Кіріспе

Британдық телесериал (1974–1977)
1974 жылғы британдық телесериалы

Porridge – Ронни Баркер мен Ричард Беккинсейл бас рөлдерде ойнаған, Дик Клемент пен Ян Ла Френайс жазған және 1974 жылдан 1977 жылға дейін BBC1 арнасында көрсетілген британдық комедиялық сериал. Бағдарлама үш маусым мен екі мерекелік арнайы эпизодтан тұрады. 1979 жылы сериал негізінде сол аттас көркем фильм шықты. Ситком Камберлендтегі құрамындағы HMP Slade түрмесінде жазасын өтеудегі екі тұтқын, Норман Флетчер (Баркер ойнаған) және Ленни Годбер (Беккинсейл ойнаған) туралы. Сериалдың атауы британдық түрмелерде берілетін дәстүрлі таңғы асқа және 1950 жылдардағы британдық сленгіндегі түрме жазасына сілтеме жасайды. Porridge сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, барлық уақыттағы ең ұлы британдық комедиялық сериалдарының бірі саналады. 2000 жылы Британдық кино институты жасаған «100 ең үздік британдық телебағдарламасы» тізімінде 35-орынды иеленді. 2004 жылы Porridge Ұлыбританияның ең жақсы комедиялық сериалын анықтау үшін өткізілген дауыс беруде жетінші орын алды. Сериал 1978 жылы «Тікелей жүр» деген атпен жалғасты, онда Баркер түрмеге қайта оралмауға тырысқан кейіпкерін қайта ойнады. Porridge 2016 жылы сол атпен қайта жаңғыртылды, Флетчердің немересі түрме жазасын бастады.

Негізгі идея

Ситкомның негізгі сюжеті оның басты кейіпкері Норман Стэнли Флетчерге, Лондонның Мусвелл Хилл қаласынан келген адамға бағытталған. Флетчерді соттаған судья "көне қылмыскер" деп сипаттаған (және оның Баркер оқыған сөздері шоудың титрлерінде қайталанады), ол соңғы қылмысы үшін Камберлендтегі ойдан шығарылған C санатындағы HMP Slade түрмесіне жазасын өтеуге жіберіледі. Ситком сонымен қатар оның камераласы Ленни Годбердің де тағдырын көрсетеді, ол Бирмингемнен келген, алғашқы рет жазасын өтеуге келген қарапайым тұтқын, Флетчер оны өз қанатына алады. Әрбір эпизодтың сюжеті түрмеде өткен уақыттарына және жазаларын өтеу кезінде олардың басынан өткен түрлі қиындықтарға арналған. Флетчер мен Годбер шоудың басты кейіпкерлері болғанымен, сериалда екі маңызды қосалқы кейіпкер де бар, олар екеуі де түрме қызметкерлері. Біріншісі – мырза Маккей, қатал және қатаң шотланд, ол Флетчерді ұнатпайды және онымен жиі келіспейді (және оны жиі сырттай мазақтайды). Екіншісі – мырза Барроукло, Маккейдің ізгі, прогрессивті ойлы әріптесі, ол өзінің жақсы ниеті мен принциптерінің арқасында оның қарауындағы адамдардың манипуляциясына бейім.

Даму

Porridge BBC-нің 1973 жылғы Seven of One жобасының нәтижесінде дүниеге келді, онда Ронни Баркер жеті түрлі комедиялық пилоттық эпизодтарда ойнады. Ең табыстысы толыққанды сериалға айналдырылатын еді. Эпизодтардың бірі – Дик Клемент пен Ян Ла Френаис жазған «Тұтқын және күзетші», онда жаңа сотталған, қайта-қайта қылмыс жасайтын Норман Стэнли Флетчер (Баркер) екі күзетшінің сүйемелдеуімен түрмеге жеткізіледі: ұялшақ Барроуклоу (Брайан Уайлд) және қатал Маккей (Фултон Маккей). Эпизод 1973 жылдың 1 сәуірінде BBC2 арнасында көрсетілді. Баркердің тағы бір пилотты таңдауға ниеті болғанымен, уэльстік құмар ойынға тәуелді адам туралы «Тұтқын және күзетші» комедиясы таңдалып алынды. Ол 1950 жылдардағы түрме жазасын білдіретін британдық сленг сөзі – «Porridge» деп қайта аталды.

