Кіріспе

Құс түрлері

Қайық мойынды тұғыр (Cochlearius cochlearius), көне тілде қайық мойынды деп аталады, тұғырлар отбасының ерекше мүшесі. Ол Cochlearius туысының жалғыз өкілі және бұрын Cochleariidae монотиптік отбасына жатқызылған. Мексикадан Оңтүстік Америкаға, Перу мен Бразилияға дейінгі мангр тоғайларында мекендейді. Бұл түнгі құс, мангр ағаштарында жартылай колониялық түрде көбейеді, бұтақтардан жасалған ұясына екі-төрт көкшіл ақ жұмыртқа салады.

Таксономия

1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон француз Гвианасынан алынған бір мысалға негізделген қайық мүңкілдігінің сипаттамасын өзiнiң «Орнитология» еңбегіне қосты. Ол француз тілінде La Cuillière және латын тілінде Cochlearius аттарын пайдаланды. Бриссон түрді жаңа Cochlearius туысына (түрдің атымен бірдей) жатқызды. 1766 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзiнiң «Система Натурае» еңбегінің он екінші басылымын жаңартқанда, Бриссон бұрын сипаттаған 240 түрді қосты. Бриссон латынша аттар бергенімен, олар екі атау жүйесіне сәйкес келмейді және Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясы (ICZN) оларды мойындамайды. Дегенмен Бриссон туыстарға да аттар берді, олар ICZN тарапынан қабылданады. Қайық мүңкілдігі қазір Бриссон туысына жатқызылған және Cochlearius cochlearius тавтонимін иеленеді. Cochlearius атауы латын тіліндегі cocleare, coclearis немесе cochlearium сөздерінен шыққан, яғни «бұрғанақ қабығы пішіндес қасық». Бес түршесі бар: Жаңадан туған қозылардың терісі жасыл-сары, жоғарғы жағы сұр түсті жұмсақ қауырсынмен жабылған. Олардың үстіңгі мүсіні қара, ал аяқтары жасыл-сары. Жастар ересектерге қарағанда қараңғырақ түсті және шоқысы жоқ.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қайық мүңкілдері Мексикадан Перу, Бразилия және Аргентинаның солтүстік-шығысына дейін қоныстанады. Олар көшпейтін құстар, көбінесе маусымдық көлдерде және теңіз құятын жерлерде тіршілік етеді, ал ұяларын мангр тоғайларында салады.

Өсіру

Қайық мойынды тұғырлар жаңбырлы маусымда көбейеді және осы кезеңде екі жұп жұмыртқа туатыны анықталған, ал алғашқы жұмыртқаларын құрғақ маусымның соңында, ақпан айында салады. Олар көбінесе колонияларда ұялайды, бірақ жалғыз ұялағандары да кездеседі. Адамдардың бұзып кіруі көбеюдің табыстылығын төмендетуі мүмкін, себебі тұғырлар адаммен байланыстан қашады және қажет болған жағдайда ұяларын тастап кетеді. Олар Dormitator latifrons сияқты ұйқышыл балықтар мен кішкентай балықтармен қоректенеді. Балықтардың басқа түрлеріне шұбар, сноок және сом жатады. Олар көбінесе вегетациялы өзендерде, сайып келген суларда және лагуналарда азықтанады. Өзендерде азықтанатын кезде, судың үстінде тұру үшін төмен салбыраған бұтақтар мен мангр тамырларын пайдаланады. Көлдерде олар судың тереңдігіне дейін баяу жүреді немесе су жағасында азықтанады. Жемтісін ұстау үшін балықтарға шабуыл жасайды немесе осы әдіс үшін ерекше пішінделген мүсіктерімен су бетін қаптайды. Сонымен қатар, олардың екі түрлі тамақтану тәсілі байқалған: тұрып, жемтісін баяу аңдып, немесе суды қоздырып, жемтісін қуалайды. Қайық мойынды тұғырлар түнде азықтанады және күн батқаннан кейін 30 минуттан соң жем іздеу үшін ұясынан шығады. Олар күндізгі, ай және жасанды жарық болғанда тамақтанбайды. Бір зерттеуде, қараңғыда және лайлы, терең емес суларда азық іздеу үшін олардың мүсіктері сезімтал екені, бұл оларға жемтісін сезінуге көмектеседі деген гипотеза айтылды.