Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тауардың өзара алмастырылуы
Interchangeability of a commodity
Экономика және құқықта алмастырылатындық – бұл жеке бірліктері бір-бірімен алмастырылатын заттың немесе тауардың қасиеті. Құқықтық тұрғыдан алғанда, бұл заңдық құқықтардың (мысалы, меншік құқығы және шарт бойынша тауарларды алу құқығы) осындай заттарға қалай қолданылатынына әсер етеді. Алмастырылатын заттардың бірін-бірі ауыстыруға болады; мысалы, 100 долларлық банкнот жиырма 5 долларлық банкнотка толыққанды балама болып саналады, сондықтан 100 долларлық банкнот түрінде 100 доллар қарыз алған адам ақшаны жиырма 5 долларлық банкнотпен қайтара алады. Сол 100 долларлық банкнотты қайтару қажеттілігі жоқ. Алмастырылмаған заттар осылай ауыстырылмайды. Алмастырылатын тауарлар тауар ретінде қарастырылады, ал тауар нарықтары олардың алмастырылатындығының арқасында белсенді және өтімді болады. Мысалы, алтын көбінесе алмастырылатын болып келеді, өйткені оның құны монета, құйма немесе басқа да түріне тәуелді емес. Дегенмен, алтыннан жасалған бірегей мүсін, басқа түріндегі бірдей салмақтағы алтынмен алмастырылмайды. Басқа алмастырылатын тауарларға басқа да құнды металдар мен шикі мұнайдың түрлері жатады. Алмастырылатындықтың заңдық мойындалуы шектеулі, тіпті бірдей модель мен сипаттамалары бар жаңа автомобильдер де заң бойынша бір-бірімен алмастырылмайды. Акциялар, облигациялар және валюталар сияқты көптеген қаржы құралдары да алмастырылатын болып табылады. Алмастырылатындық – бұл тауардың немесе басқа да заттың әрбір бірлігінің сол заттың басқа бірліктерімен теңдігі мен ажыратылмауы, оны басқа нәрсеге оңай айырбастау мүмкіндігі емес.
In economics and law, fungibility is the property of a good or a commodity whose individual units are essentially interchangeable. In legal terms, this affects how legal rights (such as ownership and the right to receive goods under a contract) apply to such items. Fungible things can be substituted for each other; for example, a $100 bill (note) is considered entirely equivalent to twenty $5 bills (notes), and therefore a person who borrows $100 in the form of a $100 bill can repay the money with twenty $5 bills. There is no requirement to return the same $100 bill. Non fungible items are not substitutable in the same manner. Goods that are fungible are treated as commodities, and markets in commodities are active and liquid because of their fungibility. For example, gold is generally fungible because its value does not depend on any specific form, whether of coins, ingots, or other states. However, a unique item such as a gold statuette would not be considered fungible with the same weight of gold in some other form. Other fungible commodities include other precious metals and grades of crude oil. The legal recognition of fungibility is limited, and even very similar items, such as new cars of the same model and specifications, are not considered fungible with each other in law. Many financial instruments, such as shares, bonds and currencies, are also fungible. Fungibility refers only to the equivalence and indistinguishability of each unit of a commodity or other thing with other units of the same thing, and not to the ability to easily trade it for something else.
Этимология
Фунгибильділік сөзі латын тіліндегі fungibilis сөзінен, "орындау" мағынасын беретін fungī етістігінен, "орнына қызмет ету" дегенді білдіретін fungi vice сияқты тіркестер арқылы пайда болған. Бұл сөз "функция" және "қолданыстан шыққан" сияқты сөздермен байланысты.
The word fungibility comes from the Latin fungibilis, from the verb fungī, meaning "to perform", via phrases such as fungi vice, meaning "serve in place of". It is related to words such as "function" and "defunct".
