Мадам де Сталь: Француз революциясы және Наполеон дәуірінің философы және жазушысы

Кіріспе

Швейцариялық/француз жазушысы (1766–1817)

Анна Луиза Гермен де Сталь-Гольштейн (Anne Louise Germaine de Staël-Holstein; 22 сәуір 1766 – 14 шілде 1817), көбінесе Мадам де Сталь (madam də stal) деп аталатын, париждік және женевтік зиялы орталардағы көрнекті философ, әдебиетші және саяси теоретик болды. Ол француз банкирі және қаржы министрі Жак Некер мен құрметті салон иесі Сюзанна Курходтың қызы еді. Өмірі бойы ол Француз революциясы мен Наполеон дәуірінің құлпыраған кезеңдерінде орташа ұстаным сақтап, француз монархиясы қайта орнағанға дейін сонымен қалып келді. 1789 жылғы Генерал штаты мен 1789 жылғы Адам және азамат құқықтары туралы декларация сияқты маңызды оқиғаларға қатысуы, сол замандағы саяси пікірсайыстарға оның белсенді қатысқанын көрсетті. Алайда, Мадам де Сталь ұзақ жылдар бойы жер аударылды: алғашқыда Террор кезінде, кейін Наполеонның жеке қуғын-сүргініне ұшырады. Ол оның билігінің тирандық табиғатын және амбицияларын көптеудің бұрын сезгенін мәлімдеді. Шет елде жүргенде ол Еуропаға тараған Коппе тобының желісін құрды және оның орталық тұлғасы болды. Жеке тұлғаның ерекшелігі мен құштарлығын баса назар аударатын оның әдеби еңбектері еуропалық зиялы ой-санатына терең із қалдырды. Де Стальдің романтизмді үнемі қолдауы оның кеңінен танылуына үлкен үлес қосты. Оның еңбектерінде де Сталь қоғамдық пікір білдірудің қажеттілігін ғана емес, сонымен қатар оның мүмкін болатын қауіптері туралы да ескертулер жасайды.

Балалық шақ

Жермен (немесе Минет) – математика мен ғылымға бейімдігі бар швейцариялық гувернантка Сюзанна Курход пен Швейцарияның белгілі неміс банкирі және мемлекет қайраткері Жак Некердің жалғыз баласы еді. Жак – профессор, доктор юрис Карл Фридрих Некердің ұлы, ол Бранденбургтен (Киелі Рим империясы) шыққан. Ол Франция королі Людовик XVI тұсында Қаржының бас директоры болды және Rue de la Chaussée d'Antin көшесінде Париждің ең танымал салондарының бірін ұстады. Некер ханым қызының швейцариялық философ Жан Жак Руссоның қағидалары бойынша тәрбиеленуін, сондай-ақ әкесі сіңірген интеллектуалды білім мен кальвинистік тәртіпті игеруін қалады. Ол әр жұма сайын кішкентай Герменді салонға алып келіп, өзінің аяқ жанына отырғызатын, ал қонақтар осы дарынды баланы ынталандырып, әңгімелесуден ләззат алатын. Буффон графы, Жан Франсуа Мармонтель, Мельхиор Гримм, Эдвард Гиббон, Аббат Рейналь, Жан Франсуа де ла Харп, Жак Анри Бернардин де Сент-Пьер, Дени Дидро және Жан д’Алембер сияқты белгілі тұлғалар жиі келіп тұратын. 13 жасында ол Монтескье, Шекспир, Руссо және Данте еңбектерін оқыды. Әке-шешесінің қоғамдық өмірі Герменнің анасының талаптарына бағынуға құштар емес, сәл ерекше және жабайы мінезді болуына әкелді. Оның әкесі "1781 жылы ел бюджетін жариялау арқылы бұрын-соңды болмаған қадам жасағаны үшін бүгінде еске алынады, бұл абсолюттік монархия үшін жаңалық болды, себебі ұлттық қаржының жағдайы әрдайым құпия сақталған, нәтижесінде сол жылдың мамыр айында король оны қызметтен босатты". 1784 жылы отбасы Женева көлінің жағасында орналасқан Шато Коппетке көшіп келді. 1785 жылы отбасы Париж аймағына қайта оралды.

