Апартеід режимінің жасаған аумақтары: Бантустантар тарихы

Кіріспе

Апартеид режимі құрған аумақ

Бантустан (баңту елі, қаралар елі, қаралар мемлекеті немесе жай ғана отан деп те аталады) – Оңтүстік Африканың Ұлттық партиясы басқармасының апартеид саясатының бір бөлігі ретінде Оңтүстік Африка мен Оңтүстік-Батыс Африканың (қазіргі Намибия) қара тұрғындарына бөліп берген аумақ. Алғаш рет 1940 жылдардың соңында қолданылған термин, банту (кейбір банту тілдерінде "адамдар" деген мағынаны білдіреді) және стан (парсы тілінде "жер" деген мағынаны білдіретін жұрнақ, сондай-ақ Батыс, Орталық, Оңтүстік Азия және Шығыс Еуропаның парсы тіліне ұқсас кейбір тілдерде қолданылады) сөздерінен құралған. Кейіннен апартеид дәуіріндегі үкіметтің отандарына сын көтергендер бұл терминді қарапайымдыққа толы деп санады. Претория үкіметі Оңтүстік Африкада және көршілес Оңтүстік-Батыс Африкада (сол кезде Оңтүстік Африка басқармасында болған) он бантустан құрды. Бұл шараның мақсаты – белгіленген этникалық топтардың мүшелерін шоғырландыру, осылайша әрбір аумақты этникалық тұрғыдан біртекті ету, соның нәтижесінде Оңтүстік Африканың әртүрлі қара этникалық топтары үшін тәуелсіз ұлттық мемлекеттер құруға негіз жасау болды. 1970 жылғы Банту отанының азаматтығы туралы заңға сәйкес, үкімет қара нәсілді оңтүстік африкалықтарды Оңтүстік Африка азаматтығынан айырып, оларды Оңтүстік Африкада қалған азаматтық және саяси құқықтарынан мәшүрт ету арқылы осы отандардың азаматы деп жариялады. Оңтүстік Африка үкіметі Оңтүстік Африка бантустандарының төртеуін тәуелсіз деп жариялады – Транскей, Бофутасвана, Венда және Цискей («ТБВК мемлекеттері» деп аталды), бірақ бұл жарияланымды Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы күштер де, халықаралық үкіметтер де мойындаған жоқ. Басқа бантустандарға (Қазулу, Лебова және ҚваҚва сияқты) «автономия» берілді, бірақ «тәуелсіздік» берілген жоқ. Оңтүстік-Батыс Африкада Ованболанд, Каванголанд және Шығыс Каприви өзін-өзі басқару құқығына ие деп жарияланды, ал тағы бірнеше отандық аумақтарға автономия берілмеді. 1994 жылы Оңтүстік Африкада апартеидтің толық жойылуымен жаңа конституция бантустандарды іс жүзінде жойды.

A Bantustan (also known as a Bantu homeland, a black homeland, a black state or simply known as a homeland; ) was a territory that the National Party administration of South Africa set aside for black inhabitants of South Africa and South West Africa (now Namibia), as a part of its policy of apartheid. The term, first used in the late 1940s, was coined from Bantu (meaning "people" in some of the Bantu languages) and stan (a suffix meaning "land" in the Persian language and some Persian influenced languages of western, central, southern Asia and Eastern Europe). It subsequently came to be regarded as a disparaging term by some critics of the apartheid era government's homelands. The Pretoria government established ten Bantustans in South Africa, and ten in neighbouring South West Africa (then under South African administration), for the purpose of concentrating the members of designated ethnic groups, thus making each of those territories ethnically homogeneous as the basis for creating autonomous nation states for South Africa's different black ethnic groups. Under the Bantu Homelands Citizenship Act of 1970, the government stripped black South Africans of their South African citizenship, depriving them of their few remaining political and civil rights in South Africa, and declared them to be citizens of these homelands. The government of South Africa declared that four of the South African Bantustans were independent—Transkei, Bophuthatswana, Venda, and Ciskei (the so called "TBVC States"), but this declaration was never recognised by anti apartheid forces in South Africa or by any international government. Other Bantustans (like KwaZulu, Lebowa, and QwaQwa) were assigned "autonomy" but never granted "independence". In South West Africa, Ovamboland, Kavangoland, and East Caprivi were declared to be self governing, with a handful of other ostensible homelands never being given autonomy. A new constitution effectively abolished the Bantustans with the complete end of apartheid in South Africa in 1994.

