Кіріспе

Құстар туысы

Скиммерлер (Rynchops туысы) – Laridae тұқымдасына жататын, шағалақтарға ұқсас құстар. Бұл туысқа Оңтүстік Азия, Африка және Америкада кездесетін үш түр кіреді. Бұрын оларды "қайшы мүңкілер" деп атаған.

Сипаттама

Бұл үш түр – төменгі жамбасы жоғарғысынан ұзын, ерекше біркелкі емес қақпақтары бар жалғыз құстар. Бұл тамаша бейімделу оларға өзендер үстінен төмен және жылдам ұшып, ерекше тәсілмен балық аулауға мүмкіндік береді. Олардың төменгі жамбасы су бетінде сырғып немесе кесіп өтеді, шапшаң қашып үлкермейтін кішкентай балықтарды ұстауға дайын. Скимерлер кейде шағала (Laridae) тұқымдастығына жатқызылады, бірақ кейбір жіктемелерде оларды теңізқарғалардың (terns) туыс тобы ретінде қарастырады. Қара скимерде қосымша бейімделу бар және ол – тік сызық тәрізді қарындары бар жалғыз құс түрі. Маңдайы, екінші қанаттарының ұштары, құйрық қауырсындары және кеудесі ақ, қалған қауырсындары қара, ал қақпағының негізгі жартысы қызыл. Олардың қақпақтары екікөзді көру аймағына кіреді, бұл оларға қақпақтарын мұқият орналастырып, жемтігін ұстауға мүмкіндік береді. Олар ұшуда епті және өзендер мен жағалаудағы құмды жағаларда үлкен топтарға жиналады. Олар тропикалық және субтропикалық түрлер, құмды жағажайларда 3–6 жұмыртқа салады. Аналық жұмыртқаларды жатыр. Түрлердің ұялау орындары шектеулі болғандықтан, олар ұялау кезінде сыртқы факторларға осал. Үнді скимері IUCN бойынша осыған және олар тамақтанатын көлдер мен өзендердің жойылуына байланысты әлсіреген түрлерге жатқызылады.

Таксономия

Ринхопс туысын 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымында енгізген. "Rynchops" туысының атауы ежелгі грек тілінен алынған, онда ῥυνχος/rhunkhos сөзі "мүңкі" және κοπτω/koptō сөзі "кесу" мағынасын білдіреді. Тірек түрі – қара шаңқа (Rynchops niger). Линнейдің еңбектерінің кейінгі басылымдарындағыдай, дұрыс жазу (грек сөздері ῥύνχος және ὤψ, бірге "мүңкі бет" дегенді білдіреді) ринхопс болуы керек, және осы жазу жиі қолданылады. Дегенмен, қате жазылған "реншопс" Линней алғаш жариялаған және осы күнге дейін көбірек қолданылып келеді. Сол сияқты, грек және рим сөздерінің грамматикалық жынысы әйелдік, сондықтан туыс бастапқыда осылай қарастырылған (R. nigra), бірақ қазір Ринхопс көбінесе еркек есімдік ретінде қарастырылады (R. niger).

Түрлер

Бұл туыс үш түрді қамтиды.