Неке

11 жасында Гермен анасына салонға келген қонақ Эдвард Гиббонға үйленуді ұсынды, оны өте тартымды деп тапқан еді. Осылайша, ол күйеуінің әрқашан қасында болады деп ойлады. 1783 жылы, он жеті жасында, Уильям Питт Кенже және граф де Гиберт оған күтім көрсетті, оның әңгімесі, оның ойынша, ол естіген ең кең, құлшынысты және шығармашылық әңгіме болды. Олардың ұсыныстарын қабылдамаған соң Герменнің ата-анасы ашуланып, шыдамсыздық танытты. Мари Шарлотта Ипполит де Буффлердің көмегімен швед елшілігінің Франциядағы атташесі, протестант барон Эрик Магнус Стаэль фон Холштейнмен неке қиылды. Той 1786 жылдың 14 қаңтарында Швеция елшілігінде, Рю-дю-Бак көшесі, 97-үйінде өтті; Гермен 19 жаста, ал күйеуі 37 жаста еді. Жалпы алғанда, бұл неке екі тарапқа да тиімді болған сияқты, бірақ екеуінің де бір-біріне құрметпен қарағаны көрінбейді. Мадам де Сталь түрлі туындылар жазуын жалғастырды, соның ішінде үш актілі романтикалық драма «Софи» (1786) және бес актілі трагедия «Жанна Грей» (1787). Барон, сондай-ақ құмар ойыншы, осы одақтан үлкен пайда тапты, өйткені ол 80 000 фунт стерлинг алды және Парижге өмір бойына елші болып тағайындалды.

Революциялық іс-әрекеттер

1788 жылы де Сталь Ж.Ж. Руссоның еңбектері мен мінезі туралы хаттарды жариялады. Де Сталь бұл кезде Руссоның махаббат туралы, ал Монтескьедің саясат туралы идеяларының үйлесіміне құштар болды. 1788 жылдың желтоқсанында оның әкесі Людовик XVI-ны Америкадағы революционерлерді қолдаудың жоғары шығындарын өтеу үшін салықтарды көтеруге жеткілікті қолдау жинау мақсатында Үшінші қабаттағы депутаттар санын екі есеге арттыруға көндірді. Бұл тәсіл Некердің беделіне елеулі нұқсан келтірді; ол Әулеттік кеңесті үкіметті реформалауға емес, әкімшілікке көмектесуге арналған құрал ретінде қарастырғандай болды. Патшамен дау кезінде, 23 маусымдағы сөйлеуіне қатыспаған Некер 11 шілдеде қызметтен босатылып, елден қуылды. Оның ата-анасы сол күні Франциядан ұятпен және қаралы күйде кетті. 12 шілдеде, жексенбіде жаңалық жарияланды, және ашуланған Камиль Десмулен Бастилияны шабуылдауды ұсынды. 16 шілдеде ол қайта тағайындалды; Некер Версальге жеңіспен кірді. Оның мемлекеттік қаржыны тәртіпке келтіруге жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды, және Ұлттық банк құру туралы идеясы жүзеге аспады. Некерге Жан-Поль Марат пен граф Мирабо Конституциялық ассамблеяда, ол ассигнацияларды заңды төлем құралы ретінде қабылдауға келіспеген кезде шабуыл жасады. 1790 жылдың 4 қыркүйегінде ол отставкаға кетті. Оның ата-анасы күйеу баласымен бірге 1778 жылы мемлекеттік қазынаға инвестиция ретінде салынған екі миллион ливрден, яғни оның байлығының жартысынан айырылып, Швейцарияға кетті. Революцияның күшейе берген алалақаны оның елшінің әйелі ретіндегі артықшылықтарын маңызды қорғанысқа айналдырды. Гермен швед елшілігінде салон ұйымдастырды, онда ол "коалициялық кешкі ас" берді, оған Тальеран және Де Нарбонн сияқты монархистер (Феюилянттар) Антуан Барнаве, Шарль Ламет және оның бауырлары Александр мен Теодор, граф Клермон-Тоннер, Пьер Виктор, барон Малуэ, ақын Аббе Делиль, Томас Джефферсон, Франциядағы бір аяқты толық өкілетті министр Гувернер Моррис, Пол Баррас (жазықтан) және Жирондиндер Кондорсе қатысты. Осы саяси ойлар кезеңінде де Сталь көшбасшылық мәселесіне немесе оның болмауына назар аударды. Кейінгі еңбектерінде ол жиі "Француз революциясы ерекше көзге түсетін тұлғалардың таңғажайып жетіспеушілігімен сипатталатыны" туралы ойға оралды. Ол роялизмге айыпталған Мирабоның өлімін үлкен саяси бағдарсыздық пен белгісіздіктің белгісі ретінде қабылдады. 1791 жылғы француз заң шығарушы сайлауынан кейін және 1791 жылғы француз конституциясы Ұлттық жиналыста жарияланғаннан кейін ол саяси мансабынан бас тартып, қайта сайлануға түспеуді шешті. "Көркем өнер мен әдебиет менің бос уақытымды толтырады." Дегенмен, ол Монморин графының Сыртқы істер министрі болып тағайындалуында және Нарбонннің Соғыс министрі болып тағайындалуында маңызды рөл атқарды және көшпелі сахнаның артындағы оқиғалардың орталық тұлғасы болды. Мари Антуанетта Ханс Аксель Ферсенге былай деп жазды: "Граф Луи де Нарбонн, кешеден бастап, Соғыс министрі болды; мадам де Сталь үшін қандай даңқ және оның бүкіл армияны өзіне бағынуы қандай қуаныш!" 1792 жылы Франция заң шығарушы ассамблеясында бес прецедентсіз министрлер алмасуы болды: алты ішкі істер министрі, жеті сыртқы істер министрі және тоғыз әскери министр. 1792 жылдың 10 тамызында Клермон-Тоннер Лувр сарайының терезесінен лақтырылып, аяқтап өлтірілді. Де Сталь барон Малуеге патша отбасының Диеппке қашу жоспарын ұсынды. 20 тамызда Де Нарбонн неміс паспортымен Англияға келді. Үкімет болмағандықтан, көтерілісші Коммунаның белсенді мүшелеріне уақытша атқарушы кеңестен "күдіктілерді ұстап, тергеп, сот процесінсіз түрмеге қамау" үшін кең өкілеттіктер берілді. Ол де Нарбоннға, соғыс құрған деп айыпталған, швед елшілігінің шіркеуіндегі алтарь астына жасыруға көмектесті және залдағы бөлімнен сан-кулоттарға дәріс оқыды. Сол күні кешке оны прокурор Луи Пьер Мануэль үйіне сүйеп әкеп жіберді. Келесі күні Париж коммунасының комиссары Жан Ламберт Тальен жаңа паспортпен келіп, оны баррикаданың шетіне дейін сүйеп әкеп жіберді.

