Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз мүсіншісі (1784–1855)
French sculptor (1784–1855)
Франсуа Руд (4 қаңтар 1784 – 3 қараша 1855) – француз мүсіншісі, ең белгілі туындысы – Париждегі Жеңіс қанатындағы «Еріктілердің атқа шығуы», сондай-ақ «Марсельеза» деп танылған мүсіні (1835–36). Оның шығармалары көбінесе патриоттық тақырыптарды бейнелейді, сонымен қатар неоклассицизмнен романтизмге өтуді көрсетеді.
François Rude (4 January 1784 – 3 November 1855) was a French sculptor, best known for the Departure of the Volunteers, also known as La Marseillaise on the Arc de Triomphe in Paris. (1835–36). His work often expressed patriotic themes, as well as the transition from neo classicism to romanticism.
Ерте өмір
Франсуа Руд 1784 жылдың 4 қаңтарында Дижон қаласындағы Петит-Пуассоннери (Франсуа Руд көшесі) көшесінде дүниеге келді. Оның әкесі темірші және құлыпшы болған, ол Рудқа темірді өңдеу кәсібін үйретті, осылайша ол отбасылық бизнесті жалғастыра алатын болды. 1799 жылы, он бес жасқа келгенде, әкесінің қарсылығына қарамастан, ол Бургундия герцогтарының сарайында орналасқан Дижон қаласындағы Көркемсурет мектебінде оқуға түсті, сонымен бірге отбасылық бизнесте жұмыс істей берді. Оның ұстазы – Дижон мұражайының директорының орынбасары Луи Фремие. Руд классикалық үлгілерді пайдалана отырып, сурет салу және мүсін жасауды үйренді. Фремие Рудты Наполеон армиясына алынудан қорғады және 1808 жылы оны оқуын жалғастыру үшін Парижге жіберді. Руд 1808 жылдың тамыз айында Париждегі Императорлық көркем өнер мектебінде, классикалық мүсіншілікке адал Пьер Картелье басшылығымен білім алуды бастады. Оның құрбыларының арасында кейін танымал болған бірнеше мүсіншілер болды, олар Дэвид д’Анжер, Джеймс Прадье және белгілі жануарлар мүсіншісі Антуан Луи Барье. Оқу кезінде ол Эдме Голльдің көмекшісі ретінде тәжірибе жинады, ол Наполеонның жеңістерін құрметтеу үшін Вандом алаңы үшін жасалып жатқан колоннаның мүсіндік фризін жасады. 1809 жылы ол академияның жыл сайынғы беделді конкурсына қатысып, Карфаген қираған жерлерінде ойланып отырған классикалық Мариус туындысымен екінші орынды иеленді. 1812 жылы ол екі конкурста жеңіске жетті, біреуі – «назар және қорқыныш» деп аталған туындысымен ең көркем бюст үшін, екіншісі – Аристотель араларының жоғалуын өкінуі туралы жұмысы үшін. Соңғы жұмысы академияның үлкен сыйлығы – Рим сыйлығын жеңіп алды, бұл оған Римдегі француз академиясында оқуға мүмкіндік берді. Алайда, Римдегі академия қаржылық қиындықтарға тап болды және жеңімпаздардың сапары кейінге шегерілді. Ол 1815 жылдың басында Римге қайта оралуға дайындалып жатқанда, Наполеон Эльбадан оралып, соғыс қайта басталды. Ватерлоо шайқасында Наполеонның жеңілісінен және француз монархиясының екінші рет қайта орнатылуынан кейін Руд Брюссельде өздігінен эмиграцияға кетті. Дижондағы ұстазы Луи Фремиенің өтініші бойынша ол Фремиенің қарындасы, күйеуінің анасы және екі қызына, соның ішінде 1821 жылы Рудтың әйелі болған Софиге қамқорлық жасау үшін онымен бірге Брюссельге кетіп, оларға көмектесуге келісті.
