Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүдея (сумер жазуында: Gu3 de2 a) – Оңтүстік Месопотамиядағы Лагаш мемлекетінің енси билеушісі. Ол шамамен 2080–2060 жж. б.з.д. (қысқа мерзімдеме) немесе 2144–2124 жж. б.з.д. (орта мерзімдеме) билік құрған. Ол, әдетте, қаладан шықпаған, бірақ Лагаш билеушісі Ур Бабаның (2164–2144 жж. б.з.д.) қызы Ниналлаға үйленген, осылайша Лагаш патшалық үйіне жол ашқан. Оның орнын ұлы Ур Нингирсу иеленді. Гүдея Шумердің орталық билігі Гутиан әулетінің қолында болған және Иштуп Илум солтүстікте Мари қаласында билік еткен кезде билік жүргізді. Гүдея билік еткен кезде Лагаш алтын ғасырды басынан өткерді және Гутиандардан тәуелсіздікке қол жеткізді.
Gudea (Sumerian: , Gu3 de2 a) was a ruler (ensi) of the state of Lagash in Southern Mesopotamia, who ruled c. 2080–2060 BC (short chronology) or 2144–2124 BC (middle chronology). He probably did not come from the city, but had married Ninalla, daughter of the ruler Ur Baba (2164–2144 BC) of Lagash, thus gaining entrance to the royal house of Lagash. He was succeeded by his son Ur Ningirsu. Gudea ruled at a time when the center of Sumer was ruled by the Gutian dynasty, and when Ishtup Ilum ruled to the north in Mari. Under Gudea, Lagash had a golden age, and seemed to enjoy a high level of independence from the Gutians.
Жазулар
Гүдей аса жоғары лақапқа ие лугал (аккад тіліндегі шарум) емес, енси (қаланың патшасы немесе әкімі) деген атақты таңдады. Гүдей өзін "Лагаш құдайы" деп атаған жоқ, өйткені ол тірілігінде құдайланбаған. Бұл атақ оған Месопотамия дәстүрі бойынша, Акадтың Нарам Сині мен Ұр III патшалығының кейбір билеушілерінен басқа, барлық билеушілерге қалай берілгендігіндей, өлімінен кейін берілген болуы керек. Оның 20 жылдық билігінің барлығы атауларымен белгілі; ең маңызды әскери табысы, көрінетін болса, оның 6-шы жылында болған, оны "Аншан қарумен жеңілген жыл" деп атады. Гүдей Елам мен Аншанды бағындырғанын мәлімдесе де, оның көптеген жазбалары суарналар мен храмдар салуға, сондай-ақ құдайларға құнды сыйлықтар жасауға баса назар аударады. Оның құрылыстары мен мүсіндері үшін қажетті материалдар Батыс Азияның түкпір-түкпірінен әкелінді: Аманус тауларынан кедр ағашы, Ливаннан тас, Солтүстік Арабиядан мыс, Кәнаан мен Мысыр арасындағы шөлден алтын мен асыл тастар, Маганнан (Оман) диорит және Дилмуннан (Бахрейн) ағаш.
Gudea chose the title of énsi (town king or governor), not the more exalted lugal (Akkadian šarrum). Gudea did not style himself "god of Lagash" as he was not deified during his own lifetime, this title must have been given to him posthumously as in accordance with Mesopotamian traditions for all rulers except Naram Sin of Akkad and some of the Ur III kings. The 20 years of his reign are all known by name; the main military exploit seems to have occurred in his Year 6, called the "Year when Anshan was smitten with weapons". Although Gudea claimed to have conquered Elam and Anshan, most of his inscriptions emphasize the building of irrigation channels and temples, and the creation of precious gifts to the gods. Materials for his buildings and statues were brought from all parts of western Asia: cedar wood from the Amanus mountains, quarried stones from Lebanon, copper from northern Arabia, gold and precious stones from the desert between Canaan and Egypt, diorite from Magan (Oman), and timber from Dilmun (Bahrain).
Дін
Нингирсу үйінің сәулетшісі Гүдейдің мүсініне жазылған жазуда, егер сөздер өзгертілсе, оқырманды қырылу туралы ескертеді, бірақ Саргонның немесе оның ұрпақтарының ескертулері мен Гүдейдің ескертулері арасында айқын айырмашылық бар. Біріншіден, ұзындығы – Гүдейдің қарғысы жазудың шамамен төрттен бір бөлігін алып жатыр, екіншісі – шығармашылық. Құдайлар кінәлінің ұрпағын күлге айналдырып, негізін жоқ қылмайды, керісінше, "олар оған дайындаған тақ орнына шаңға отырғызады". Ол "ашулы мүйізімен ұсталған арыстан сияқты сойылады". Гүдей билеген Лагаш алыс елдермен кең сауда байланыстарын орнатқан. Гүдейдің өзінің жазбаларына сәйкес, ол Сириядағы Аман және Ливан тауларынан самырсын, шығыс Арабиядан диорит, Орталық және Оңтүстік Арабиядан, сондай-ақ Синайдан мыс пен алтын әкелген, ал оның әскерлері шығыста Эламда шайқасқан.
The inscription on a statue of Gudea as architect of the House of Ningirsu, warns the reader of doom if the words are altered, but there is a startling difference between the warnings of Sargon or his line and the warnings of Gudea. The one is length; Gudea's curse lasts nearly a quarter of the inscription's considerable length, and another is creativity. The gods will not merely reduce the offender's progeny to ash and destroy his foundations, no, they will, "let him sit down in the dust instead of on the seat they set up for him". He will be "slaughtered like a bull seized like an aurochs by his fierce horn". Lagash under Gudea had extensive commercial communications with distant realms. According to his own records, Gudea brought cedars from the Amanus and Lebanon mountains in Syria, diorite from eastern Arabia, copper and gold from central and southern Arabia and from Sinai, while his armies were engaged in battles in Elam on the east.