Клемент пен Ла Френаис зерттеу жұмысы барысында «Никте қалай тірі қалуға болады» атты кітабының авторы, бұрынғы тұтқын Джонатан Маршаллмен әңгімелесті, ол оларға түрме жаргоны, киім және күнделікті тәртіп туралы кеңес берді. Мұндай көңіл көтерілмейтін, шектеулі ортада сюжет пен әзіл табуға тырысқанда, Маршаллдың айтқан «кішкентай жеңістер» деген сөзі ерекше әсер етіп, оларды жүйенің әрекетін жеңіп, тіпті ұсақ-түйек нәрселер арқылы түрмедегі өмірін жеңілдететін тұтқынның тағдырына негізделген сериал жасауға ықпал етті. BBC нақты түрме ішінде немесе сыртында түсіруге рұқсат бермегендіктен, Ішкі істер министрлігінің келісімінсіз, түсіру үшін жер іздеуге мәжбүр болды. Ашық тұрған Сент-Олбанс түрмесінің (қаланың Виктория көшесінде) бас қақпасы ашылу титрлерінде пайдаланылды. Сыртқы түсірілімдер алғаш рет Уотфорд маңындағы психиатриялық ауруханада жүзеге асырылды. Бірақ екінші серия аяқталғаннан кейін, науқастардың отбасыларының шағымдарына байланысты аурухана түсіруге рұқсат берді. Содан кейін үшінші серия үшін Илингке жақын орналасқан тағы бір мекеме пайдаланылды. Түрме жасушалары мен кеңселердегі көріністер BBC-нің Лондон студиясында түсірілді, ал түрме ішіндегі кеңірек көріністер үшін сериалдың суретшісі Тим Глисон Элинг студиясында су асты түсірілімдері үшін пайдаланылған ескі су резервуарын көп қабатты декорацияға айналдырды. «Жаңа беттер, ескі қолдар» атты алғашқы эпизод 1974 жылдың 5 қыркүйегінде BBC1 арнасында көрсетілді, ол 16 миллионнан астам көрерменді тартты және сыншылардан оң пікірлер алды. Тағы екі серия және екі мерекелік арнайы эпизодқа тапсырыс берілді. «Porridge» сериалының соңғы эпизоды «Соңғы тыныс» 1977 жылдың 25 наурызында көрсетілді. Продюсерлер мен жазушылар тағы эпизодтар жасауға ниеттенді, бірақ Баркер «кейіпкерге тоқтап қалудан» қорқып, басқа жобаларға көшуді қалады, сондықтан сериал аяқталды. Дегенмен, Баркер 1978 жылы бір сериядан тұратын «Going Straight» атты жалғасында Флетчер рөлін қайта ойнады. Шоудың толық метражды нұсқасы 1979 жылы жасалды, ал 2003 жылы «Қобдишаның ар жағы: Норман Стэнли Флетчер» атты мақал-масалы фильмі көрсетілді.