Халықаралық танылу

Оңтүстік Африканың шекарасындағы бантустандар "өздік басқару" немесе "тәуелсіз" деп жіктелді. Теория бойынша, өздік басқаруға ие бантустандар өз ішкі істерінің көптеген аспектілерін бақылай алды, бірақ олар әлі де толыққанды егемен мемлекеттер емес еді. Тәуелсіз бантустандар (Транскей, Бопутхатсвана, Венда және Цискей; сондай-ақ ТБВК мемлекеттері деп белгілі) толық егемендікке ие болуы тиіс еді. Алайда, бұл аймақтар колониялық және кейін Оңтүстік Африка үкіметтерінен аз назар көрді және олардың дамуы өте төмен болды. Бұл мемлекеттердің басқару қабілетін күрт төмендетіп, оларды Оңтүстік Африка үкіметіне өте тәуелді етті. Тәуелсіз бантустандардың барлық өмір бойында Оңтүстік Африка олардың тәуелсіздігін мойындаған жалғыз ел болып қала берді. Оңтүстік Африка үкіметі олардың танылуы үшін белсенді түрде лоббилік жұмыс жүргізді. 1976 жылы, АҚШ Өкілдер палатасы президентті Транскейді мойындамауға шақырған резолюцияны қарар алды, Оңтүстік Африка үкіметі заң шығарушыларды бұл заң жобасына қарсы дауыс беруге күшпен итерді. Тәуелсіз мемлекеттер үшін ресми емес және танылмаған радио байланыс шақыру белгілері жасалды, оларды пайдаланатын операторлар QSL карточкаларын жіберді, бірақ Халықаралық телекоммуникация одағы бұл станцияларды заңды деп мойындамады. Әр ТБВК мемлекеті басқа тәуелсіз бантустандарды мойындады, ал Оңтүстік Африка ТБВК астаналарында елшіліктер салып, ТБВК егемендігіне деген ұстанымын көрсетті.

