1603-1707 жылдардағы ағылшын пеннисінің тарихы

Кіріспе

Ағылшын пенниінің тарихы 1603 жылдан 1707 жылға дейін Стюарт әулетінің билеу кезеңін қамтиды, 1707 жылғы Одақ актілері Англия Корольдігі мен Шотландия Корольдігінің бірігуіне әкелді.

Алғашқы Стюарттар

1603 жылы Елизавета күйеуге шықпай, баласыз қайтыс болғаннан кейін, тақ Генрих VII-нің немересі, Шотландия королі Джеймс VI-ға өтті. Ол Англияда Джеймс I ретінде тақ иеленді. Джеймстің күміс монеталары Елизавета заманындағыдай-ақ сапалы және стильді болды. Ең маңызды жаңалық – шағын ақша мәселесін шешуге көмектесетін мыс фартингтің енгізілуі болды. Инфляция салдарынан пеннинің маңызы азайды. 1603–1604 жылдарғы алғашқы монеталардың бет жағында король оңға қарап тұрған кескіні мен I D G ROSA SINE SPINA деген жазу, ал арт жағында шотланд гербі бар қалқан бейнеленген. 1604–1619 жылдарғы екінші және 1619–1625 жылдарғы үшінші монеталардың бет жағында корольдің кескіні орнына гүл бейнеленген, үстінде I D G ROSA SINE SPINA деген жазу бар, ал арт жағында қарақшы гүлі TUETUR UNITA DEUS («Құдай осы біріккен (патшалықтарды) қорғасын») деген жазумен қоршалған. Барлық монеталар Лондон мұнарасында соғылған. 1625 жылы Джеймс I-нің 25 жастағы екінші ұлы Карл I таққа отырды (оның үлкен ағасы Генрих әкесінен бұрын қайтыс болған еді). Айыныштысы, Карлдың саяси шешімдері дұрыс болмады – ол Англия Парламентін шақырмай он бір жыл билік жүргізді, себебі ол Парламент отырысында болғанда оның ұсыныстарын қабылдағысы келмеді. Содан кейін болған Азамат соғысы Карлға тажын да, өмірін де құрбан етті. Нумизматикалық тұрғыдан алғанда, Карл I-нің билігі – Англия тарихындағы ең қызықты және күрделі патшалықтардың бірі. Тауэр монетаханасында көптеген түрлері шығарылды, ал Азамат соғысы кезінде бірқатар провинциялық монетаханалар ашылды. Бірақ олар негізінен әскерлерге жалақы төлеу үшін монеталар шығаруға арналғандықтан, онда өндірілген пеннилердің саны азады, себебі үлкен номиналды монеталар басымдыққа ие болды. 1630–1639 жылдар аралығында француз Николас Бриот алғаш рет пеннилерді де қамтитын ұнтақталған монеталар шығарды. Бриоттың монеталарының сапасы өте жоғары, және Тауэр монетаханасы толығымен машиналық өндіріске көшпеуіне себеп – басқа жұмысшылардың кәсіби қызғанышы болды деуге болады. Карлдың Тауэрде соғылған монеталарының екі жағында да роза бейнеленген, ал бет жағында C D G ROSA SINE SPINA, ал арт жағында IUS THRONUM FIRMAT («Әділеттік тақты нығайтады») деген жазулар бар. Кейінірек соғылған монеталардың бет жағында солға қараған корольдің кескіні және бір пенни екенін білдіретін бас артындағы I әрпі, ал астында CAROLUS D G MA B F ET HI REX («Құдайдың құрметімен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі Карл») деген жазу бар. Арт жағында сопақ қалқан мен IUSTITIA THRONUM FIRMAT деген жазу бейнеленген. 1642 жылы Tower монетаханасын Англия Парламенті басып алғаннан кейін, 1648 жылға дейін монеталардың сол үлгілері шығарылды, бірақ корольдің ескірген кескінімен. Бұл Парламенттердің келіспеушілігі патшамен емес, оның «жаман кеңесшілерімен» екенін көрсету үшін жасалды. 1638 жылы Уэльстегі Аберистуит қамалында жергілікті күмістен кішігірім монеталар (пенниден жартылай таққа дейін) шығаратын жаңа монетахана ашылды. Оларды арт жағындағы қауырсындар (1967–2007 жылдарғы ондық екі ондық пенс монетасындағы Уэльс принцінің қауырсындары сияқты) арқылы анықтауға болады. 1648 жылы қамал монетаханасына зақым келгеннен кейін, 1648/49 жылдары Аберистуиттегі күміс кені орнында қысқа мерзімге монетахана жұмыс істеді, бірақ онда қандай монеталар соғылғаны туралы ешқандай мәлімет сақталмаған. 1642 жылы Tower монетаханасын Англия Парламенті басып алғаннан кейін король Оксфордтағы өзінің тұрақты штаб-пәтерін құрып, онда негізгі монетаханасын ашты. Ол жерде соғылған пеннилердің көпшілігі Аберистуит монетаханасының штамдарымен жасалған, сондықтан олар Аберистуит монеталарына өте ұқсас. 1644 жылы шығарылған өте сирек кездесетін «Декларация пенни» бар, оның арт жағында RELIG PRO LEG ANG LIBER PAR 1644 («Протестанттардың діні, Англия заңдары, Парламент бостандығы») деген жазу бар. Оксфорд монетаханасы 1646 жылы жабылды. Бристоль 1643 жылдың шілдесінде роялистер басып алды және онда қауырсын бейнесі бар монеталар шығаратын монетахана құрылды, бірақ 1645 жылы Англия Парламенті қаланы қайта басып алғанда ол жабылды. 1643–1646 жылдар аралығында жұмыс істеген Эксетер монетаханасы негізінен тақтар мен жартылай тақтар шығарды, сонымен қатар кейбір пеннилер де соғылды.