Орналасқан жерлер

Атамалық тізбектегі түрме сыртқы көрінісі – ескі Сент-Олбанс түрмесінің қақпа үйі және HM Prison Maidstone, ол BBC комедиялық сериалы «Birds of a Feather»-де де көрсетілген (сериалдың 7-ші маусымында кейіпкерлердің күйеулері қайта қылмыс жасағаннан кейін сол түрмеге, HMP Slade-ге қамалады). Есіктердің құлыпталып жатырғанын көрсету үшін түсірілімдер Шепердс Буш полиция бөлімшесінде жүргізілді – BBC-нің ондағы полиция қызметкерлерімен жақсы қарым-қатынасы болған. «Pardon Me» эпизодында Флетчер Бланкомен (Дэвид Джейсон) түрме бақшасында сөйлеседі: бұл Ройстонға баратын A505 тас жолындағы Балдоктың сыртындағы ескі сыра зауытының аумағында түсірілді. Түрме терезелеріне ұқсас терезелер жасалды. Кейіннен ғимарат бұзылыпты. 1974 жылғы «A Day Out» эпизоды, түрме жұмыс тобын көрсетеді, Уэльстің Пендерин ауылында және оның төңірегінде түсірілді, тұтқындардың орларын JCB экскаваторы қазып жатыр. «Happy Release» эпизодында Льюис Квинс Парк Рейнджерс футбол клубының үйі – Лофтс-роуд қысқаша көрсетілді, ол Лидстің Elland Road стадионының орнына қолданылды. «No Way Out» эпизодында Флетчер Маккейді асфальт алаңындағы шұңқырға түсіруге тырысады. Бұл сыртқы түсірілімдер Батыс Лондондағы Сент-Бернард ауруханасында жүргізілді, осы жағдайда терезелер аурухананың дәріханасына тиесілі болды. 1979 жылғы фильмнің ішкі түсірілімдері толығымен HM Prison Chelmsford, Эссекс түрмесінде түсірілді.

Атаулары мен музыкасы

Ашылу титрлері Слейд түрмесінің сыртқы көріністерінен және бірнеше есіктер мен қақпалардың жабылып, құлыпталуынан тұрады, бұл көрініс орнату мақсатында жасалған. Бірінші сезондықта Сент-Панкрас теміржол станциясының кадрлары да болды, бірақ кейінгі сезондықта олар Флетчердің Слейд түрмесінде жүргенін көрсететін кадрларға алмастырылды. Бастапқы музыка түрмеде өтетін шоуға сәйкес емес деп есептелді, сондықтан оның орнына Флетчерге үкім кесетін судьяның (өзі Баркер орындаған) күңкіреген дауысы қойылды:

1-ші сезондықтағы дауыс "таза" (яғни, әсерлер жоқ) және бірнеше тізбек болып ойнатылады. 2-ші және 3-ші сезондықта ол әр сөйлемге бөлініп, үш бөлімге жіктелді және судьяның сөздерінің салмақтылығын арттыру үшін эхо әсері қосылды. Әр үш сөйлемнен кейін түрме ішіндегі әртүрлі есіктердің кілтпен құлыпталуын көрсететін дыбыс эффектілері қосылды. Кейін Баркер судья рөлінде өзін жазғанын өкіндігін айтты, ал бұл рөлді үшінші сезонның екі эпизодында Морис Денхам сомдады. Жабылу титрлерінің музыкасын Макс Харрис жазды, ол The Strange World of Gurney Slade, The Gold Robbers және Doomwatch сияқты көптеген телешоуларға да музыка жазған, сондай-ақ Open All Hours (Жозеф Ашер жазған) тақырыбын да ұйымдастырды, ол Seven of One пилоттарының тағы бір жобасы болды. Көңілді музыка "қасақана ашулы комедияға қайшы" болды және Харрис бас кейіпкердің Кокни тегіне байланысты оған музыкалық зал атмосферасын қосты.

Эпизодтар

1973 жылғы 1 сәуірде көрсетілген пилоттық бөлімнен кейін, 1974-1977 жылдар аралығында үш маусым, барлығы 20 бөлім көрсетілді. Әр бөлімі 30 минуттық болды, 1975 және 1976 жылдардағы екі мерекелік арнайы бөлімнен басқа.

Тура жолға түсу

Porridge-дің жалғасы "Going Straight" 1978 жылдың 24 ақпаны мен 7 сәуірі аралығында көрсетілді. Флетчердің мерзімінен бұрын босатылуымен басталатын оқиға, оның "жаңа өмірге" қадам басып, заңға бағынушы өмірге қайта бейімделу әрекеттерін көрсетеді. Ричард Беккинсейл Годбер рөлін қайта ойнады, ол енді Флетчердің қызы Ингридтің (Патрисия Брейк) күйеуі, және олар соңғы бөлімде үйленді. Николас Линдхерст Флетчердің ақылсыз ұлы Реймонд рөлінде де ойнады. Сериал алты бөлімнен тұрады және көбінесе алдыңғы туындысымен салыстырғанда жақсы қабылданбады, алайда ол екі BAFTA сыйлығын жеңіп алды: "Ең жақсы комедиялық сериал" және "Ең жақсы ойын-сауық көрсетілімі" (Ронни Баркермен бірлесіп, "The Two Ronnies" бағдарламасы үшін).