Бантустанның өмірі

Бантустандықтар жалпы алғанда кедей болды, жергілікті жұмыспен қамту мүмкіндігі шектеулі болды. Дегенмен, қаралар үшін ілгерілеуге кейбір мүмкіндіктер болды және білім беру мен инфрақұрылым саласында белгілі бір жетістіктерге қол жеткізілді. Номиналды тәуелсіздікке ие болған төрт бантустан (Транскей, Бофутасвана, Венда және Цискей) барлық апартеид заңнамасын жойды. Бантустан заңдары Оңтүстік Африка заңдарынан ерекшеленді. Оңтүстік Африка элитасы көбінесе осы айырмашылықтарды пайдаланды, мысалы, Бофутасвананың отанындағы Sun City сияқты ірі казинолар салды. Бофутасванада платина және басқа да табиғи ресурстар болды, бұл оны Бантустанның ең байына айналдырды. Алайда, отандастар Оңтүстік Африка үкіметінен келетін үлкен субсидиялардың арқасында ғана тұрғызылды; мысалы, 1985 жылы Транскейде отандастардың кірісінің 85% Преториядан тікелей төлемдер түрінде келіп түсті. Бантустан үкіметтері көбінесе сыбайлас жемқорлыққа батқан және жергілікті халыққа байлықтың аз бөлігі ғана тиді, сондықтан олар Оңтүстік Африкаға "қонақ жұмысшылар" ретінде жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Миллиондаған адам айлар бойы үйден алыс, көбінесе өте жаман жағдайда жұмыс істеуге мәжбүр болды. Керісінше, Бофутасвана халқының 40% ғана "отандық" жерлерден тыс жерде жұмыс істеді, себебі отан 15-ші аймақ және Бабелеги сияқты өнеркәсіптік орталықтарды құруға қабілетті болды. Бұл жерлер қалалық қара халық арасында жиі ұнамайтын, олардың көпшілігі сарқырама жағдайдағы барактарда тұрды. Олардың еңбек жағдайлары да нашар болды, себебі Оңтүстік Африкада оларға ешқандай маңызды құқықтар мен қорғау берілмеді. Адамдарды нақты бантустанға бөлу көбінесе еріксіз болып келді. Көптеген адамдар өздері туған жеріне емес, басқа бантустанға тағайындалды, ал адамның белгілі бір этникалық топқа жататындығын анықтау көбінесе кездейсоқ болды, әсіресе тегі әртүрлі адамдар үшін. Бантустан басшылары апартеид жүйесімен ынтымақтасқандары үшін көпшілік тарапынан сынға ұшырады, бірақ кейбіреулері қолдаушылар жинауға сәттілік танытты. Көптеген отандық көшбасшылар өздерінің отандарының тәуелсіздігіне қатысты бейтарап позицияны сақтады: көпшілігі күмәнмен қарады, сақтық танытып, нақты шешім қабылдаудан жалтарды, ал кейбіреулері "бөлек даму" идеясын қабылдамады және "жүйе ішінде апартеидке қарсы күресуге" берілгендіктерін білдірді, ал басқалары номиналды тәуелсіздіктің өздерінің билік базасын нығайтуға (өздік басқарушы отандарының билеушілері ретінде ие болған мәртебеден гөрі одан да жоғары деңгейде) және нәсілдік кемсітуден салыстырмалы түрде азат қоғам құруға мүмкіндік беретініне сенді. Бантустан басшылары апартеид режимімен ынтымақтасқандарына қарамастан, кейде Оңтүстік Африка үкіметінің нәсілдік саясатын сынап, апартеид заңдарын жоюды немесе жұмсартуды талап етті (олардың көпшілігі номиналды тәуелсіз мемлекеттерде жойылды). Бантустан үкіметтері де, Оңтүстік Африкадағы оппозициялық партиялар да, сондай-ақ ақ нәсілділердің басқарушы Ұлттық партиясының ішіндегі шеңберлер де федеративтік шешімге қатысты әртүрлі жоспарларды ұсынып, талқылады.

The Bantustans were generally poor, with few local employment opportunities. However, some opportunities did exist for advancement for blacks and some advances in education and infrastructure were made. The four Bantustans which attained nominal independence (Transkei, Bophuthatswana, Venda, and Ciskei) repealed all apartheid legislation. Laws in the Bantustans differed from those in South Africa proper. The South African elite often took advantage of these differences, for example by constructing large casinos, such as Sun City in the homeland of Bophuthatswana. Bophuthatswana also possessed deposits of platinum, and other natural resources, which made it the wealthiest of the Bantustans. However, the homelands were only kept afloat by massive subsidies from the South African government; for instance, by 1985 in Transkei, 85% of the homeland's income came from direct transfer payments from Pretoria. The Bantustans' governments were invariably corrupt and little wealth trickled down to the local populations, who were forced to seek employment as "guest workers" in South Africa proper. Millions of people had to work in often appalling conditions, away from their homes for months at a time. On the other hand, only 40% of Bophuthatswana's population worked outside the 'homeland' because the homeland was able to create industrial sites like Zone 15 and Babelegi. The homelands were extremely unpopular among the urban black population, many of whom lived in squalor in slum housing. Their working conditions were often equally poor, as they were denied any significant rights or protections in South Africa proper. The allocation of individuals to specific homelands was often quite arbitrary. Many individuals were assigned to homelands they did not originate from, and the designation of an individual as part of a particular ethnic group was often arbitrary, especially for individuals with mixed ancestry. Bantustan leaders were widely perceived as collaborators with the apartheid system, although some were successful in acquiring a following. Most homeland leaders had an ambivalent stance regarding the independence of their homelands: a majority was sceptical, remained cautious and avoided a definite decision, some outright rejected it due to their rejection of "separate development" and a professed commitment to "opposing apartheid from within the system", whilst others believed that nominal independence could serve to consolidate their power bases (to an even higher degree than the status they enjoyed as rulers of self governing homelands) and presented an opportunity to build a society relatively free from racial discrimination. The leaders of the Bantustans, despite their collaboration with the apartheid regime, occasionally criticized the South African government's racial policies and called for the repeal or softening of apartheid laws (most of which were repealed in nominally independent states). Various plans for a federal solution were at times mooted, both by the Bantustan governments and by opposition parties in South Africa as well as circles inside the white ruling National Party.