In 1788, de Staël published Letters on the works and character of J. J. Rousseau. De Staël was at this time enthusiastic about the mixture of Rousseau's ideas about love and Montesquieu's on politics. In December 1788 her father persuaded Louis XVI to double the number of deputies at the Third Estate in order to gain enough support to raise taxes to pay for the excessive costs of supporting the revolutionaries in America. This approach had serious repercussions on Necker's reputation; he appeared to consider the Estates General as a facility designed to help the administration rather than to reform the government. In an argument with the king, whose speech on 23 June he didn't attend, Necker was dismissed and exiled on 11 July. Her parents left France on the same day in unpopularity and disgrace. On Sunday, 12 July the news became public, and an angry Camille Desmoulins suggested storming the Bastille. On 16 July he was reappointed; Necker entered Versailles in triumph. His efforts to clean up public finances were unsuccessful and his idea of a National Bank failed. Necker was attacked by Jean Paul Marat and Count Mirabeau in the Constituante, when he did not agree with using assignats as legal tender. He resigned on 4 September 1790. Accompanied by their son in law, her parents left for Switzerland, without the two million livres, half of his fortune, loaned as an investment in the public treasury in 1778. The increasing disturbances caused by the Revolution made her privileges as the consort of an ambassador an important safeguard. Germaine held a salon in the Swedish embassy, where she gave "coalition dinners", which were frequented by moderates such as Talleyrand and De Narbonne, monarchists (Feuillants) such as Antoine Barnave, Charles Lameth and his brothers Alexandre and Théodore, the Comte de Clermont Tonnerre, Pierre Victor, baron Malouet, the poet Abbé Delille, Thomas Jefferson, the one legged Minister Plenipotentiary to France Gouverneur Morris, Paul Barras (from the Plain) and the Girondin Condorcets. During this time of her political thoughts, de Staël was focused on the problem of leadership, or the perceived lack of it. In her later works she often returned to the idea that "the French Revolution has been characterized by a surprising absence of eminent personalities". She experienced the death of Mirabeau, accused of royalism, as a sign of great political disorientation and uncertainty. Following the 1791 French legislative election, and after the French Constitution of 1791 was announced in the National Assembly, she resigned from a political career and decided not to stand for re election. "Fine arts and letters will occupy my leisure." She did, however, play an important role in the succession of Comte de Montmorin the Minister of Foreign Affairs, and in the appointment of Narbonne as minister of War and continued to be centre stage behind the scenes. Marie Antoinette wrote to Hans Axel Fersen: "Count Louis de Narbonne is finally Minister of War, since yesterday; what a glory for Mme de Staël and what a joy for her to have the whole army, all to herself." In 1792 the French Legislative Assembly saw an unprecedented turnover of ministers, six ministers of the interior, seven ministers of foreign affairs, and nine ministers of war. On 10 August 1792 Clermont Tonnere was thrown out of a window of the Louvre Palace and trampled to death. De Staël offered baron Malouet a plan of escape for the royal family to Dieppe. On 20 August De Narbonne arrived in England on a German passport. As there was no government, militant members of the Insurrectionary Commune were given extensive police powers from the provisional, executive council, " to detain, interrogate and incarcerate suspects without anything resembling due process of law". She helped De Narbonne, dismissed for plotting, to hide under the altar in the chapel in the Swedish embassy, and lectured the sans culottes from the section in the hall. That same evening she was conveyed home, escorted by the procurator Louis Pierre Manuel. The next day the commissioner to the Commune of Paris Jean Lambert Tallien arrived with a new passport and accompanied her to the edge of the barricade.