Қораптан тыс өмір: Норман Стэнли Флетчер

2003 жылғы 29 желтоқсанда BBC Two телеарнасында "Порридж" фильміне жасалған макияждық деректі фильм көрсетілді. Ол Флетчердің өміріне және Флетчер түрмеден босатылғаннан кейін 25 жыл өткен соң Слейд түрмесінің тұтқындарының қалай өмір сүргеніне шолу жасады. Уоррен қазір белгілер салушы, Люкварм Треворға үйленген, Макларен – MSP, Граути тойған қылмыскерге айналды, Жағымсыз Айвс жоққа шығарылған қайырымдылық қорындарына ақша жинайды, Годбер қазір жүк көлігінің жүргізушісі және әлі де Ингридке үйленген, ал Флетчер балалық шағынан бергі сүйіктісі Глориямен бірге пабті басқарады.

Қазық (2016)

2016 жылдың 28 тамызында BBC One телеарнасында түпнұсқалық серияның жалғасы, «Porridge» деген атпен көрсетілді. Онда Кевин Бишоп Найджел Норман Флетчер рөлінде ойнады, ол Норман Стэнли Флетчердің немересі және компьютерлік хакерлік әрекеттері үшін бес жылға түрмеге кесілген. Арнайы эпизодты «Porridge» сериалының түпнұсқалық авторлары – Дик Клемент пен Ян Ла Френайс жазды. Бұл эпизод көрермендер мен телесыншылардың жоғары бағасын алды, көптеген адамдар толыққанды серия түсірілуін қалады. Алдын ала есептерге сәйкес, шамамен 4,4 миллион адам оны тамашалады. Бастапқы эпизодтың сәттілігінен кейін, 2016 жылдың қазан айында BBC алты бөлімнен тұратын толық серияға тапсырыс берілгенін және түсірілімдері 2017 жылдың қаңтарында басталатынын хабарлады. Толық серия 2017 жылдың 6 қазанында BBC iPlayer онлайн платформасында жарияланды, сондай-ақ жұма күндері BBC1 арнасында алты апта бойы көрсетілді.

Халықаралық бейімделулер

On the Rocks (1975–76) атты американдық нұсқасы бір маусым көрсетілді, ал голландтық Laat maar zitten (қалампыр: атаудың бірнеше мағынасы бар, мысалы, "ешнәрсе демеңіз" және "босын", бірақ бұл жағдайда "олар жазасын өтесін" деп түсіндіруге болады) 1988 жылдан 1991 жылға дейін эфирде болды; Нидерланд нұсқасының кейінгі бөлімдері түпнұсқа сценарийлерден тұрды, сонымен қатар, сериал португал тілінде "Камило түрмеде" ("Camilo na Prisão") деген атаумен өте сәтті ремейкке ие болды.

Фильмге бейімделу

Басқа комедиялық сериалдардағы өзара келісімдерге еліктеу арқылы, мысалы, "Әкесінің әскері", "Степто және ұлы" және "Мүмкін жігіттер" сияқты, "Поридждің" толықметражды нұсқасы 1979 жылы түсірілді. Баркер Флетчер рөлін тағы да ойнады, және көмекші актерлердің көп бөлігі де қайтадан қатысты. Телесериалдан өзгеше, бұл фильм нағыз түрмеде түсірілді, себебі ХМП Челмсфорд өрт салдарынан уақытша бос тұрды.

