Кіріспе
Аргентинаның ұлттық әнұраны "Аргентинаның ұлттық әнұраны" (lang es) – Аргентинаның мемлекеттік әнұраны. Оның сөздерін Буэнос-Айрес қаласында туған саясаткер Висенте Лопес и Планес жазды, ал музыкасын испан музыканты Блас Парера шығарды. Бұл туынды 1813 жылдың 11 мамырында, Май революциясынан үш жыл өткен соң, жалғыз ресми ән ретінде қабылданды; сол себепті 11 мамыр Аргентинада Әнұран күні ретінде аталады. 1810 жылдан бастап бірнеше алғашқы, өзгеше әнұрандар жазылған; кейін 19 ғасыр бойы қолданылған нұсқасы 1813 жылы енгізілді. Қазіргі мемлекеттік әнұран ретінде ресми бекітілген нұсқа бастапқы композициядан қысқарақ болып келеді және 1813 жылғы "Патриоттық марштан" тек бірінші және соңғы шумақтары мен қосымшасы ғана қамтылған, Испаниядан тәуелсіздік күресі туралы көптеген сезімтал мәтін қалдырылған ("күшті қолдарымен олар мақтаншақ Иберия арыстанын жыртып жіберді").
The "Argentine National Anthem" (lang es) is the national anthem of Argentina. Its lyrics were written by the Buenos Aires born politician Vicente López y Planes and the music was composed by the Spanish musician Blas Parera. The work was adopted as the sole official song on 11 May 1813, three years after the May Revolution; 11 May is therefore now Anthem Day in Argentina. Some first, quite different, anthems were composed from 1810; a version was then introduced in 1813, which was used throughout the 19th century. What is now officially codified as the state's national anthem is shorter than the original composition and comprises only the first and last verses and the chorus of the 1813 "Patriotic March", omitting much emotional text about the struggle for independence from Spain ("with strong arms they tear to pieces the arrogant Iberian lion").
Этимология
Үшінші аргентиналық ұлттық әнұраны бастапқыда "Marcha Patriótica" деп аталды, кейін "Canción Patriótica Nacional" деп, содан кейін "Canción Patriótica" деп өзгертілді. 1847 жылы осы атпен жарияланғаннан бері ол "Himno Nacional Argentino" деп аталады.
Тарих
Алғашқы Аргентина ұлттық әнұраны 1810 жылғы 15 қарашада "Буэнос-Айрес газетінде" жарияланған "Патриоттық марш" болды. Оның сөзі Эстебан де Лукаға, ал музыкасы Блас Парераға тиесілі. Бұл түпнұсқа композиция Аргентинаның атынан ешқандай сөз қозғамаған (ел 1826 жылға дейін ресми түрде "Аргентина Республикасы" деп аталмаған, бірақ осылай аталатын), сондай-ақ тәуелсіздік күресінен хабар бермеген. Онда Испанияның Пиреней соғысында Францияға жеңілуі, Регенттік кеңесі бастаған абсолютизмді қайта орнату және Америкада қол жеткізілген республикалық бостандықтарды сақтау қажеттігі туралы айтылған: "Испания Галлияның құрбаны болды, / себебі ол тирандарға мойнын иді, / Егер опасыздық мыңдаған қалаларды құртса, / қасиетті бостандық пен бірлік мұнда билік етсін, / Әке баласына айта алатын болсын: / Мен пайдалана алмаған құқықтарды сен пайдалан". 1812 жылдың ортасында үкіметтік триумвират Буэнос-Айрес Кабильдосына ұлттық әнұран жазуды тапсырды. Францискан монахы Каетано Родригес 4 тамызда мақұлданған мәтінді жазды. Жергілікті театрдың музыкалық жетекшісі, каталондық музыкант Блас Парера оған музыка жазып, 1 қарашада өзі дирижерлік еткен оркестрмен алғаш рет орындады. Бір жылдан кейін 13-ші жылғы жиналыста әннің ұлттық әнұран ретінде қолдануға жеткілікті әсерлі емес екені айтылды. 1813 жылғы 6 наурызда бірнеше ақыннан өлеңдерін ұсыну сұралды. Адвокат Висенте Лопес и Планестің өлеңі бірауыздан ең жақсы деп танылды. Ол 1813 жылғы 11 мамырда "бірден-бір ұлттық марш" ("única marcha nacional") ретінде бекітілді. Парерадан сол күні жаңа музыкалық қойылым жасау сұралды. Ол шығарманы бірнеше күн ішінде аяқтаған болар. Ауызша дәстүр бойынша премьера 1813 жылғы 14 мамырда аристократ Марикита Санчес де Томпсонның үйінде өтті, бірақ бұл туралы ешқандай құжатты дәлел жоқ. Егер бұл рас болса, онда Парера, кейбір пікірлерге қайшы, жылдам және ешқандай күш көрсетілмей жазған. 