Коппе және Париждегі салондар

Парижден қашқаннан кейін де Сталь Альберт дүниеге келген Швейцариядағы Рольге көшіп барды. Оған Монморенси мен Жокур маркизі қолдау көрсетті, оған ол бұрын швед паспорттарын берген еді. 1793 жылдың қаңтар айында ол төрт ай бойы Англияға барып, сол кездегі сүйіктісі Нарбон графымен Джунипер-Холлде кездесті. (Франция мен Ұлыбритания 1 ақпаннан бастап соғыста болды.) Бірнеше аптадан кейін ол жүкті болды, бұл Англиядағы оның тудырған дау-дамасылдың себебінің бірі болды. Фанни Бернидің айтуынша, оның әкесі Фанниді де Сталь мен Суррейдегі француз эмигранттарының серкесінен аулақ болуға шақырды. 1793 жылдың жазында де Сталь Швейцарияға оралды, мүмкін Нарбон оған салқындағандықтан. Ол Мари Антуанеттаның кейіпкерін қорғау туралы «Рефлексиялар патшайымның сотына» (1793) атты еңбегін жариялады. Де Стальдің пікірінше, Франция Англиядағыдай абсолюттік монархиядан конституциялық монархияға өтуі керек еді. Коппеден гөрі француз шекарасынан алыс орналасқан Жукстенс-Мезериде тұратын Жерменге Адольф Риббинг келді. Де Сталь 1793 жылғы француз конституциясына енгізілген қарсылық құқығы идеясын қабылдамады, ол 1795 жылғы конституциядан алынып тасталды. 1796 жылы ол «Күштердің әсері» атты еңбегін жариялады, онда ол өзін-өзі өлтіруді мақтады және құштарлықтар жеке адамдар мен қоғамдардың бақытына қалай әсер ететінін талқылады. Бұл кітап неміс жазушылары Шиллер мен Гётеге әсер етті. «Адамға ғашықтық сезім тән, махаббатқа бой алдыру ізгіліктен бас тартқызбайды». Осы жылдары де Сталь саяси ықпалын арттырды. Бір кезде ол 1790-шы жылдардың ортасындағы әртүрлі және эксцентриктік қоғамда көрінді. Алайда, 13 Вендемиарда «Қоғамдық қауіпсіздік комитеті» оған саяси іс-әрекеттерге айыптаудан кейін Парижден кетуді бұйырды және Констанды бір түнге қамауға алды. Де Сталь сол күзде Форж-ле-Эо шипажайларында болды. Ол саяси тұрақтылыққа қауіп төндіріп, саяси қақтығыстың екі тарапынан да күдік тудырды. Ол Франсиско де Мирандамен хат алмасып, оны қайтадан көргісі келді. Олар Ормессон-сюр-Марнаға көшіп, Матье Монморенсимен бірге тұрды. 1796 жылдың жазында Констан де Стальдің қолдауымен Лузаршеде «Конституциялық үйірме» құрды. 1797 жылдың мамырында ол Парижге оралып, сегіз айлық жүкті болды. Ол Hôtel de Salm-де «Салон клубын» ұйымдастырды. Де Сталь Таллеранды эмигранттар тізімінен алып тастап, АҚШ-тан оралғаннан кейін оны шілдеде Сыртқы істер министрі етіп тағайындады. 18 Фруктидор төңкерісінен кейін монархияны немесе 1793 жылғы француз конституциясын қалпына келтіруге тырысқандар сотсыз атылатыны жарияланды. Жермен әкесінің қонысына Сент-Уэнге көшіп, әдемі және бай Джульетта Рекамиермен жақын дос болды, оған ол ата-анасының үйін Rue de la Chaussée d'Antin көшесінде сатты. Де Сталь өзінің саяси және конституциялық теорияға қосқан алғашқы үлесін «Революцияны аяқтауға болатын қазіргі жағдайлар және Франция республикасын құру керек қағидалар туралы» еңбегінің бастапқы бөлігін аяқтады. 