Кейінгі дамуы

1985 жылдың қаңтарында мемлекеттік президент П. В. Бота Оңтүстік Африкадағы қара нәсілділер енді Оңтүстік Африка азаматтығынан айырылмай, бантустан азаматтығына ие болатынын және тәуелсіз бантустанның қара нәсілді азаматтары Оңтүстік Африка азаматтығына қайтадан өтініш бере алатынын мәлімдеді; Ф. В. де Клерк 1987 жылғы жалпы сайлау кезінде Ұлттық партия атынан «Қалаларға қара жұмысшылардың ағынына тоқтау салуға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Бұл туралы өзімізді алдаудың қажеті жоқ. Экономика қалаларда қара нәсілділердің тұрақты болуын қажет етеді. Олар Оңтүстік Африкада жылдар бойы саяси өкілдіксіз қала алмайды» деді. 1990 жылдың наурыз айында Ботаның орнын басып, 1989 жылы мемлекеттік президент болған де Клерк өзінің үкіметі ешқандай бантустанға тәуелсіздік бермейтінін мәлімдеді. Дегенмен, бұл мәлімдеме бантустан жүйесін толығымен жоққа шығаруды білдірген жоқ: 1980-ші жылдардың екінші жартысындағы апартеид режимі оның негізгі принциптерін (оның ішінде отандарын) өзгертпей, апартеидтің ұйымдастырушылық құрылымын «жаңартуды» мақсат етті. Үкімет қара нәсілділердің қалаларда тұрақты болуын, сондай-ақ «ағынды бақылаудың» бұрынғы өте қатаң формаларының (оларды «жұмсақ» бақылау құралдарымен алмастыру) практикалық мүмкін еместігін, тіпті ұзақ мерзімді перспективада барлық қара нәсілділерді отандарына толық көшірудің мүмкін еместігін қабылдауға мәжбүр болды. Ол қара нәсілді қалалық тұрғындарды жергілікті деңгейде (бірақ биліктің жоғарғы деңгейінде емес) шектеулі құқықтар берудің түрлі жоспарларын әзірлеу арқылы «тыныштандыруға» үміттенді. Сонымен қатар, қалалық (және ауылдық) тұрғын үйлер Топтық аудандар туралы заңға сәйкес нәсілге байланысты бөлінген болып қалды. «Жеке даму» принципі күшінде болды және апартеид режимі қара халықпен жұмыс істеудегі саясатының негізгі тірегі ретінде бантустанға сүйенді. 1990 жылға дейін өзін-өзі басқару отандық мемлекеттерді тәуелсіздікке ұмтылуға шақыру (мысалы, Лебова, Газанкулу және Квазулу) жалғасты, ал кейде өзін-өзі басқару отандық мемлекеттердің үкіметтері (мысалы, Квандебеле) тәуелсіздік алуға қызығушылық танытты. Билік басындағы Ұлттық партияның шеңберінде қалаларда номиналды тәуелсіз «қала мемлекеттері» түрінде қосымша құрылымдар құру туралы да ойлар туды. Бұл уақыттағы ұзақ мерзімді көзқарас – жалпы азаматтығы бар, бірақ нәсілдік тұрғыдан бөлінген аймақтарға бөлінген көп нәсілдік «Оңтүстік Африка мемлекеттерінің конфедерациясын» құру болды. Барлық халық топтарына ортақ «жалпы істер» бойынша өзара кеңесу, талқылау және бірқатар атқарушы функцияларды жүзеге асыратын әртүрлі «бірлескен» институттарды дамыту жоспарлары жасалды (олардың өте аз бөлігі іске асырылды), егер бұл институттар апартеидке және ақ үстемдікті сақтауға қауіп төндірмесе. Бұл «конфедерация» құрамына «жалпы аймақ» кіретін болды, яғни отанынан тыс Оңтүстік Африка аумағының басым бөлігі, ақ нәсілді азшылықтың билігімен және түсті және үнді/азиялық халық топтарымен билікті бөлісудің шектеулі тәртібімен, тәуелсіз және өзін-өзі басқару отаны, сондай-ақ қалалардағы қосымша қара ендіктер кіруі мүмкін еді. 1990 жылдан 1994 жылға дейін бұл «конфедерациялық» идеялар, негізінен, Ұлттық партияның көптеген бөліктері (және әртүрлі формаларда ақ либералды оппозицияның кейбір партиялары мен топтары) әлі де қолдады, бірақ олардың ашық нәсілге негізделген негіздері апартеидті жою туралы келіссөздер барысында біртіндеп төмендеді, ал назар күтілетін билікті қара көпшілікке тапсырғаннан кейін «азшылықтардың құқықтарын» (әсіресе ақ нәсілді тұрғындарды ескере отырып) қамтамасыз етуге ауысты. Федералистік жоспарлар кейбір отандық үкіметтер мен партиялардың, ең бастысы Квазулудың билік басындағы партиясы болған Инката еркіндік партиясының қолдауына ие болды. Бірақ Африка Ұлттық Конгресі «бір адам – бір дауыс» және унитарлық мемлекет принциптері келіссөзге жатпайтынын анық көрсеткендіктен, (конфедерациялық) жоспарлар ақырында тасталды. Осыған байланысты Инката еркіндік партиясы 1994 жылдың сәуірінде апартеидті жойған сайлауға бойкот жасаймыз деп угроза жасады және оларға, сондай-ақ әлі де биліктегі Ұлттық партияға және бірнеше ақ нәсілді оппозициялық топтарға жеңілдіктер жасалғаннан кейін соңғы минутта ғана оған қатысуға шешім қабылдады. 1994 жылғы сайлауға дейінгі кезеңде тәуелсіз және өзін-өзі басқарушы отандарындағы (мысалы, Бопутатсванада) билігін сақтап қалғысы келген бірнеше көшбасшылар бантустанды таратуға қарсы күресті және осылайша ақ нәсілді ультраоңшыл партиялар, апартеидтік мемлекеттік аппараттың бөлімдері және Африканер Веерстансбевегинг сияқты радикалды апартеидті қолдаушы топтардың қолдауын алды.

