Жылыжан қосқарлы (Jylyzhan qosqarly)

Кіріспе

Құс түрі

Кедр құсы (Bombycilla cedrorum) – Bombycillidae тұқымдасының, яғни балауызкөздер тұқымдасының мүшесі. Орташа денелі, көбінесе қоңыр, сұр және сары түсті болады. Кейбір қанат қауырсындарының ұштары қызыл, олардың құрғақ балауызға ұқсауы осы құстарға ортақ атауын берген. Солтүстік және Орталық Америкада қоныс аударады, Канаданың оңтүстігіндегі ашық орманды аймақтарда көбейеді және АҚШ-тың оңтүстік жартысында, Орталық Америкада және Оңтүстік Американың солтүстік-батысында қыстайды. Оның рационы кедр конустары, жемістер, жидектер (әсіресе нарат жидектері) және жәндіктерден тұрады. Кедр құсы IUCN Қызыл тізімінде «қауіпсіз» санатында тіркелген. Бұл атау неміс тіліндегі «Seidenschwanz» – «жібек құйрық» сөзінің тікелей аудармасы және құстардың жібектей жұмсақ қауырсынына сілтеме жасайды. «Cedrorum» латын тілінде «кедрлерге тән» деген мағынаны білдіреді. Олар богемиялық балауызкөзден (солтүстік және батысқа қарай көбейетін туысы) кішкентай және қоңыр түсті болады. Олардың түсі «қоңыр, сұр және лимон сары түстердің жібектей жылтыр қосылысынан тұрады, күңгірт қызыл тамшылармен безенген қанатындағы қара маскасы және жарқын қызыл балауыз тамшыларымен толықтырылады». Бұл тамшылар олар жейтін мадрон жидектерінің түсімен бірдей болуы мүмкін. Бұл құстардың ең айқын ерекшелігі – қанаттарындағы екінші қауырсындардың ұштарындағы кішкентай қызыл балауыз тәрізді тамшылардың шоғыры, бұл ерекшелік богемиялық балауызкөзбен ортақ (бірақ жапон балауызкөзінен ерекшеленеді). Бұл балауыз тәрізді тамшылар екінші қауырсын ұшының пигменттелген және медуллярлық қабаттарының мөлдір қабықшамен қоршалған нәтижесі болып табылады. Қанаттары «қарғаның қанаттары сияқты кең және сүйір». Құйрығы салыстырмалы түрде қысқа және тік ұшты. Оның дауысы «жіңішке, жоғары сыбызғы» деп сипатталады. Қыста көші-қондары болмаса да, көпшілігі АҚШ-қа және одан әрі оңтүстікке қарай, кейде Оңтүстік Американың солтүстік бөлігіне дейін көшеді. Жидек қоры жеткіліксіз болған жағдайда, олар үлкен топтарда көшіп жүреді. Сирек кездесетін құстар Батыс Еуропаға жеткен, ал Ұлыбританияда кедр құсын көрген екі жағдай тіркелген. Богемиялық балауызкөздер кейде кедр балауызкөздерінің үлкен қысқы топтарына қосылады.

The cedar waxwing (Bombycilla cedrorum) is a member of the family Bombycillidae or waxwing family of passerine birds. It is a medium sized, mostly brown, gray, and yellow. Some of the wing feathers have red tips, the resemblance of which to sealing wax gives these birds their common name. It is a native of North and Central America, breeding in open wooded areas in southern Canada and wintering in the southern half of the United States, Central America, and the far northwest of South America. Its diet includes cedar cones, fruit, holly berries, and insects. The cedar waxwing is listed as least concern on the IUCN Red List. this is a direct translation of the German Seidenschwanz, "silk tail", and refers to the silky soft plumage of these birds. The specific cedrorum is Latin for "of the cedars". They are smaller and browner than their close relative, the Bohemian waxwing (which breeds farther to the north and west). Their markings are a "silky, shiny collection of brown, gray, and lemon yellow, accented with a subdued crest, rakish black mask, and brilliant red wax droplets on the wing feathers." These droplets may be the same colour as the madrone berries they are known to eat. These birds' most prominent feature is this small cluster of red wax like droplets on tips of secondary flight feathers on the wings, a feature they share with the Bohemian waxwing (but not the Japanese waxwing). These wax like droplets are attributed to the pigmented and medullary layers of the secondary tip being surrounded by a transparent cuticle. The wings are "broad and pointed, like a starling's." The tail is somewhat short, and square tipped. Its call can also be described as "high, thin, whistles." with erratic winter movements, though most of the population migrates farther south into the United States and beyond, sometimes reaching as far as northern South America. They will move in huge numbers if berry supplies are low. Rare vagrants have reached western Europe, and there are two recorded occurrences of cedar waxwing sightings in Great Britain. Individual Bohemian waxwings will occasionally join large winter flocks of cedar waxwings.