1800 жылдың қаңтарында Наполеон Бенжамин Констанды Трибунат мүшесі етіп тағайындады, бірақ көп ұзамай Констан оның жауы болды. Екі жылдан кейін Наполеон оны сөздері үшін елден қууға мәжбүр етті, ол сөздерді іс жүзінде де Сталь жазған деп ойлады. Бұл көзқарас Жак Некердің «Саясат және қаржы туралы соңғы көзқарастары» және оның қызы «Әдебиеттің әлеуметтік институттармен байланысы туралы» еңбегін жариялаған кезде нығайды. Бұл оның Еуропа мәселесін философиялық тұрғыдан қарастырған алғашқы еңбегі болды: ол ұлт, тарих және әлеуметтік институттар сияқты факторларды қарастырды. Наполеон оның соңғы басылымына қарсы науқан бастады. Ол оның мәдени детерминизмін және жалпылауын ұнатпады, онда «суретші өз заманының адамы болуы керек» деді. Оның пікірінше, әйелдер тоқумен ғана айналысуы керек. Ол туралы «Мадам де Ремузаттың естеліктерінде» былай деді: «Ол бұрын ойламаған немесе ойлауды ұмытқан адамдарды ойлауға үйретеді». Францияның бірінші адамы мен де Сталь ешқашан жараспайтыны анық болды. «Менің ойымша, өмірлік жағдайлар, уақытша болғандықтан, бізге осы шындықтарға негізделген көркем шығармаларға қарағанда, мәңгілік шындықтар туралы аз нәрсе үйретеді; және нәзіктік пен өзіңді-өзің құрметтеудің ең жақсы сабақтарын романнан табуға болады, онда сезімдер соншалықты табиғи түрде суреттелген, оқығанда сіз шынайы өмірге куә болып отырғандай сезінесіз». Де Сталь «Дельфин» атты, католицизмге қарсы роман жариялады, онда 1789 мен 1792 жылдар аралығында Парижде тұратын түсініксіз әйел (femme incomprise) 1801 жылғы Конкордаттан кейін ажырасу туралы консервативті идеялармен бетпе-бет келеді. Бұл трагедиялық роман Гётенің «Жас Вертердің қайғысы» және Руссоның «Жули, немесе Жаңа Элоиза» романдарының ықпалымен жазылды, онда ол ажырасудың құқықтық және практикалық аспектілері, тұтқынға алу және қыркүйек қырғыны, эмигранттардың тағдыры туралы ойлармен бөліседі. (1794 жылғы қысында де Сталь ажырасу туралы ойланып, Риббингке үйленуге бармаған сияқты көрінеді.) Басты кейіпкерлердің мінезі тұрақсыз Бенжамин Констанға ұқсас, ал Таллеран қарт әйел ретінде бейнеленген, өзі жетекші рөлдегі либералды көзқарасты итальяндық аристократ және саясаткер Мельци д’Эрильге ұқсас. Констан 1803 жылдың қыркүйегінде Мафлиерге көшкенде де Сталь оны көруге барып, Наполеонға өзі ақылды және сақты болады деп хабарлады. Содан кейін оның үйі достары арасында қайтадан танымал болды, бірақ Наполеон Мадам де Женлис хабарлағаннан кейін қастандық күдіктенді. «Оның шетелдік дипломаттар мен белгілі саяси қарсыластарды, сондай-ақ үкімет мүшелерін және Бонопарттың өзінің отбасы мүшелерін қамтитын кең байланыстар желісі үкімет үшін күдік пен алаңдаудың өзіндік көзі болды». Ол Наполеонды өлтіруге қастандық жасаған Жан Габриэль Пельтьеге қорғау көрсеткені оның 1803 жылдың 13 қазанында сотсыз елден қуу туралы шешіміне әсер етті.

