Кіріспе
Мұстафа III (28 қаңтар 1717 – 21 қаңтар 1774) – 1757 жылдан 1774 жылға дейін Осман империясының 26-шы сұлтаны болған. Ол Сұлтан Ахмет III (1703–1730) пен оның әйелі Михришах Кадынның ұлы. Одан кейін оның інісі Әбділ Хамид I (1774–1789) билікке келді.
Mustafa III ('/m//ʊ//s//t//ə//f//ə/; Muṣṭafā yi sālis; 28 January 1717 – 21 January 1774) was the sultan of the Ottoman Empire from 1757 to 1774. He was a son of Sultan Ahmed III (1703–30), and his consort Mihrişah Kadın. He was succeeded by his brother Abdul Hamid I (1774–89).
Ерте өмір
Мұстафа 1717 жылғы 28 қаңтарда Эдирне сарайында дүниеге келді. Оның әкесі – Сұлтан Ахмет III, ал анасы – Михришах Кадын. Оның Шәхзада Сүлеймен есімді толыққанды ағасы болған. 1720 жылы Мұстафа мен оның ағалары, князьдер Сүлеймен, Мехмед және Баязид үшін он бес күндік үлкен сүндет тойы болды. 1730 жылы Патрона Халил көтерілісі нәтижесінде оның әкесі Сұлтан Ахмет III биліктен шеттетіліп, оның туысы Сұлтан Махмұд I билікке келген соң, Мұстафа, оның әкесі және ағалары Топкапы сарайында қамауға алынды. 1756 жылы ағасы Мехмед қайтыс болғаннан кейін ол тақ мұрагері атанды.
Кiру
Мұстафа 1757 жылғы 30 қазанда, туысы Осман III, Сұлтан Мұстафа II-нің ұлы қайтыс болғаннан кейін таққа көтерілді.
Мұстафаның билігінің сипаты
Таққа отырғанынан кейін көп ұзамай Мұстафа әділдікке ерекше мән бергенін көрсетті. Ол Стамбулдың гүлденуі үшін бірқатар шаралар қабылдады. Ақша айналымын реттеді, үлкен астық сақтау қоймаларын салды, су тас жолдарын күтіп ұстады және қатаң қаржы саясатын енгізді. Ол жиі саяхаттап, қабылдаған заңдарының орындалып жатқанын тексерді.
Пруссиямен келісім
Мұстафа Ұлы Фредериктің әскербасшылық өнеріне жоғары баға берді және 1761 жылы Пруссиямен бейбітшілік шартын жасасты. Фредерик Габсбургтерге қарсы одақ құруды қалады, ал Мұстафа өз мемлекетін және әскерін жаңғыртуды көздеді. Мұстафа әскерін қайта ұйымдастыру үшін Париж мен Лондон емес, Берлин қаласынан офицерлер тартуды жөн санады. 1763 жылы екі ел алғаш рет дипломаттарын алмастырды.
Ресей-Түрік соғысы (17681774)
1763 жылға дейін бас уәзір болған Кожа Рағып-паша көрші елдерге қатысты бейбіт саясат ұстанды. Бірақ Ресейдің Кавказ аймағындағы ықпалының күшеюі және Польшаны бақылауға талпынуы Осман империясы мен Ресей арасында шиеленіс тудырды. Рағып-пашаның ізбасары Мұхсинзаде Мехмед-паша да бейбітшілікті сақтауды жөн көрді, ал Мұстафаның Ресеймен соғыс талабы ("Мен осы сенімсіздерді әлсіретудің жолын табамын") 1768 жылы оның отставкаға кетуіне себеп болды. Сұлтан орыстарға қарсы оңай жеңіске жетеді деп күткен, бірақ шындығында Осман империясы ұзақ соғысқа дайын болған жоқ. Соғыс барысында француз офицері Франсуа Барон де Тоттың көмегімен әскери реформалар жүргізілді. Оларға артиллерия корпусын жаңғырту және 1773 жылы Теңіз инженерлік мектебін құру кірді. Соғыс Осман империясы үшін апатқа ұшырды. Ресей әскерлері Қырымды, Румынияны және Болгарияның бір бөлігін басып алды.