In January 1985, State President P. W. Botha declared that blacks in South Africa proper would no longer be deprived of South African citizenship in favour of Bantustan citizenship and that black citizens within the independent Bantustans could reapply for South African citizenship; F. W. de Klerk stated on behalf of the National Party during the 1987 general election that "every effort to turn the tide [of black workers] streaming into the urban areas failed. It does not help to bluff ourselves about this. The economy demands the permanent presence of the majority of blacks in urban areas They cannot stay in South Africa year after year without political representation." In March 1990, de Klerk, who succeeded Botha as State President in 1989, announced that his government would not grant independence to any more Bantustans. These remarks were however by no means meant as a rejection of the Bantustan system in general: the goal of the apartheid regime during the second half of the 1980s was to "modernize" the organisational framework of apartheid while leaving its fundamental principles (including the homelands) unchanged. The government was forced to accept the permanent presence of blacks in urban areas as well as the practical unfeasibility of the hitherto very strict forms of "influx control" (replacing it by "softer" means of control), not to mention the impossibility of a total removal of all blacks to the homelands even in the long run. It was hoping to "pacify" the black urban population by developing various plans to confer upon them limited rights at the local level (but not the upper levels of government). Furthermore, the urban (and rural) residential areas remained segregated based on race in accordance with the Group Areas Act. "Separate development" as a principle remained in force, and the apartheid regime went on to rely on the Bantustans as one of the main pillars of its policy in dealing with the black population. Until 1990, attempts continued to urge self governing homelands to opt for independence (e. g. Lebowa, Gazankulu and KwaZulu) and on occasion the governments of self governing homelands (e. g. KwaNdebele) themselves expressed interest in obtaining eventual independence. It was also contemplated in circles of the ruling National Party to create additional nominally independent entities in the urban areas in the form of "independent" black "city states". The long term vision during this time was the creation of some form of a multi racial "confederation of South African states" with a common citizenship, but separated into racially defined areas. Plans were made (of which only very few were realised) for the development of different "joint" institutions charged with mutual consultation, deliberation and a number of executive functions in relation to "general affairs" common to all population groups, insofar as these institutions would pose no threat to apartheid and the preservation of overall white rule. This "confederation" would include the so called "common area"—meaning the bulk of South African territory outside of the homelands—under continued white minority rule and limited power sharing arrangements with the segregated Coloured and Indian/Asian population groups, the independent and self governing homelands as well as possible additional black entities in urban areas. From 1990 to 1994, these "confederational" ideas were in principle still entertained by large parts of the National Party (and in various forms also by certain parties and groups of the white liberal opposition), but their overtly race based foundations gradually became less pronounced in the course of the negotiations to end apartheid, and the focus shifted to securing "minority rights" (having in mind primarily the white population in particular) after an expected handover of power to the black majority. Federalist plans also met with support from some homeland governments and parties, most importantly the Inkatha Freedom Party, which was the ruling party of KwaZulu. But since especially the African National Congress made it clear that the principles of "one man one vote" and a unitary state were non negotiable, (con )federal schemes were eventually dropped. Because of this, the Inkatha Freedom Party threatened to boycott the April 1994 elections that ended apartheid and decided only in the last minute to participate in them after concessions had been made to them and as well as to the still ruling National Party and several white opposition groups. In the period leading up to the elections in 1994, several leaders in the independent and self governing homelands (e. g. in Boputhatswana), who did not wish to relinquish their power, vehemently opposed the dismantling of the Bantustans and, in doing so, received support from white far right parties, sections of the apartheid state apparatus and radical pro apartheid groups like the Afrikaner Weerstandsbeweging.