1813 жылғы 14 мамырда жарық көрген ән парағы. Ол 28 мамырда театрдың ресми премьерасын қайтадан дирижерлік етіп, 200 песо алды. Композиция содан бері "Ұлттық патриоттық ән" деп аталды, кейіннен жай ғана "Патриоттық ән" деп аталды, бірақ Хуан Педро Эснаоланың шамамен 1848 жылғы ертедегі аранжировкасында ол басқаша аталып, сол атау бүгінгі күнге дейін сақталған. Лопес атайтын Май әнұранының толық нұсқасында бейнеленген саяси көзқарас тек аргентиналық ғана емес, сонымен қатар латын Америкалық екені айтылады. Әннің мәтіні Испаниядан тәуелсіздік алу үшін күресіп жатқан елге қарсы және тәуелсіздікке шақырады. Ән бірден танымал болды. Он жыл ішінде Аргентинаның барлық аймақтарында, сондай-ақ Чилиде, Перуде және Колумбияда, өздерінің ұлттық әнұрандары пайда болғанға дейін орындалды. Әннің әртүрлі нұсқалары пайда болды, бұл көпшілікке бірге ән салуды қиындатты, содан кейін бірнеше реформалар ұсынылды. 1860 жылы Эснаолаға ресми нұсқасын жасау тапсырылды. Ол бұл тапсырманы жауапкершілікпен орындап, музыканың қарқынын баяулатты, дыбыс тонын кеңейтті, әуенді өзгертті және үйлесімділігін байытты. 1927 жылы комитет Эснаоланың бірнеше өзгерістерін жойған, бірақ ән желісінде жаңа проблемалар тудырған тарихи нұсқасын жасады. Газеттегі қызу пікірталас салдарынан бұл нұсқа қабылданбады және екінші комиссияның ұсыныстары бойынша Эснаоланың аранжировкасы ресми түрде қалпына келтірілді. 1944 жылы ол ресми мемлекеттік әнұран ретінде бекітілді. 19 ғасыр бойы әнұран толықтай орындалды. Алайда Испанияға қарсы сезімдер басылғаннан кейін және ел көптеген испан иммигранттарының мекені болғаннан кейін, 1900 жылғы 30 наурызда президент Хулио Аргентино Роканың жарлығымен өзгеріс енгізілді:
Дау
Әннің бір жолы дау тудырды: Buenos Ayres se [o]pone á la frente De los pueblos de la ínclita union. Қолжазбада және ерте басылған ән парағында "opone" сөзі қолданылған; ал орфографиялық қателер сияқты анық қателерді түзететін ән парағының сәл кейінірек шыққан нұсқасы 14 мамыр 1813 жылы жарық көрді, бірақ "opone" сөзі "pone" деп өзгертілді. Мағынасы өзгеріп, "Бюнос-Айрес одақтың халық алдына қарсы тұрады" дегеннен "Бюнос-Айрес өзін алдыңғы қатарға қояды" дегенге ауысты. Алғашқы "opone" сөзі Бюнос-Айрестегі орталықшыл көзқарастардың бір бөлігін білдірген, бірақ сонымен қатар "қателікке байланысты трагикалық жаңлыс" деп есептелді. Әннің көптеген жолдары Испания мен Американың тәуелсіздік соғыстарының Аргентина аренасынан тысқары Мексика, Орталық Америка, Солтүстік Оңтүстік Америка және Жоғарғы Перудегі оқиғаларға сілтеме жасайды. Тәуелсіздік идеяларының күшеюі "Жер бетінен ұлы жаңа мемлекет көтеріледі, оның басына лавр гүлдері тағайындалған, ал аяқтарында жеңілген арыстан жатыр" сияқты жолдарда көрінеді. Бұл испан абсолютизмін ғана емес, Испанияның өзін де жау ретінде бейнелейді. Испанияға қарсы күшті айтылған сөздер енді орындалмайтын болды.
Қолданылуы
Ұлттық әнұран барлық ресми шараларда міндетті түрде орындалады, ал Аргентиналықтар тұрып, оны ән салуы күтіледі. Радио хабарлаушылар әнұранды ерікті түрде түн ортасында орындайды, ал телеарналар күнделікті хабарларын аяқтау алдында орындайды. Ұлттық мерекелерде түн ортасында ұлттық әнұранды орындау міндетті. Аргентина заңнамасы бойынша ұлттық әнұран 10302/1944 декретімен реттеледі. Рок музыканты Чарли Гарсия 1990 жылы шығарған "Filosofía barata y zapatos de goma" альбомына ерекше кавер нұсқасын қосып, әннің қолданылуына қатысты заңдық ережелерді бұзып, көп дау тудырды. 1998 жылы бірнеше аргентиналық әртістер әнұран мен басқа да патриоттық әндерді "El Grito Sagrado" атты бірлескен альбомында қайта жазды. Басқа әншілер де олардың жолын жалғастырып, әнді өздерінің түсініктерінде қайта жасай бастады. Ұлттық әнұранның түпнұсқа нұсқасынан алынған бір шумақ 1928 жылы ағылшын тілінде "The Charge of the Gauchos" деп белгілі фильмнің аргентиналық атауы ретінде қолданылды. Ұлттық әнұран 1985 жылғы "Официалды оқиға" фильмінің басында пайда болады, ол "Оскар" сыйлығының иегері атанды.
Қысқа аспаптық нұсқалары
Ресми толық нұсқаның үш-төрт минутқа созылуына байланысты, халықаралық спорттық жарыстарда, мысалы, кәсіби футбол ойындары, Регби әлем чемпионаты және Олимпиада сияқты іс-шараларда тек аспаптық кіріспе (шамамен 1 минуттық) ойнатылады. Тағы бір нұсқа – аспаптық кіріспе бөлімін ойнап, содан кейін соңғы үш жолды орындау (үшінші жол қайталанады). 2019 жылдан бері кәсіби футбол ойындарында гимннің соңғы бөлігі ойнатылады, ол припевке дейінгі аспаптық бөлім, припев және кодадан тұрады. Олимпиада ойындары қазіргі уақытта гимннің бүкіл мәтіні сақталған, бірақ припевке дейінгі аспаптық бөлімі алынып тасталған қысқартылған нұсқасын пайдаланады. Бұл реттеулер дәстүрлі болғамен, Аргентина заңдарымен мойындалмайды.