When Elizabeth died unmarried and childless in 1603, the throne passed to James VI of Scotland, a great grandson of Henry VII, who ruled in England as James I. James's silver coinage changed little from that of Elizabeth in production and style. The most notable feature was the introduction of a copper farthing to help with the problem of small change. With inflation, the penny continued to become a less important denomination. The first coinage, of 1603–4, shows a bust of the king facing right with the inscription I D G ROSA SINE SPINA on the obverse, and a shield including the Scottish coat of arms on the reverse. The second (1604–1619) and third coinages show a rose instead of the king's bust on the obverse, with the I D G ROSA SINE SPINA inscription, while the reverse contains a thistle surrounded by the inscription TUETUR UNITA DEUS – May God guard these united (kingdoms). All the coins were minted at the Tower of London. In 1625 the 25 year old second son of James I, Charles I, inherited the throne (his older brother Henry having died before his father). Unfortunately Charles's political judgment was appalling – he reigned for eleven years without convening the Parliament of England, as he was not disposed to accept direction from it when it was sitting, and the ensuing Civil War eventually cost Charles both his crown and his head. Numismatically, Charles I's reign is without doubt the most interesting and complicated of any English monarch. Many varieties were produced at the Tower mint, and a number of provincial mints were opened during the Civil War, though as these were mainly opened to produce coins to pay the troops, the number of pennies produced there was quite low, as larger denominations were preferred. Between 1630 and 1639 the Frenchman, Nicholas Briot produced a milled coinage which for the first time included pennies. The quality of Briot's coins is superb, and one can only conclude that the only reason the Tower mint was not turned over completely to machine production was professional jealousy from the other workers. Charles's hammered pennies produced at the Tower originally had a design of a rose on both sides, with the inscription C D G ROSA SINE SPINA on the obverse and IUS THRONUM FIRMAT – Justice strengthens the throne – on the reverse. Later pennies bore a bust of the king facing left with a I behind the head to denote the denomination of one penny, with the inscription CAROLUS D G MA B F ET HI REX – Charles by the grace of God King of Great Britain France and Ireland, while the reverse shows an oval shield and the IUSTITIA THRONUM FIRMAT inscription. Following the takeover of the Tower mint by the English Parliament in 1642, the same coin designs were produced until 1648 though with an older looking bust of the king; this was to emphasise the fact that Parliaments' argument was not with the king but with his "evil advisors". In 1638 a new mint was opened at Aberystwyth castle, Wales, to produce smaller coins (penny to half crown) from locally produced silver. These are identifiable by having plumes (like the Prince of Wales's feathers on the 1967–2007 era decimal Two decimal pence coin) on the reverse. Following damage to the castle mint in 1648 there was a short lived mint located at the actual silver mine in Aberystwyth in 1648/9, but no records have survived of what coins were produced there. With the take over by the English Parliament of the Tower mint in 1642, the king set up his permanent headquarters at Oxford and established his main mint there. Most pennies produced there were made from dies from the Aberystwyth mint, so they look very similar to Aberystwyth coins. There is a very rare "Declaration penny" produced in 1644 where the reverse contains the declaration RELIG PRO LEG ANG LIBER PAR 1644 – The religion of the Protestants the laws of England the liberty of Parliament. The Oxford mint closed in 1646. Bristol was captured by the Royalists in July 1643 and a mint was established there, producing pennies with the plume reverse, but it was closed when the English Parliament recaptured the city in 1645. The Exeter mint which operated between 1643 and April 1646 mainly produced crowns and half crowns, but also made some pennies.