Қаржылық
Тарату мүмкіндігі өтімділіктен өзгеше. Егер тауарды ақшаға немесе басқа тауарға оңай айырбастауға болатын болса, ол өтімді деп аталады. Ал тауардың бір бірлігі, бір уақытта, бір жерде және т.б. бірдей сападағы басқа бірлігімен маңызды жағынан тең болса, онда ол ауыстырылатын болып саналады. Ақша ауыстырылатындығымен ерекшеленеді: бір АҚШ доллары банкноты кез келген басқа нақты банкнотамен алмастырылуы мүмкін. Ол сондай-ақ екі бес долларлық, он бір долларлық немесе 10 долларға тең банкноттар мен монеталардың кез келген басқа комбинациясымен де алмастырылуы мүмкін. Екінші жағынан, алмаздар мен басқа да құнды тастар толыққанды ауыстырылатын емес, себебі олардың әртүрлі кесілулері, түстері, сапалары мен өлшемдері бірдей құнға ие деп күтілетін бірнеше алмазды табуды қиындатады. Бөлшек саудадағы тауарлар бір типті және функциясы мен пішіні жағынан тең болса, ауыстырылатын деп есептелуі мүмкін. Клиенттер мен сатушылар сатып алуға дейін және кейде одан кейін де орамдарды еркін алмастыра алады. Алайда, орам ашылып, тауар қолданылғаннан кейін, ол әдетте бірегей болып саналады және қайтару немесе алмастыру сияқты ерекше жағдайларды қоспағанда, жабылмаған орамдармен алмастырылмайды. Қағаз бағалы құралдардың дәстүрлі анықтамасы, акциялар, облигациялар және осыған ұқсас құралдарды қамтиды, ол "ауыстырылатын, саудаға қойылатын құрал" болып табылады, мұнда "құрал" оның заңды құжат ретіндегі мәртебесін көрсетеді, ал "саудаға қойылатын" дегеніміз – иесі оны заңды құқықпен беруге құқылы, тіпті ол өзінің құқығында кемшіліктер болса да.
Fungibility is different from liquidity. A good is said to be liquid if it can be easily exchanged for money or another good. A good is fungible if one unit of the good is substantially equivalent to another unit of the same good of the same quality at the same time, place, etc. Notably, money is fungible: one US $10 banknote is interchangeable with any other genuine banknote like it. It is also interchangeable with two fives, ten ones, or any other combination of banknotes and coins adding up to $10. On the other hand, diamonds and other gems are not perfectly fungible because their varying cuts, colors, grades, and sizes make it difficult to find several diamonds expected to have the same value. Packaged products on a retail shelf may be considered fungible if they are of the same type and equivalent in function and form. Customers and clerks can interchange packages freely until purchase, and sometimes afterward. After one opens the package and uses the product, however, it is usually considered unique and no longer interchangeable with unopened packages outside of exceptional circumstances, such as a return or exchange. The traditional definition of a security, which includes shares, bonds and similar, is a "fungible, negotiable instrument", where "instrument" refers to its status as a legal document and "negotiable" means that the owner can transfer it with good title, even though it itself may have had defective title.
Крипто валюталар
Криптовалюталар әдетте бір монета екіншісімен алмастырылатын активтер деп есептеледі. Бірақ, жапондық Coincheck биржасындағы ірі бұзушылықтан кейін NEM криптовалютасының жасаушылары, хакерлік шабуылға ұшыраған монеталарды саудаға салуға немесе пайдалануға болмайтынын көрсету үшін оларға арнайы белгі қосты. Бірегей емес токендер (NFT) блокчейн валютасының бірліктеріне ұқсас, алайда олар бірегей цифрлық файлдармен байланысты болғандықтан, әрбір токенді басқалардан ерекшелейтін маңызды айырмашылыққа ие деп санауға болады. Осы ерекшелік NFT-лерге ерекше қолданысқа ие болуға мүмкіндік береді, мысалы, блокчейн ойындарының активтері, цифрлық коллекциялар ретінде пайдалану, өнер туындыларының немесе материалдық активтердің меншік құқығын көрсету, орталықтандырылмаған қаржылық несиелерді жеңілдету және сыйлық токендерін табу үшін қолданылады.
Cryptocurrencies are usually considered to be fungible assets, where one coin is equivalent to another. However, after a major breach in Japanese exchange Coincheck, token developers for cryptocurrency NEM added a special flag to hacked coins to indicate they are not to be traded or used. Non fungible tokens (NFTs) are similar to units of blockchain currency, except that they are connected to unique digital files, so that individual tokens can be considered to have a meaningful distinction from others. This distinguishability allows NFTs to have unique use cases, such as their use as blockchain gaming assets, digital collectibles, to indicating ownership of fine art or real assets, used to facilitate decentralized finance loans, and to earn reward tokens.