After her flight from Paris, de Staël moved to Rolle in Switzerland, where Albert was born. She was supported by de Montmorency and the Marquis de Jaucourt, whom she had previously supplied with Swedish passports. In January 1793, she made a four month visit to England to be with her then lover, the Comte de Narbonne, at Juniper Hall. (Since 1 February, France and Great Britain had been at war.) Within a few weeks, she was pregnant; it was apparently one of the reasons for the scandal she caused in England. According to Fanny Burney, the result was that her father urged Fanny to avoid the company of de Staël and her circle of French Émigrés in Surrey. In the summer of 1793, de Staël returned to Switzerland, probably because De Narbonne had cooled towards her. She published a defence of the character of Marie Antoinette, entitled, Réflexions sur le procès de la Reine, 1793 ("Reflections on the Queen's trial"). In de Staël's view, France should have adapted from an absolute to a constitutional monarchy as was the case in England. Living in Jouxtens Mézery, farther away from the French border than Coppet, Germaine was visited by Adolph Ribbing. De Staël rejected the idea of the right of resistance – which had been introduced into the never implemented French Constitution of 1793, and was removed from the Constitution of 1795. In 1796, she published Sur l'influence des passions, in which she praised suicide and discussed how passions affect the happiness of individuals and societies, a book which attracted the attention of the German writers Schiller and Goethe. Blockquote|"Passionate love is natural to human beings and to yield oneself to love will not result in abandoning virtue". It was during these years that Mme de Staël arguably exerted most political influence. For a time she was still visible in the diverse and eccentric society of the mid 1790s. However, on the 13 Vendémiaire the Comité de salut public ordered her to leave Paris after accusations of politicking, and put Constant in detention for one night. De Staël spent that autumn in the spa of Forges les Eaux. She was considered a threat to political stability and mistrusted by both sides in the political conflict. She corresponded with Franciso de Miranda whom she wished to see again. The couple moved to Ormesson sur Marne where they stayed with Mathieu Montmorency. In Summer 1796 Constant founded the "Cercle constitutionnel" in Luzarches with de Staël's support. In May 1797, she was back in Paris and eight months pregnant. She organized the Club du Salm in Hôtel de Salm. De Stael succeeded in getting Talleyrand from the list of Émigrés and on his return from the United States to have him appointed Minister of Foreign Affairs in July. From the coup of 18 Fructidor it was announced that anyone campaigning to restore the monarchy or the French Constitution of 1793 would be shot without trial. Germaine moved to Saint Ouen, on her father's estate and became a close friend of the beautiful and wealthy Juliette Récamier to whom she sold her parents' house in the Rue de la Chaussée d'Antin. De Staël completed the initial part of her first most substantial contribution to political and constitutional theory, "Of present circumstances that can end the Revolution, and of the principles that must found the republic of France". In January 1800, Napoleon appointed Benjamin Constant a member of the Tribunat; not long after, Constant became his enemy. Two years later, Napoleon forced him into exile on account of his speeches which he took to be actually written by Mme de Staël. This view was cemented when Jacques Necker published his "Last Views on Politics and Finance" and his daughter, her "De la littérature considérée dans ses rapports avec les institutions sociales". It was her first philosophical treatment of the Europe question: it dealt with such factors as nationality, history, and social institutions. Napoleon started a campaign against her latest publication. He did not like her cultural determinism and generalizations, in which she stated that "an artist must be of his own time". In his opinion a woman should stick to knitting. He said about her, according to the Memoirs of Madame de Rémusat, that she "teaches people to think who had never thought before, or who had forgotten how to think". It became clear that the first man of France and de Staël were not likely ever to get along together. "It seems to me that life's circumstances, being ephemeral, teach us less about durable truths than the fictions based on those truths; and that the best lessons of delicacy and self respect are to be found in novels where the feelings are so naturally portrayed that you fancy you are witnessing real life as you read." De Staël published a provocative, anti Catholic novel Delphine, in which the femme incomprise (misunderstood woman) living in Paris between 1789 and 1792, is confronted with conservative ideas about divorce after the Concordat of 1801. In this tragic novel, influenced by Goethe's The Sorrows of Young Werther and Rousseau's Julie, ou la nouvelle Héloïse, she reflects on the legal and practical aspects on divorce, the arrests and the September Massacres, and the fate of the émigrés. (During the winter of 1794 it seems De Staël was pondering a divorce and whether to marry Ribbing.) The main characters have traits of the unstable Benjamin Constant, and Talleyrand is depicted as an old woman, herself as the heroine with the liberal view of the Italian aristocrat and politician Melzi d'Eril. When Constant moved to Maffliers in September 1803 de Staël went to see him and let Napoleon know she would be wise and cautious. Thereupon her house immediately became popular again among her friends, but Napoleon, informed by Madame de Genlis, suspected a conspiracy. "Her extensive network of connections – which included foreign diplomats and known political opponents, as well as members of the government and of Bonaparte's own family – was in itself a source of suspicion and alarm for the government." Her protection of Jean Gabriel Peltier – who plotted the death of Napoleon – influenced his decision on 13 October 1803 to exile her without trial.