François Rude was born 4 January 1784 on rue Petite Poissonnerie (rue François Rude) in Dijon. His father was a blacksmith and locksmith, who taught Rude the trade of forging iron, so he could take over the family business. In 1799, at the age of fifteen, despite his father's resistance, he began taking courses at the School of Fine Arts in Dijon, located within the Palace of the Dukes of Burgundy, while continuing to work in the family business. His teacher was the deputy curator of the Dijon museum, Louis Fremiet. Rude learned both drawing and sculpture, using classical models. Fremiet helped protect Rude from being drafted into Napoleon's army, and, in 1808, sent him to Paris to continue his studies. Rude began his studies at the Imperial Ecole des Beaux Arts in Paris in August 1808 under Pierre Cartellier, a devotee of classical sculpture. His fellow students included several sculptors who later became prominent, including David d'Angers, James Pradier and the celebrated animalist Antoine Louis Barye. While studying, he gained practical experience as an assistant to Edme Gaulle, who was making part of the sculptural frieze of the column being made for Place Vendôme to celebrate the victories of Napoleon. In 1809 he competed in the academy's prestigious annual competition, and took second place with the purely classical Marius meditating upon the ruins of Carthage. In 1812, he won two competitions, one for the most expressive bust, with a work called attention combined with fear; and a second, Aristotle deploring the loss of his bees The latter work won the Grand Prize of the academy, Prix de Rome, and the opportunity to study at the French Academy in Rome. Unfortunately for Rude, the academy in Rome was having financial difficulties, and the departure of the winners was postponed. He was preparing again to depart for Rome in early 1815 when Napoleon returned from his exile in Elba and the war began again. After Napoleon's final defeat at Waterloo and the second restoration of the French monarchy, Rude decided to go into self imposed exile in Brussels. At the request of his teacher from Dijon, Louis Fremiet, he agreed to take with him to Brussels and look after Fremiet's mother in law, aunt, and two daughters, including Sophie, who in 1821 became Rude's wife.
Брюсселдегі жер аударылу
Руд 1817 жылдан 1826 жылға дейін Брюссельде тұрды. Ол көптеген өз еркімен шеттетілген адамдарды кездестірді, олардың ең танымалсы – суретші Жак-Луи Давид. Рудтың әйелі, өзі де суретші, Давидтің шәкірті болды, кейін оның туындыларын көшірушісі ретінде жұмыс істеді. Брюссельде ол Давидтің бюстін жасады, ол неоклассикалық стильде болғанымен, Давидтің жүйке ауруынан туған аузының деформациясын шынайы бейнеледі. Брюссельде ол өзінің алғашқы маңызды тапсырысын алды: Бельгия корольдік сәулетшісі Шарль Вандер Штратен одан Бельгия мұрагер ханзадасының Тервурендегі аң аулау үйі үшін сәндік рельефтік мүсіндерді жобалауды сұрады. Бұл жұмыс – Құрмет залының ротондасын айналатын фриз. Фризді жасауға таңдалған суретшілердің арасында Рудтың әйелі болған Софи Фремие де бар еді. Руд жасаған фриздер классикалық аң аулау көрінісін бейнеледі, кіреберіс порталы үшін Мелеагрдың аң аулауын, ал ротонда үшін Ахиллдің өмірін көрсететін сегіз рельефтен тұратын серияны ұсынады. Бұл жұмысқа ондаған адамдарды, әрекетті көріністерді, сондай-ақ пафос пен драмалық сахналарды бейнелеу қажет болды. Руд өз жұмысын классикалық мүсінтау үлгілеріне негіздеді, бірақ оларға ерекше натурализм мен динамизм сыйлады. Алғашқы туынды 1879 жылы үй ішінде болған өрт кезінде жойылды, бірақ түпнұсқа қалыптардан жасалған гипс көшірмелері мен иллюстрациялар сақталған.
Rude lived in Brussels from 1817 until 1826. where he found many other self imposed exiles, the most famous of whom was the painter Jacques Louis David. Rude's wife, a painter, became David's pupil and then his copyist. In Brussels he made a bust of David, neoclassical in style, but realistically portraying the deformation of David's mouth caused by a nervous malady. In Brussels he received his first major commission; he was asked by the Belgian royal architect Charles Vander Straeten to design decorative relief sculptures for the hunting lodge of the Belgian crown prince at Tervuren. The work was a frieze around the rotunda of the Hall of Honor. Among the other artists selected to work on the frieze was Sophie Fremiet, also a painter, who became Rude's wife. The friezes by Rude represented a classical hunting scene, The Hunt of Meleager for the entry portico and a series of eight reliefs for the rotunda, illustrating the life of Achilles. The work required representing dozens of figures, both in action scenes and scenes of pathos and drama. Rude based his work on the models of classical sculpture, but gave them exceptional naturalism and dynamism. The original work was destroyed by a fire in the lodge in 1879, but plaster copies made from the original moldings and illustrations survive.