Тапсырмалау
Қосылмалылық – оңай параллельдеуге болатын және бір-бірімен алмастырылатын, басқа бөліктерге тәуелді емес бөліктерге бөлінетін белгілі бір тапсырмаларды сипаттау үшін қолданылады. Мысалы: егер бір жұмысшы бір күнде бір метрдей канавка қазып шығарса, ал он метр канавка қазу қажет болса, онда сол жұмысшыға жобаны аяқтау үшін он күн беріледі немесе бір күнге тоғыз жұмысшы жалдануы мүмкін. Әр жұмысшы өз бөлігін аяқтау үшін басқа жұмысшылардың жұмысына кедергі келтірмейді, және ең маңыздысы, әр жұмысшы жобаның өз үлесін аяқтау үшін басқа жұмысшылардың нәтижелеріне тәуелді емес. Ал, алмастырылмайтын тапсырмалар көбінесе тізбектей болады және келесі қадамдарды бастамас бұрын алдыңғы қадамдарды аяқтауды қажет етеді. Алмастырылмайтын тізбектей тапсырманың мысалы ретінде, тоғыз жаңа жүкті әйелдер тобын қарастырайық. Бір айдан кейін олардың барлығы тоғыз айлық жүктілікке ие болар еді, бірақ толыққандай нәресте пайда болмас еді.
Fungibility has been used to describe certain types of tasks that can be broken down into interchangeable pieces that are easily parallelized and are not interdependent on the other pieces. For example: If a worker can hand dig one meter of a ditch in a day, and a ten meter ditch needs to be dug, that worker can either be given ten days to complete the entire project or nine more workers can be hired for a single day. Each worker can complete their piece of the project without interfering with the other workers, and more importantly, each worker is not dependent on the results of any of the other workers to complete their share of the total project. On the other hand, non fungible tasks tend to be highly serial in nature and require the completion of earlier steps before later steps can even be started. As an example of a serial task that is not fungible, suppose there was a group of nine newly pregnant women. After one month, these women would have experienced a total of nine months of pregnancy, but a complete baby would not have been formed.
Кванттық физика
Оксфорд университетінің теориялық физигі Дэвид Дойч кванттық мультивсеумдегі кванттық бөлшектер мен ғаламдардың физикалық табиғатын сипаттау үшін "айырбасталатын" терминін қолданды, онда барлық жағынан бірдей болғандықтан, әртүрлі бөлшектер физикалық өзара әрекеттесулер нәтижесінде хаотикалық түрде бөлінеді немесе суперпозициядағы ортақ айырбасталатын қордан біріктіріледі.
Oxford University theoretical physicist David Deutsch has adopted the term "fungible" to describe the physical nature of quantum particles and universes within the quantum multiverse, where, by virtue of being identical in all respects, different particles chaotically divide or combine as a result of physical interactions from a common fungible fund in superposition.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тағы сот дауларында, бір тарап сот шешімі немесе қаулы нәтижесінде екінші тарапқа өтемақы төлеуге міндеттелген жағдайда, тиісті құқықтық шара қалпына келтірілуге тиіс негізгі құқық, міндеттеме немесе мүліктік мүдделердің алмастырылу мүмкіндігіне байланысты болуы мүмкін. Зардап шеккен тараптың мүдделері алмастырылатын болса, фактілерді анықтаушы жасаған шешімге сәйкес, тиісті шаралар өзгеруі мүмкін. Мысалы, сот келісімшарт бұзу үшін ақшалай өтемақыдан гөрі нақты орындауды (әділеттік шара) талап етуі мүмкін.
In legal disputes in the United States, when one party is compelled to remedy another party as the result of a ruling or adjudication, the appropriate legal remedy may depend on the fungibility of the underlying right, obligation or property interest that is intended to be restored. Depending on whether the interests of the aggrieved party are fungible, a determination made by the trier of fact, the appropriate remedy may change. For example, a court may require specific performance (an equitable remedy) as a remedy for breach of contract, instead of the more favored remedy of monetary damages.
Бельгия
Бельгия өзінің ұлттық бағалы қағаздар орталық депозитарийі CIK (Euroclear) үшін бір-бірімен алмастырылу мүмкіндігін қабылдады, ол 1967–1968 жылдары құрылған. 1967 жылғы 10 қарашада шығарылған № 62 патшалық жарлыққа сәйкес, бір-бірімен алмастырылатын бағалы қағаздардың салымдарушылары ортақ меншік құқығына ие. Бұл өзгеріс Euroclear-дің дамуына маңызды әсер етті, сол кезде Еурооблигацияларды өңдеу және жүйелерді құру жұмыстары басталды.
Belgium has adopted fungibility for its domestic central securities depository, CIK (Euroclear), which was set up in 1967–1968. According to royal decree No. 62, issued on 10 November 1967, depositors of fungible securities have the rights of co ownership. This change was fundamental to the development of Euroclear, by then beginning to process Eurobonds and build systems.