Қауымдастық

Англияның Комонвелті (1649–60) латын тіліндегі жазуы жоқ жалғыз ағылшын монеталарын жасағанымен белгілі. Бұл латынның католик дінімен байланысты болуына байланысты болды. Комонвелт пенниіне келсек, онда мүлдем жазу жоқ. Монетаның сыртқы жағында гүл шоғыры ішінде Георгийдің қалқаны бейнеленген, ал алдыңғы жағында Георгийдің және Ирландияның қалқандары көрсетілген, олардың үстінде I номиналы жазылған.

Қайта қалпына келтірілген Стюарттар

1660 жылы король Карл II монархияны қалпына келтіргеннен кейін, 1662 жылға дейін балғамен соғылған және ұнтақталған монеталар шығарылды. Пенни өте кең таралған номинал болды және Томас Саймон жасаған қалыптардан екі тәсілмен де соғылды. Монетаның бет жағында жаңа корольдің солға қараған бейнесі, басының артында құны көрсетілмеген, ал айналасында CAROLUS II D G MAG BRI F ET H REX – Карл II, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі деген жазу орналасқан. Монетаның сырт жағында корольдің гербінен тұратын белгі және CHRISTO AUSPICE REGNO – Мәсіхтің қолдауымен билеймін деген жазу бейнеленген. Бұл шығарылым ағылшын монеталарын балғамен соғу дәуірінің соңғысы болды – барлық келесі ағылшын және британдық монеталар ұнтақталған. Алғашқы тұрақты ұнтақталған күміс пеннилер 1664 немесе 1665 жылдары пайда болды, олардың күні көрсетілмеген, салмағы 0,5 грамм, диаметрі 12 мм. Олар корольдің солға қараған бейнесін көрсетеді, басының артында «I» әрпі, CAROLVS II D G M B F & H REX деген жазу және монетаның сырт жағында Англия, Шотландия, Ирландия және Франция гербтерін қоршаған қалқан, CHRISTO AUSPICE REGNO деген жазу бар. 1670 жылдан 1684 жылға дейін әр жыл сайын күнді көрсетіп соғылған пеннилер шығарылды, олар корольдің оңға қараған бейнесін және CAROLVS II DEI GRATIA деген жазуды көрсетеді, ал монетаның сырт жағында «C» әрпінен тұратын тәждік белгі және MAG BR FRA ET HIB REX деген жазу бар. Осы негізгі дизайн Джеймс II-нің қысқа билік ету кезеңінде де (1685–1688) сақталды, монетаның сырт жағындағы «C» әрпі тәждік «I» әрпімен ауыстырылды, ол корольдің «Яков» есімінің бас әрпі болғанымен қатар, 1 пенни номиналын да білдірді. Католик Джеймс II-нің жалғыз ұлы Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарттың («Ескі талапкер») дүниеге келгеннен кейін, ағылшын билігі Ұлы революцияны ұйымдастырып, ағылшын тағында католик әулетінің билік құру мүмкіндігін болдырмауға бел буды. Осы революция нәтижесінде тақ Джеймстің бірінші некесінен туған екі протестант қызының үлкені мен оның күйеуі, Голландия Республикасының штатгальтеріне ұсынылды, олар бірлесіп биледі – Вильгельм III (1689–1702) және Мария II (1689–1694). Осы кезеңдегі күміс пеннилердің бет жағында екі монархтың оңға қараған бейнесі және GVLIELMVS ET MARIA D G – Вильгельм мен Мария, Құдайдың рақымымен деген жазу орналасқан, ал монетаның сырт жағында бұрынғыдай тәждік «I» әрпі және MAG BR FR ET HIB REX ET REGINA – Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі мен королевасы деген жазу бар. 1694 жылы королева Мария шешек ауруынан қайтыс болғаннан кейін, монеталар король Вильгельмнің оңға қараған бейнесімен және GVLIELMVS III DEI GRA – Вильгельм III, Құдайдың рақымымен деген жазумен шығарыла берді, ал монетаның сырт жағында тәждік «I» әрпі және MAG BR FRA ET HIB REX деген жазу сақталды. Пеннилер 1698–1701 жылдары соғылды.