Тарату

1994 жылы Оңтүстік Африкадағы апартеид режимі құлағаннан кейін, барлық бантустандар (атақты түрде тәуелсіз және өздігінен басқарылатын) таратылды және олардың аумақтары 1994 жылдың 27 сәуірінен бастап Оңтүстік Африка Республикасына қайта қосылды (бұл күн апартеидті ресми түрде аяқтаған Уақытша Конституция күшіне енген және алғашқы демократиялық сайлаулар басталған күн болды). Бұл Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясының 1993 жылғы 1(2) тармағы мен 1-қосымшасында («Уақытша Конституция») көрсетілген. Осы мақсатқа жетуге Африка Ұлттық Конгресі (АҰК) өз реформа бағдарламасының орталық бөлігі ретінде жетекшілік етті. Қайта қосылу көбінесе бейбіт түрде жүзеге асты, бірақ жергілікті элитадан қарсылық болды, олар отандық жерлер ұсынған байлық және саяси билік мүмкіндіктерін жоғалтуға тиіс болды. Бофутасвана және Цискей отандық жерлерін тарату әсіресе қиын болды. 1994 жылдың наурыз айында Оңтүстік Африканың қауіпсіздік күштері Цискейдегі саяси дағдарысты бейтараптандыру үшін араласуға мәжбүр болды. 1994 жылдан бастап елдің көп бөлігі конституциялық тұрғыдан жаңа провинцияларға қайта бөлінді. Дегенмен, бұрынғы бантустан немесе отандық жерлердің көптеген басшылары олардың таратылғаннан бері Оңтүстік Африка саясатында рөл атқарды. Кейбіреулері алғашқы нәсілдік емес сайлауға өз партияларын енгізді, ал басқалары АҰК-ке қосылды. Мангосуту Бутелези 1976 жылдан 1994 жылға дейін Квазулу отандық жерінің бас министрі болды. Апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африкада ол Инката Азаттық Партиясының президенті және Ішкі істер министрі қызметін атқарды. 1987 жылдан бастап Транскейдің генералы болған Бантубонке Холомиса 1997 жылдан бері Біріккен Демократиялық Қозғалыстың президенті болып табылады. Оңтүстік Африка Қорғаныс Күштерінің бастығы болған африкалық генерал Констанд Вильжуен 1994 жылы Бофутасвананың отандық жер ретінде таратылуына қарсылық көрсету және Лукас Мангопені қорғау үшін 1500 әскери қызметшісін жіберді. Ол 1994 жылы «Азаттық фронты» партиясын құрды. Лукас Мангопе, бұрынғы Мотсвэда Бахурутше Бу Маняне тайпасының басшысы және Бофутасвананың басшысы, қазіргі Біріккен Христиандық Демократиялық Партиясының президенті, бұл отандық жердің үкіметтік партиясының жалғасы. Цискейдің соңғы билеушісі Упа Гкозо 1994 жылғы сайлауда Африка Демократиялық Қозғалысына кірді, бірақ сәттілікке жетпеді. Қуакваны басқарған Дикванкветала партиясы Малути а Фофунг кеңесіндегі ең ірі оппозициялық партия болып қала береді. Газанкулуды басқарған Ximoko партиясы Гиянидегі жергілікті басқаруда өкілдік етеді. Сол сияқты, бұрынғы Квандебеле бас министрі Джордж Махлангу және басқалар Тембисиле Хани жергілікті муниципалитеті мен Д. Дж. С. Морока жергілікті муниципалитетіндегі (бұрынғы отандық жер аумағын қамтитын) маңызды оппозициялық партиялардың бірі – Синдавоне Прогрессивтік Партиясын құрды.