Жеңіс аркасы мен 1792 жылғы Волонтерлер сапары
Триумф аркасы 1806 жылы Наполеон Аустерлиц шайқасындағы жеңісін мерекелеу үшін салынған. Наполеон құлатылған кезде арка биіктігі 9 метрге ғана жеткен, содан кейін көп жылдар бойы жұмысы тоқтатылған. Бурбон монархиясы қайта орнатылған кезде Франция королі Карл X оны қайта жаңғыртуға кірісіп, испандық революционерлерді француз корольдік экспедициялық корпусының жеңгенін бейнелейтін ескерткіш ретінде аяқтауды көздеді. 1828 жылы Парижге келген Руд, Тервуренда фриздермен жұмыс істеген тәжірибесіне сүйене отырып, Испаниядағы роялистер армиясының ерліктерін бейнелейтін фриздерді жасауға қатысқан мүсіншілердің бірі болды. "1792 жылғы еріктілердің аттануы" фризі өмірлік күші мен энергиясымен, сондай-ақ француз революциялық рухын даңқтап көрсетуімен бірден танымал болды. Осы тақырыпты Огюст Роден де "Қорғаныс" (1879) атты туындысында, ұқсас дауыс көтерген бейнемен қолданды.
The Arc de Triomphe had been begun in 1806 by Napoleon to celebrate his victory at the battle of Austerlitz. It had only reached a height of nine meters when Napoleon was overthrown, and it was abandoned for years. During Bourbon Restoration, Charles X of France had begun to work on it again, to make it a monument to celebrate the defeat of Spanish revolutionaries by a French royal expeditionary force. When Rude first arrived in Paris in 1828, based on his experience with the friezes in Tervuren, he became one of the sculptors working on the friezes, depicting the exploits of the royalist army in Spain. The Depart des Volontaires de 1792 immediately became famous for its vitality and energy, and as a celebration of the French revolutionary spirit. Auguste Rodin took up the same theme, with a similar shouting figure, in his La Defense (1879).
Патриотикалық және тарихи мүсіндер
Жеңіс аркасындағы фриздің сыншылар мен халық тарапынан жоғары бағалануы Рудқа одан да көп тапсырыстар әкелді. Король Людовик Филипп монархистер мен республикашылар арасындағы терең саяси жіктерді жабу үшін патриоттық ескерткіштерді ынталандырды. 1832 жылы Людовик Филипп Рудқа римдік мемлекет қайраткері Катонның мүсінін жасауды тапсырды. 1837 жылы Луи Филипп француз тарихының батырларын және, оның айтуынша, «Францияның барлық даңқын» құрметтеу үшін Версаль сарайында мұражай ашты. 1836 жылы, мұражай ашылмас бұрын, Рудқа 18 ғасырдағы француз әскери батыры Морис де Сакс мүсінін жасау тапсырылды. Бұл мүсін оны маршалдың таяғын ұстап, жеңіске жеткен күйде бейнелейді. Оның ақсүйектер арасында да демеушілері болды; 1843 жылы ол Луи XIII-нің отбасын абыройлы еткен де Луйн герцогі үшін жас Людовик XIII-нің күміс мүсінін жасады. Кейіннен ол қоладан қайта құйылды. 1845 жылы Руд француз тарихына арналған тағы бір мүсінді аяқтады: Жанна д’Арк, қолы жоғары көтеріліп, ағылшын басқыншыларына қарсы Францияның азаттығы үшін күресуге шақыратын мистикалық дауысқа құлақ береді. Ол соғысқа дайындалу үшін шашын қырқып, қару-жарағын жанына алған. 1848 жылы Людовик Филипп елден қуылды және жаңа, қысқа мерзімді Екінші Француз Республикасы билікке келді. Ол Рудқа Наполеонның ең әйгілі маршалдарының бірі Мишель Нейдің батырлық мүсінін жасауды тапсырды, ол Наполеонды тақтан құлатқан роялистік үкімет тарапынан сатқындық үшін атылып өлтірілді. Руд жасаған алғашқы балауыз модель Нейді өлім жазасын өтегенде бейнелейді, ол пальтосын ашып, ату отрядына «жүрекке нысана алуға» шақырады. Бұл поза тым саяси тұрғыдан қауіпті деп танылды, сондықтан Руд басқа нұсқа жасады, онда Ней семсерін жоғары көтеріп, әскеріне алға жылжуға бұйрық береді. Бұл туынды, бұрынғы «Ерлердің аттануы» сияқты, Нейдің аузын ашып, сарбаздарына соңынан еруді айқайлап бұйырған бейнесін көрсету арқылы академиялық дәстүрді бұзды. Бұл жұмыс 1853 жылы Екінші Республика құлап, Наполеон III билікке келгеннен кейін аяқталды. Ол Париж обсерваториясының алдындағы алаңда орналасқан. Оның патриоттық туындыларының тағы бір көрнекті мысалы – «Наполеонның өлместікке оянуы» (1845). Мүсін бұрынғы Наполеонның императорлық гвардиясының капитаны және Наполеонды Эльбаға жер аударғанда және Ватерлоо шайқасында