Сәулет
Мехмед Жаулап алушы салған Фатих мешіті сияқты көптеген монументальді ғимараттар оның билігі тұсында негізінен қайта салынды. Одан бөлек, ол Ләләли мешіт кешенін салдырды, сондай-ақ Еникапы жағалауын толтырып, жаңа аудан құруға мүмкіндік берді. Бұлармен қатар, ол 1766 және 1767 жылдардағы жер сілкіністерінен кейін тағы да бірқатар құрылыс жобаларын жүзеге асырды.
and 1767.
Қыздары
Мұстафа III кем дегенде тоғыз қызға ие болды: Сондай-ақ, Хейбетулла сұлтан немесе Хеййбетулла сұлтан деп аталды. Оның дүниеге келуі 29 жылдың ішіндегі алғашқы императорлық туылу болды, сондықтан он күн мен он түн бойы ең жоғары деңгейде тойланды. Оның күтімшісі Айнүлхаят Кадынның қарындасы Эмин Ханым болды, ал Мұстафаның анасы Михриша Кадын қайтыс болғандықтан, оның қарындасы, Ұлы визирдің әйелі Салиха Сұлтан, оның шағатай рәсіміне қатысты. Үш айлық шағында Хамид Хамза Пашаға ұзатылды. Әкесі оған Гүмрукчү жерін сыйға берді, бірақ ол үш жасында аурудан қайтыс болып, үйлену тойын өткізе алмады. Ол III Мұстафа мазарында жерленген. Шах Сұлтан (1761 жылдың 21 сәуірі – 1803 жылдың 11 наурызы) Рифат Кадынмен бірге. Денсаулығы нашар болғандықтан, ол екі рет никеге тұрды, бірақ екеуі де үйлену алдында өлімге ұшырады. Ақырында ол үйленіп, екі қызы мен бір асырап алған қызы болды. Рейхан Сұлтан (1761 ?) Фехиме Кадынмен бірге. Ол бала кезінде қайтыс болды. Михрима Сұлтан (1762 жылдың 5 ақпаны – 1764 жылдың 16 наурызы) Айнүлхаят Кадынмен бірге. Оның дүниеге келуі бес күн бойы тойланды. Ол III Мұстафа мазарында жерленген. Михриша Сұлтан (1763 жылдың 9 қаңтары – 1769 жылдың 21 ақпаны) мүмкін Айнүлхаят Кадынмен бірге. Оның дүниеге келуі үш күн бойы тойланды. Ол III Мұстафа мазарында жерленген. Бейхан Сұлтан (1766 жылдың 13 қаңтары – 1824 жылдың 7 қарашасы) Әділшах Кадынмен. Бір рет үйленіп, қызы болды. Хатиче Сұлтан (1766 жылдың 15 маусымы – 1767) мүмкін Айнүлхаят Кадынмен бірге. Хатиче Сұлтан (1768 жылдың 14 маусымы – 1822 жылдың 17 шілдесі) Әділшах Кадынмен. Бір рет үйленіп, ұлы болды. Фатма Сұлтан (1770 жылдың 9 қаңтары – 1772 жылдың 26 мамыры) Михришах Кадынмен бірге. Ол III Мұстафа мазарында жерленген.
Өлім
Мұстафа 1774 жылғы 21 қаңтарда Топкапы сарайында жүрек талмасынан қайтыс болды және Стамбулдағы Ләләли мешітіндегі өз кесенесіне жерленді. Оның орнын інісі Әбділ Хамид I басады. Оның қазасы империяны экономикалық және басқару мәселелерімен күреске тастады.