With the demise of the apartheid regime in South Africa in 1994, all Bantustans (both nominally independent and self governing) were dismantled and their territories reincorporated into the Republic of South Africa with effect from 27 April 1994 (the day on which the Interim Constitution, which formally ended apartheid, came into force and the first democratic elections began) in terms of section 1(2) and Schedule 1 of the Constitution of the Republic of South Africa, 1993 ("Interim Constitution"). The drive to achieve this was spearheaded by the African National Congress (ANC) as a central element of its programme of reform. Reincorporation was mostly achieved peacefully, although there was some resistance from the local elites, who stood to lose out on the opportunities for wealth and political power provided by the homelands. The dismantling of the homelands of Bophuthatswana and Ciskei was particularly difficult. In Ciskei, South African security forces had to intervene in March 1994 to defuse a political crisis. From 1994, most parts of the country were constitutionally redivided into new provinces. Nevertheless, many leaders of former Bantustans or Homelands have had a role in South African politics since their abolition. Some had entered their own parties into the first non racial election while others joined the ANC. Mangosuthu Buthelezi was chief minister of his KwaZulu homeland from 1976 until 1994. In post apartheid South Africa he has served as president of the Inkatha Freedom Party and Minister of Home Affairs. Bantubonke Holomisa, who was a general in the homeland of Transkei from 1987, has served as the president of the United Democratic Movement since 1997. General Constand Viljoen, an Afrikaner who served as chief of the South African Defence Force, sent 1,500 of his militiamen to protect Lucas Mangope and to contest the termination of Bophuthatswana as a homeland in 1994. He founded the Freedom Front in 1994. Lucas Mangope, former chief of the Motsweda Ba hurutshe Boo Manyane tribe of the Tswana and head of Bophuthatswana is president of the United Christian Democratic Party, effectively a continuation of the ruling party of the homeland. Oupa Gqozo, the last ruler of Ciskei, entered his African Democratic Movement in the 1994 elections but was unsuccessful. The Dikwankwetla Party, which ruled Qwaqwa, remains a force in the Maluti a Phofung council where it is the largest opposition party. The Ximoko Party, which ruled Gazankulu, has a presence in local government in Giyani. Similarly, the former KwaNdebele chief minister George Mahlangu and others formed the Sindawonye Progressive Party which is one of the major opposition parties in Thembisile Hani Local Municipality and Dr JS Moroka Local Municipality (encompassing the territory of the former homeland).