Қалған жылдары

Он жыл бойы де Стаэльге Парижге 40 лигаға (шамамен 200 км) жақын келуге рұқсат берілмеді. Ол Наполеонды "әйел және оның балаларын қуғындаушылыққа салуда" деп айыптады. 23 қазанда ол "қадір-қасиеті үшін" Германияға кетті, қолдау табуға және мүмкіндігінше тезірек үйіне оралуға үміттенеді.

Неміс саяхаттары

Балалары мен Константпен бірге де Сталь Метсте тоқтап, Канттың француз тіліне аудармашысы Шарль де Виллерспен кездесті. Желтоқсанның ортасында олар Веймарға келді, онда ол екі жарым ай бойы Саксонияның ұлы герцогы Веймар-Эйзенах және оның анасы Анна Амалияның сарайында болды. Ауруға шалдыққан Гете онымен кездесуден тартынды. Онымен кездескеннен кейін Гете жеке хаттарында оны "ерекше әйел" деп атады. Шиллер оның зиялылығы мен сөз өнерін жоғары бағалады, бірақ оның жиі келуі оны "Вильгельм Тель" шығармасын аяқтаудан алдырды. Де Сталь үнемі саяхаттап, сөйлесіп, сұрақтар қоятын. 1804 жылдың желтоқсанында ол балаларымен, Август Вильгельм Шлегельмен және тарихшы Сизмондимен бірге Италияға сапар шекті. Сол жерде ол ақын Монти және суретші Анжелика Кауфманмен танысты. "Италияға сапары оған солтүстік және оңтүстік қоғамдарының айырмашылығы туралы теориясын дамытуға көмектесті". Кітапта екі ғашықтың тағдыры баяндалады: итальяндық ақын Коринне мен ағылшын дворяны лорд Нелвилл Италия арқылы саяхаттайды, бұл саяхат Стейльдің өзінің саяхаттарын еске түсіреді. (Стейль өзінің кейіпкерімен бірдей екенін сезінгендей, және Стейльдің бірнеше портреті Коринне кейіпінде бейнеленген). Ол романтика мен саяхаттық очерктерді біріктірді, Наполеон Францияға алып кеткен өнер туындыларын емес, Италиядағы барлық өнер туындыларын көрсетті. Кітаптың жарық көргені оның есімін еске түсірді, ал Наполеон оны Коппеге қайтаруға мәжбүр етті. Стендальдың айтуынша, оның үйі "Еуропалық ойдың бас штабына" айналды, Наполеонға қарсы пікірлер айтылатын дебаттар клубы болды, "бағындырылған Еуропаны вассалдық мемлекеттер рөліндегі өз туыстарымен феодалдық империяның пародияссына айналдырды". Мадам Рекамие, сондай-ақ Наполеоннан тыйым салынған Пруссияның ханзадасы Август, Шарль Виктор де Бонстеттен және Шатобриан "Коппе тобына" жатты. Күн сайын шамамен отыздай қонаққа дастарқан жайылатын. Әңгімелесу барлығының басты қызметіне айналды. Бір кезде де Сталь Константпен бірге Оксерде (1806), Руанда (1807), Аубергенвильде (1807) тұрды. Содан кейін ол Фридрих Шлегельмен танысты, оның әйелі Доротея "Коринне" романын неміс тіліне аударған еді. "Романтизм" сөзін Шлегель ойлап тапқан, бірақ де Стальдің оны үнемі қолдануы арқасында Францияда кеңінен таралды. 1807 жылдың соңында ол Венаға барып, Морис О'Доннеллге қонаққа барды. Оған балалары мен Август Шлегель ілесіп келді, ол сол жерде өзінің танымал лекцияларын оқыды. 1808 жылы Бенжамин Констант оған Шарлотта фон Харденбергке үйленгенін мойындауға батыл болмады. "Егер еркектерде әйелдердің қасиеттері болса, махаббат мәселесі туындамас еді", - деп жазды де Сталь. Де Сталь Германия туралы кітабына кірісті, онда ол "Германия" мемлекетінің идеясын этика мен эстетиканың үлгісі ретінде ұсынды және неміс әдебиеті мен философиясын жоғары бағалады. Гете, Шиллер және Виландпен идеялар алмасу және әдеби және философиялық әңгімелер де Стальге Германия туралы он тоғызыншы ғасырдың ең ықпалды кітаптарының бірін жазуға шабыттандырды.

With her children and Constant, de Staël stopped off in Metz and met Kant's French translator Charles de Villers. In mid December, they arrived in Weimar, where she stayed for two and a half months at the court of the Grand Duke of Saxe Weimar Eisenach and his mother Anna Amalia. Goethe who had become ill hesitated about seeing her. After meeting her, Goethe went on to refer to her as an "extraordinary woman" in his private correspondence. Schiller complimented her intelligence and eloquence, but her frequent visits distracted him from completing William Tell. De Staël was constantly on the move, talking and asking questions. In December 1804 she travelled to Italy, accompanied by her children, August Wilhelm Schlegel, and the historian Sismondi. There she met the poet Monti and the painter, Angelica Kauffman. "Her visit to Italy helped her to develop her theory of the difference between northern and southern societies " The book tells the story of two lovers: Corinne, the Italian poet, and Lord Nelvil, the English noble, traveling through Italy on a journey in part mirroring Staël’s own travels. (Staël appears to have identified with her character, and there are several portraits of Staël represented as Corinne.) She combined romance with travelogue, showed all of Italy's works of art still in place, rather than plundered by Napoleon and taken to France. The book's publication acted as a reminder of her existence, and Napoleon sent her back to Coppet. Her house became, according to Stendhal, "the general headquarters of European thought" and was a debating club hostile to Napoleon, "turning conquered Europe into a parody of a feudal empire, with his own relatives in the roles of vassal states". Madame Récamier, also banned by Napoleon, Prince Augustus of Prussia, Charles Victor de Bonstetten, and Chateaubriand all belonged to the "Coppet group". Each day the table was laid for about thirty guests. Talking seemed to be everybody's chief activity. For a time de Staël lived with Constant in Auxerre (1806), Rouen (1807), Aubergenville (1807). Then she met Friedrich Schlegel, whose wife Dorothea had translated Corinne into German. The use of the word Romanticism was invented by Schlegel but spread more widely across France through its persistent use by de Staël. Late in 1807 she set out for Vienna and visited Maurice O'Donnell. She was accompanied by her children and August Schlegel who gave his famous lectures there. In 1808 Benjamin Constant was afraid to admit to her that he had married Charlotte von Hardenberg in the meantime. "If men had the qualities of women", de Staël wrote, "love would simply cease to be a problem." De Staël set to work on her book about Germany – in which she presented the idea of a state called "Germany" as a model of ethics and aesthetics and praised German literature and philosophy. The exchange of ideas and literary and philosophical conversations with Goethe, Schiller, and Wieland had inspired de Staël to write one of the most influential books of the nineteenth century on Germany.