бірге болған Ардагерлер легионының офицері Клод Нойсо үшін жасалды. Наполеон құлағаннан кейін ол әскери мансабын жалғастыра алмады, бірақ бай әйелінің көмегімен жүзімдіктер мен Бургундиядағы Фиксиндегі үй сатып алды. Мүсін жасалған кезде Париждегі саяси ахуал әлі де Наполеонға қарсы болды және қалада оған арналған ескерткіштер жоқ еді. Сондықтан Нойзо мен Руд императордың мүсінін Бургундиядағы Нойзоның иелігінде орналастыруды жоспарлады. Мүсінде императордың көздері жабық, лавр гүлдерімен әшекейленген тәжін киген, әскери плащ жамылған, жартасты тұғырдың үстінде тұр. Оның символы – бүркіт тасқа байланған, оны ояту үшін айқайлап тұр, ал императорды ұстап тұрған тізбектер үзілген. Көп жылдар бойы Наполеон армиясының қарт ардагерлері Рудтың мүсінін құрметтеу үшін Фиксинге қажылық жасады.
The critical and popular acclaim for the frieze on the Arc de Triomphe led to more commissions for Rude. King Louis Philippe encouraged patriotic monuments, to bridge the deep political divide between monarchists and republicans. In 1832, Louis Philippe commissioned Rude to make a statue of the Roman statesman Cato the Elder. In 1837, Louis Philppe opened a museum within the largely abandoned Palace of Versailles to honor the heroes of French history, and, as he declared, "all the glories of France." Rude was commissioned in 1836, before the opening of the museum, to make a statue of a German born French military hero from the 18th century, the Maurice de Saxe. This statue followed the traditions of heroic sculpture, presenting him a triumphal pose, holding his marshal's baton. He also had patrons in the nobility; in 1843, he created a statue in silver of the adolescent Louis XIII, for the Duc de Luynes, whose family had been ennobled by Lous XIII. It was later recast in bronze. In 1845, Rude completed another statue devoted to French history; Joan of Arc, portrayed with her hand up, listing to the mystical voice calling her to fight for the liberty of France against the English invaders. Her hair has already been cut to prepare her for battle, and her armor is by her side. Louis Philippe was driven into exile in 1848, and the new and brief Second French Republic came to power. It commissioned Rude to make an heroic statue of Michel Ney, one of Napoleon's most famous marshals, who had been shot for treason by the restored royalist government which replaced Napoleon. The earliest wax model made by Rude depicted Ney at his execution, as he opened his coat and urged the firing squad to "aim for the heart." This pose was judged as too politically provocative, so Rude made a different version, depicting Ney, sword upraised, ordering his soldiers forward. This work, like his earlier Departure of the Volunteers, broke with academic tradition by showing Ney with his mouth open, shouting at his soldiers to follow. This work was completed in 1853, after the fall of the Second Republic and the rise of Napoleon III. It is found in the square in front of the Paris Observatory. Another notable example of his patriotic work was Napoleon Awakening to Immortality (1845). The statue was made for Claude Noisot, who a former captain in Napoleon's imperial guard and an officer of the Legion of Honor, who had accompanied Napoleon into exile on Elba, and at the Battle of Waterloo. He was unable to pursue a military career after Napoleon's downfall, but with the help of a wealthy wife purchased vineyards and an estate at Fixin in Burgundy. At the time that the statue was conceived, the political climate in Paris was still hostile to Napoleon, and there were no monuments to him in the city. Therefore, Noisot and Rude planned for the sculpture of the Emperor to be placed on Noisot's estate in Burgundy. The statue shows the Emperor, eyes closed, wearing a crown of laurel, under a military cloak, atop a rocky pedestal. An eagle, his symbol, is chained to the stone, and is crying out to awaken him, while the chains that held the Emperor have been broken. For years, elderly veterans of Napoleon's army made pilgrimages to Fixin to honor Rude's statue.