Оңтүстік Африкадағы бантустан

Туған жерлер төменде тізімделген, әрқайсысына белгіленген этникалық топтарымен бірге. Төрт мемлекет номиналды түрде тәуелсіз болды (Транскей, Бофутасвана, Венда және Цискей деп аталатын ТБВК мемлекеттері). Ал қалған алтауы шектеулі өзін-өзі басқару құқығына ие болды:

Өкілетті органдар

1980 жылдың шілдесінде жүйе этникалық принцип бойынша, географиялық анықтамаға емес, жеке үкіметтердің ("өкілдік органдар") екінші деңгейдегі әкімшілік бірліктер ретінде өзгертілді (жер иелену, ауыл шаруашылығы, бастауыш мектеп мұғалімдерін даярлау деңгейіне дейінгі білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру және зейнетақы сияқты бірқатар мәселелерге жауапты). 1925 және 1962 жылдардан бері бар институттарды пайдалана отырып, ақ және "түсті" халық топтары үшін де өкілдік органдар құрылды. Химба және Сан халықтары үшін мұндай өкілдік органдар құрылмады (олар негізінен Каоколанд және Бушманланд бұрынғы отандарымен айналысты). Бұл этникалық екінші деңгейдегі үкіметтер 1989 жылдың мамырында тәуелсіздікке өту кезеңінде де-факто тоқтатылып, 1990 жылдың 21 наурызында (Намибия тәуелсіздік алған күні) Намибия Конституциясының 8-қосымшасына сәйкес де-юре жойылды. Бастерлер бұрынғы неміс үкімшілігі кезінде автономиялы болған Рехобот пен Бастерлендтің автономиялы мәртебесін сақтап қалуға сәтсіз тырысты. Бұрынғы Шығыс Каприви бантустанында 1999 жылы лози ұлтшылдары Намибиядан тәуелсіздік алу мақсатымен сәтсіз бүлік көтерді. Бантустан аумақтарындағы жер Намибия мемлекетіне қарасты және қазір "Қоғамдық аймақтар" деп аталады.

Оңтүстік Африкадан тыс жерлерде қолданылуы

"Бантустан" термині адамдардың толық азаматтық және саяси құқықтары жоқ жерде күштеп тұруға мәжбүр етілген кез келген аймаққа қатысты айыптау мағынасында қолданылатын жалпылама терминге айналды. Бұл термин Батыс жағалаудағы палестиналықтарға арналған, Израиль-Палестина қақтығысын аяқтау мақсатында АҚШ және Израиль бастамасымен жасалған әртүрлі ұсыныстардағы белгіленген аумақтарға, немесе 1995 жылғы Осло II келісімінде А және В аймақтары ретінде ресми түрде құрылған 165 "аралға" қатысты қолданылады. Израиль-АҚШ бейбітшілік жоспарлары, оның ішінде Алон жоспары, Дроблс әлемдік сионистік ұйымының жоспары, Менахем Бегиннің жоспары, Бенжамин Нетаньяхудың "Алон плюс" жоспары, 2000 жылғы Кемп-Дэвид саммиті және Шаронның палестиналық мемлекетке қатысты көзқарасы анклав тәрізді аумақтарды ұсынды, сондай-ақ Трамптың бейбітшілік жоспары да осыған ұқсас. Бұл "бантустандық нұсқа" деп сынға ұшырады.

Басқа мысалдар

Үндістан субконтинентінде Шри-Ланканың сингалдық үкіметі тамилдердің аймақтарын "бантустанға" айналдырғаны айыпталуда. Бұл термин сондай-ақ Үндістандағы далиттердің тұру жағдайларын сипаттау үшін де қолданылады. Оңтүстік-Шығыс Еуропада Югославияның тарап кеткенінен кейін Балқандағы көптеген шағын мемлекеттер "бантустан" деп аталды. Нигериядағы католик епископы Мэтью Хасан Куках Оңтүстік Кадуна штатын "үкімет тарапынан ұмытылған алып бантустан" деп сипаттады. Канада мен АҚШ-тағы үнді резерваттары мен үнді қорықтары нәсілдік сегрегация жүйелерінің ұқсастығына байланысты көбінесе бантустанмен салыстырылады.