Following the Restoration of the monarchy in 1660 in the form of Charles II, both hammered and milled coinage was produced until 1662. The penny was a fairly common denomination and was produced by both methods from dies produced by Thomas Simon. The obverse showed a left facing bust of the new king with no value indication behind his head, and the inscription CAROLUS II D G MAG BRI F ET H REX – Charles II by the grace of God King of Great Britain France and Ireland. The reverse shows the king's shield over a cross, with the legend CHRISTO AUSPICE REGNO – I reign under the auspices of Christ. This issue marks the end of the English hammered coinage – all subsequent English and British coins have been milled. The first regular milled silver pennies appeared around 1664 or 1665 and are undated, weighing 0.5 grams and being 12 mm in diameter. They show the king facing left, with I behind the head, inscribed CAROLVS II D G M B F & H REX, and the reverse shows a shield enclosing the Arms of England, Scotland, Ireland and France, inscribed CHRISTO AUSPICE REGNO. From 1670 to 1684 dated pennies were produced each year, showing the king facing right with the inscription CAROLVS II DEI GRATIA, while the reverse shows a crowned "C" with the inscription MAG BR FRA ET HIB REX date. The same basic design continued in the short reign of James II (1685–1688) with the crowned "C" on the reverse replaced by a crowned "I" which acted not only as the king's initial "Iacobus" but as the indication of the denomination, 1 penny. Following the birth of the Catholic James II's only son James Francis Edward Stuart ("The Old Pretender"), the English establishment determined to avoid the possibility of a Catholic dynasty on the English throne by engineering the Glorious Revolution, when the throne was offered to the older of James's two Protestant daughters from his first marriage and her husband, the Stadhouder of the Dutch Republic, who reigned as co monarchs, William III (1689–1702) and Mary II (1689–1694). The silver pennies of this reign bear the combined heads of the two monarchs facing right on the obverse with the inscription GVLIELMVS ET MARIA D G – William and Mary by the grace of God, while the reverse still contains the crowned "I" which now represented only the denomination, with the inscription MAG BR FR ET HIB REX ET REGINA date – King and Queen of Great Britain France and Ireland. Following the death of Queen Mary from smallpox in 1694 the coins continued with King William's head facing right and the inscription GVLIELMVS III DEI GRA – William III by the grace of God, on the reverse, and the crowned "I" and MAG BR FRA ET HIB REX date – King of Great Britain France and Ireland. Pennies were produced in 1698–1701.

Англо-шотланд одағы

1702 жылы Вильгельм III-ті Мэридің кіші қарындасы Анна алмастырды. Аннаның билігі тұсында 1707 жылы Англия мен Шотландия корольдіктері біріктірілді (1707 жылғы Одақ актілерін қараңыз), осылайша әдетте Ұлыбритания Корольдігі деп аталатын мемлекет құрылды. 12 шотланд фунты 1 фунт стерлингке айырбасталды, сондықтан 1 шотланд шиллингі 1 ағылшын пенниіне тең болды. Анна он рет жүкті болғанымен, оның балаларының ешқайсысы тірі қалмады, ал Стюарт әулеті 1714 жылы Аннамен бірге тоқтап қалды. 1701 жылғы Мұрагерлік актісіне сәйкес, тәж ханшайым Софияның, Ганновер сайлаушысының протестант ұрпақтарына, король Георг I тұлғасында берілді.

Аннаның билігі кезінде 1703, 1705, 1706, 1708, 1709, 1710 және 1713 жылдары күміс пеннилер соғылды. Монеталардың бет жағында оның солға қараған бейнесі және ANNA DEI GRATIA деген жазу, ал арт жағында тәж киген "I" әрпі және (1703) MAG BR FRA ET HIB REG 1703, (1705,6) MAG BR FR ET HIB REG немесе (1708–13) MAG BRI FR ET HIB REG жазулары бейнеленген.