Новеллдер мен аудио

Поридждің үш сериясының романдық нұсқалары BBC Books баспасынан жарық көрді: Джонатан Маршаллдың «Поридж» (1975), Пол Виктордың «Поридждің тағы бір кезеңі» (1976) және Пол Виктордың «Пориджді одан әрі қайнату» (1977). «Going Straight» 1978 жылы Пол Виктордың осы атпен жазған романдық нұсқасы ретінде шықты. «Поридж» фильмі Пол Эблменнің «Поридж: Ішкі әңгіме» романы болып, 1979 жылы Pan Books баспасында жарияланды. BBC-дің үш «Поридж» романы «Поридждің үш порциясы» (1984) жинағы ретінде басылып, кейін «Толық Поридж» (1990) деп қайта басылды. BBC Enterprises 1977 жылы «A Night In» және «Heartbreak Hotel» атты екі «Поридж» эпизодын қамтитын LP пластинкасын шығарды. (REB 270) 1990-жылдардың ортасында, винилдік шығарылымнан алынған екі эпизодты қоса, әрқайсысы төрт эпизодтан тұратын «Porridge» және «More Porridge» атты екі аудиокассеталық жинақ шығарылды, кейін CD-де қайта басылды. 2002 жылы төрт эпизодтан тұратын үшінші жинақ («Үшінші порция») кассетада жарық көрді.

Сахналық шоу

2009 жылы «Порридж» сахналық қойылымға бейімделді, сценарийін Клемент пен Ла Френас жазды, бұрынғы «EastEnders» актері Шон Уильямсон Флетчер рөлінде, ал Дэниел Уэст Годбер рөлінде ойнады. Шоудың жанкүйері Питер Кейге бұрын осы рөл ұсынылған еді, бірақ ол бас тартты. Қойылым 2009 жылдың қыркүйегінде жағымды пікірлермен ашылды.

Қатысушы басылымдар

Ронни Баркер 1979 жылы "Флетчердің рифмалы сленгі кітабын" (Pan) жазды, кіріспесін "Флетч" жазған. 2001 жылы жарық көрген "Порридж: Ішкі тарих" кітабы (осы аттас 1979 жылғы фильмнің романымен шатастырмаңыз) Ричард Веббердің сериялар туралы нұсқаулығын және Дик Клемент пен Иэн Ла Френаистің үш маусымның сценарийлерін, сондай-ақ Рождестволық арнайы эпизодтарын қамтиды. Кітап 2005 жылы "Порридж: Толық сценарийлер мен сериялар нұсқаулығы" деген атпен қайта басылды.

Комедиялық классика:

2023 жылдың 16 желтоқсанында Channel 5 каналы «Комедиялық классика» сериясы үшін 66 минуттық арнайы ретроспективалық бағдарлама көрсетті. Актерлер мен атақты адамдар, оның ішінде бұрынғы актерлер Кристофер Биггинс және Филипп Джексон, шоуды еске алып, талқылайды және оған құрмет көрсетеді.

Маркалар

Телешоуды мерекелеуге арналған арнайы маркалар жиынтығы Корольдік пошта тарапынан 2024 жылдың 3 қыркүйегінде жарық көреді.

Ағылшын тіліне қосқан үлесі

Сценарий тұтқындарға көрермендерді ренжітпеу үшін, дөрекі сөздердің орнына "наф" сөзін қолданып, ант ішуге мүмкіндік берді ("Наф! ", "Өзіңнің жалған шұлықтарыңды ки! ", "Ештеңе істемейсің"), осылайша бұрын белгісіз болған және алғаш рет 1966 жылы қолданылған сөзді танымал етті. Ронни Баркер оны өзі ойлап тапқанын айтпады және 2003 жылғы телеарнадағы сұхбатта бұл сөздің мағынасы оған камера алдында түсіндірілді, өйткені ол оның мәнін білмеді. Бұл сөз Клемент пен Ла Френаистің "Auf Wiedersehen Pet" сериалында Оз кейіпкері қолданды, ол құлап жатқан мұржадан шамалы қалып, бір жұмысшыны "наффингті есекқұйрық" деп атады. Шын неологизм – "нерк", ол одан да дөрекі "берк" сөзінің орнына қолданылды. "Berk" сөзінің мағынасы бастапқыдан бері өзгерді және қазір көбінесе "ақылсыздар" мағынасында қолданылады, ал бастапқы ұйқас сөзі әйелдердің жыныс мүшелерін білдіреді ("Беркли Хант" арқылы). Тағы бір термин – "скроте" (демек, скротумнан туындаған), яғни жаман, жағымсыз адамды білдіреді.