Соңғы еңбектері мен өлімі
Рудтың кейінгі еңбектеріне Сент-Винсент-де-Пол шіркеуінің бас алтарына арналған қоладан жасалған Голгофа (1852) кірді. Өмірінің соңына таман Дижон көркемсурет мұражайы оған өзі таңдаған тақырып бойынша жұмыс жасауды тапсырды; ол мифологиялық туындыны таңдады – Хебе және Юпитердің бүркіті (1852). Басқа кейінгі еңбектерінің ішінде «Мұхаббат жеңіске жетті» (1855–57) және «Мәсіхтің басы» (1852) бар. Ол қайтыс болғаннан кейін, екі аяқталмаған жұмысты оның шәкірті және туған інісі Пол Кабе аяқтады, олар 1857 жылы Париж салонында көрсетілді. Руд өмірі бойы жасаған еңбегі үшін 1855 жылы Париж халықаралық көрмесінде медаль алды. Одан аз уақыт өткен соң, 1855 жылдың 3 қарашасында Руд Париждегі rue d'Enfer 3 мекенжайындағы үйінде қайтыс болды. Ол Париждегі Монпарнас зиратында жерленген. Өмірінің соңында Руд бірнеше танымал діни мүсіндер жасады, соның ішінде Лилльдегі Сент-Этьен шіркеуі үшін жасалған мінбардың мүсіндік безендірілуі. Оның маңызды діни туындыларына Мәсіхтің крещениесі (қазір Мадлен шіркеуінде сақталады) және 1855 жылы, өлімінен аз уақыт бұрын аяқталған Мәсіхтің кресттегі бюсті (қазір Луврде) кіреді. «Әлемді билеуші Махаббат» мүсіні Дижон көркемсурет мұражайының тапсырысы бойынша жасалған соңғы туындыларының бірі болды. Ол оны аяқтамай қайтыс болды. Оны оның шәкірті және әкесі Пол Кабе аяқтады, ал ол 1857 жылы Париж салонында көрсетілді. Дижон көркемсурет мұражайы, Орсе мұражайы және Луврде оның туындыларының маңызды жинақтары сақталуда.
Late works by Rude included a Calvary in bronze for the high altar of St Vincent de Paul (1852). Late in his life, he was commissioned by the Museum of Fine Arts of Dijon to make a work on a subject of his choosing; he chose a mythological work, Hebe and the Eagle of Jupiter (1852). Other late works included Love Triumphant (1855–57; and Head of Christ (1852). After his death, the two unfinished works were completed by his student and nephew, Paul Cabet, and they were shown at the Paris Salon of 1857. Rude received a medal for his lifetime work at the Paris International Exposition of 1855. Shortly afterwards, on 3 November 1855, Rude died at his Paris residence at rue d'Enfer 3. He was buried at Montparnasse Cemetery in Paris. Toward the end of his life, Rude made several notable religious sculptures, including the sculptural decoration of a pulpit for the Church of St. Etienne in Lille. His major religious works include a Baptism of Christ now in the Church of the Madeleine, and a smaller bust of Christ on the Cross finished in 1855, not long before his death, and now in the Louvre. The statue Love, dominator of the world, was one of his last works, commissioned by the Dijon Museum of Fine Arts. He died before it was completed. It was finished by his pupil and stepson Paul Cabet, and was shown in the Paris Salon of 1857. The Dijon Museum of Fine Arts, the Musée d'Orsay and the Louvre have notable collections of his works.
Көзқарасы
Рудтың шәкірті Чарльз Огюст Леборг Париждегі Уоллес су көздерімен атақты болды. Рудтың тағы бір маңызды шәкірті Жан-Батист Карпо болды, ол кейіннен сол кезде кең таралған тақырып – Неаполитандық балықшы ұлының өзіндік интерпретациясын жасады.
Rude's pupil Charles Auguste Lebourg became famous for the Wallace fountains in Paris. Another important pupil of Rude was Jean Baptiste Carpeaux, who subsequently executed his own interpretation of a Neapolitan Fisher Boy, a popular subject at the time.
Қатаң мұражай
Дижондағы Руде мұражайы 1947 жылы ашылды және 1887 мен 1910 жылдар аралығында Дижон қаласы сатып алған оның туындыларының гипстен жасалған көшірмелеріне арналған; ол Валлан көшесіндегі 11 ғасырлық Сент-Этьен шіркеуінің наушылында орналасқан.
The Musée Rude in Dijon, inaugurated in 1947, is devoted to plaster casts of his works that were acquired by the city of Dijon, between 1887 and 1910; it is housed in the transept of the 11th century church of Saint Etienne in rue Vaillant.