзқарасының қазіргі заманғы жалғасы деп санауға болады, бұл көзқарас Папа Геласий I тарапынан айқындалып, ғасырлар бойы, "Қателіктер туралы силлабусқа" дейін дамытылды, ол шіркеу мен мемлекеттің бөлінуінің моральдық жақсылық екенін айыптады. Мысалы, кейбір католиктер 1858 жылғы Мортара ісінде Пьос IX-тың әрекеттерін мақтап, ол ата-анасының келісімінсіз крещение алған алты жасар еврей баласын ұрлап әкетуге бұйрық берген. Ғалымдар католик интегрализмі мен реформаланған шіркеулердегі азшылықтың көзқарасы – христиандық реконструкционизм арасындағы параллельдерді анықтады. National Catholic Reporter журналында Джошуа Дж. МакЭлви католик интегралистері мен реформаланған христиан реконструкционистерінің "теократиялық мемлекет" құру мақсатында дәстүрлі емес экуменикалық одақ құрғанын мәлімдеді. Кейбір интегралистер өздерін саяси спектрдің сол қанатына жатқызады. Традисталар мен традинисталар, екі топ та мемлекеттің католик шіркеуі алдындағы міндетін мойындайды, сондай-ақ бостандық теологиясын қолдайды және капитализмді жоққа шығарады. Интегрализм табиғи құқыққа, соның ішінде жалпыға ортақ құқықтық конституционализмге баса назар аударатын қазіргі заманғы құқықтық түсініктердің негізі ретінде танылды. Адриан Вермеул ұсынған және танымал еткен жалпыға ортақ конституционализм, "заманауи либералды жекеліктің заңды қоғамдық қатеріне қарсы күресу" үшін интегрализм сияқты дамыды. Кейбір протестант қайраткерлері, мысалы Брэд Литтлжон, интегрализмге қызығушылық танытып, оның католиктік емес, дәстүрлі протестанттық саяси көзқарасқа көбірек ұқсайтынын айтты.

Интегрализмнің түрлері

Интегралистік саяси теорияның көптеген нұсқалары мен елдерге қарай өзгертілген түрлері бар, олар көбінесе туған жері бойынша аталады.

Француз интегрализмі

"Интегризм" термині француз философиялық және әлеуметтік-саяси тілінде көбінесе жалпылама және жағымсыз мағынада қолданылады, әсіресе кез келген діни экстремизмді белгілеу үшін. Интегрализмнің тар мағынасы жиі, бірақ даулы түрде, Шарль Мауррас құрған интегралды ұлтшылдыққа және Action Française қозғалысына қатысты қолданылады, әйтсе де Мауррас атеист болған және оның қозғалысы 1926 жылы Рим тарапынан "саяси модернизм" деп айыпталған. Жак Маритан Action Française-ді қабылдамай, одан бас тартып, өз интегралды гуманизм ұстанымын қабылдағаннан кейін, оны нағыз интегралистік ұстаным деп мәлімдеді, бірақ ол көбінесе оның антоними ретінде қарастырылады.

Португалиялық интегрализм

Integralismo Lusitano (Lusitanian Integralism) – 1914 жылы құрылған Португалияның интегралистік қозғалысы. Португалиялық интегрализм дәстүрлі болғанмен, консервативті емес еді. Ол парламентаризмге қарсы тұрды және оның орнына өкілеттік беруді, католицизмді және монархияны қолдады.

Бразилиялық интегрализм

Португалиялық интегралистік дәстүрге белгілі бір дәрежеде қатысы бар, Плинио Сальгадо басқарған бразилиялық интегралистік қозғалыс – Ação Integralista Brasileira – 1932 жылдың 7 қазанында Бразилияда құрылды; ол заңды түрде танылған ұйым ретінде алты жылдан кем уақыт бойы өмір сүрді. Дегенмен, Сальгадоның ұйымы католик интегрализмімен тек жанама байланысы бар, толыққанды ұлттық қозғалыс болды.

Испан интегрализмі

Католик интегрализмінің саяси салдары Испанияның Баск-Наварр аймағында айқын көрінеді, онда интегрализм немесе дәстүрлі католиктік 19 және 20 ғасырлардағы либералдыққа қарсы бағытталған қозғалыс, Бірінші Карл соғысы (1833, 1840) кезінде жоғалған діни және жергілікті институттарды қайта орнатуды жақтады. Оның бір тармағы 20 ғасырдың басында Баск ұлтшылдығына дамыды. Бұл термин Рамон Носедал мен Хуан Олазабаль басқарған испан ұйымына (1888–1932) да қатысты болуы мүмкін.

Сын

Оңтүстік кедейлік заң орталығы Екінші Ватикан кеңесін қабылдамайтын "радикалды дәстүрлі католиктерге" "интегризм" терминін қолданады. SPLC оларды антисемит және әйелдерге қатысты "өте консервативті" деп сипаттайды, сондай-ақ кейбіреулер соңғы папалардың заңды емес екенін айтады. Георг Вейгель сияқты интегрализмнің сыншылары мен қарсыластары осы қозғалысты фашизммен байланыстыруға болатынын мәлімдейді. Интегрализмді қолдаушылар бұл қозғалысты фашизммен байланыстырудың қате екенін, оның фашизмнен бұрын дамығанын және фашистік және интегралистік топтар арасындағы ынтымақтастық шамадан тыс бағаланғанын айтады. Джон Змирак қазіргі католик интегралистерін "дін бостандығының" жауы деп сынаса, Томас Пинк сияқты авторлар интегрализмнің Екінші Ватиканның діни бостандыққа қатысты ұстанымымен үйлесімді екенін тұжырымдайды.