Егемендік және экология

Кедр құстары жыл бойы үйір-үйір болып кездесетін, әлеуметтес құстар. Аталығы анасы үшін "секіріп билейді". Егер анасы қызығушылық танытса, ол да секіріп жауап береді, әсіресе олар үлкен топта тамақтанатындықтан. Егер бұтақтың ұшында бір құсқа ғана жететін жидек болса, үйір мүшелері бұтақ бойымен тізіліп тұрып, әр құсқа жеуге мүмкіндік беру үшін жидекті әр құстан әр құсқа жеткізеді. Кейде кедр құстары тым пісіп, ашыған жемістерді жеп, мас болып алады. Көктемде жемістердің жетіспеуіне дейін олар негізінен жеміспен қоректенеді, содан кейін жәндіктер мен гүлдерді жей бастайды. Зерттеуге қатысқан 212 құстың ішек-қарын анализінде 84% жеміс, 12% омыртқасыз жәндіктер және 4% гүлдер кездесті. Жеміс жеуге маманданғандықтарының артықшылығына қарамастан, олар тек бір түрлі жеміспен (Viburnum opulus) қоректенгенде дене салмағын жоғалтса, тозаңға бай гүлшоғырлармен (Populus deltoides) қоректенгенде дене салмағын арттырды. Көптеген қалыпты жемістер энергияға бай. Дегенмен, оларда кедр құстарына қажетті азот (белок) деңгейі жеткіліксіз (1,7%). Қантты жемістердің қоректік тапшылығын гүлдерді жеу және одан кейін белокқа бай тозаңды тұтыну арқылы толықтырады. Тамақ әртүрлілігіне осы реакция дене метаболизмін сақтау үшін қажетті дәл қоректік заттарды алу үшін бірнеше тамақ көздерінің маңызды екенін көрсетеді. Кедр құстары тиімді ас қорыту жылдамдығын көрсеткенімен, сонымен бірге фруктардың қабықтарының нәжісте қорытылмағаны байқалып, төмен пайдалану тиімділігін (36,5%) көрсетеді. Кедр құстарының жемістерді қорыту тиімділігінің төмендігі тек көп мөлшерде жеміс жеу қажеттілігін ғана емес, сонымен қатар нәжістегі көк нәрселердің тұқымдарды таратудағы маңызды рөлін де көрсетеді. Тұқымды жеу және жеміс тұтыну арасындағы оң корреляция тұқымды өңдеу жылдамдығы да артқанда ғана жеміс тұтынудың артуымен байқалады. Бұл оларға тұқымдарды жеуге байланысты ішек өңдеуінің шектеулеріне қарамастан салыстырмалы түрде жоғары ас қорыту тиімділігін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл құстардың ас қорыту стратегиялары оларға негізінен жеміспен қоректенуге мүмкіндік береді.

Cedar waxwings are sociable, seen in flocks year round. The male will do a "hopping dance" for the female. If she is interested, she'll hop back. especially because it feeds in large groups. When the end of a twig holds a supply of berries that only one bird at a time can reach, members of a flock may line up along the twig and pass berries beak to beak down the line so that each bird gets a chance to eat. Sometimes, cedar waxwings will eat fruit that is overripe and has begun to ferment, intoxicating the bird. Reliance on primarily fruit alone occurs until fruit cessation in the spring when the birds start to feed on insects and flowers. In such cases intestinal analysis revealed stomach contents of 84% fruit, 12% invertebrates, and 4% flowers, among 212 individuals involved in the study. Despite the advantage of frugivorous specialization, they did lose body mass when experimentally fed one fruit type alone (Viburnum opulus), but gained body mass when fed pollen rich catkins as well (Populus deltoides). Many fleshy fruits are energy rich. However, they are deficient in nitrogen (protein) levels required by cedar waxwings (1.7%). The nutrient deficit of sugary fruits alone is mitigated through flower and subsequent pollen consumption that is rich in protein. This response to food diversity illustrates the importance of multiple food sources in order to acquire the precise nutrients needed to maintain bodily metabolism. Even though waxwings displayed efficient rates of digestion, they also exhibited relatively quick passage rates that are indicative of their low utilization efficiency (36.5%) as fruit skins appeared undigested in feces. The low utilization efficiency of fruits digested by Cedar Waxwings not only indicates the necessity of consuming large quantities of fruits, but viable seeds found in feces also suggest the important role they may play in seed dispersal. A positive correlation between seed defecation and fruit consumption is seen as rates of ingestion increased only when rates of seed processing also increased. This allows them to still exhibit relatively high digestion efficiencies in spite of the gut processing limitations that are associated with eating seeds. The digestive strategies employed by these birds allow them to subsist on a predominately fruit based diet.

Қорғау мәртебесі

Шым қанаттар IUCN Құрып бара жатқан түрлердің Қызыл тізімінде «Тәуекел азаматтығы» санатында бағаланады. Олардың саны ареалдарында өсуде, себебі егістік жерлер орман мен бұталы жерлерге айналуда, сондай-ақ көгалдандыру мақсатында тал және қауқау сияқты жеміс ағаштары отырғызылуда. Дегенмен, кедр шым қанаттары кейде терезелерге соғылып жарақаттанады, ал жол жиегінде азық іздеу кезінде көліктердің соқтығысына ұшырайды.