Францияға оралу

Ол АҚШ-қа көшіп кеткендей әрекет етуіне байланысты де Стальге Францияға қайта кіруге рұқсат берілді. Ол алдымен Шамон сарайына (1810) қоныстанды, содан кейін Фоссе және Вендомға көшті. Ол Францияда «De l'Allemagne» атты неміс мәдениеті, әсіресе неміс романтизмінің өркендеуі туралы көп томдық кітап жариялауға ниеттенді. Наполеон бұл кітапты «қауіпті» деп санады, себебі ол француз саяси құрылымын сынаған «жаңа және шетелдік идеяларды» жағымды баяндады. Полиция министрі Савари оған «француз тілінде емес» кітабын жариялауға қатаң тыйым салған еді. Наполеонның Ресейге басып кіру кезінде де Сталь, оның екі баласы және Шлегель Габсбург империясының Галисия аймағы арқылы Брнодан Ланкутқа дейін сапар шекті, онда де Рокка француз әскерінен дезертирлеп, француз жандармериясымен іздеуде болғаннан кейін оны күтіп отырды. Саяхат Лембергке дейін жалғасты. 1812 жылдың 14 шілдесінде олар Волыньге жетті. Сол уақытта Наполеон әскерімен бірге Нимен өзенін кешіп, солтүстікке қарай бет алды. Киевте ол қаланың губернаторы Милорадовичпен кездесті. Де Сталь Одессаға, Константинопольге барудан тартынды және солтүстікке баруды жөн көрді. Мүмкін, ол Осман империясында оба ауруының таралуы туралы хабардар болған шығар. Мәскеуде ол губернатор Федор Ростопчиннің шақыруымен болды. Де Стальдің айтуынша, Ростопчин Винково маңындағы итальяндық стильдегі сарайын өртеп жіберуге бұйрық берген. Ол Наполеон келгенге бірнеше апта қалғанда ғана кетіп қалды. 7 қыркүйекке дейін олар Санкт-Петербургте болды. Ресейдегі американ елшісі Джон Куинси Адамстың пікірінше, оның сезімдері Бонапартқа деген жеке наразылығының және қоғамдық істерге деген жалпы көзқарасының нәтижесі болған сияқты. Ол өзінің еңбектерінде оны мақтамағаны үшін еш жерде тыныштықпен өмір сүруге мүмкіндік бермейтініне шағымданды. Ол Ресей императоры Александр I-мен екі рет кездесті, ол «Макиавелли сияқты Наполеонның оған беруді жөн көрген сабақтарын» айтып берді. «Көресіздер, – деді ол, – мен министрлерім мен генералдарыма бір-бірімен қайшылықта болуын қадағалаймын, әрқайсысы маған екіншісінің кемшіліктерін ашып көрсетуі үшін; Мен өзімді жақсы көретіндерге қатысты өте мұқият болып, үнемі қызғаныш тудырамын: бір күні біреу өзін сүйікті деп есептейді, келесі күні басқа біреу, сондықтан ешкім менің ықыласыма сенімді емес». Де Сталь үшін бұл – қарапайым және зұлым теория еді. Генерал Кутузов Тарутино шайқасынан хаттар жіберді; сол жылдың соңына дейін ол ауа райының нашарлығының көмегімен Grande Armée-ді Ресейден ығыстырып шығарды. Төрт айлық сапардан кейін де Сталь Швецияға жетті. 1811 жылы ол өзінің саяхаттары мен кездесулерін егжей-тегжейлі баяндаған «Он жылдық жер аударылу» еңбегін жаза бастады. Келесі жылы Стокгольмге барып, жұмысын жалғастырды. Ол қолжазбаны аяқтамады және сегіз айдан кейін Август Шлегельсіз Англияға аттанды, ол сол кезде тәж мұрагері Карл Йоханның хатшысы болып тағайындалды, бұрынғы француз маршалы Жан Батист Бернадот (Ол Бернадотті Францияның жаңа билеушісі ретінде қолдады, себебі ол конституциялық монархияны орнатуға үміттенді). Лондонда оны зор құрметпен қарсы алды. Ол Лорд Байрон, Уильям Уилберфорс, құл саудасына қарсы күрескен белсенді және сэр Хамфри Дейви, химик және өнертапқышпен танысты. Байронның айтуынша, «Ол ағылшын саясатын біздің ағылшын виг саясаткерлеріне уағыздады, келесі күні біздің тори саясаткерлеріне де саясатты уағыздады». 1814 жылдың наурыз айында ол Уилберфорсты кешкі асқа шақырды және өмірінің қалған бөлігін құл саудасын жою үшін күреске арнады. Оның бұл тұрғаны швед әскерінің мүшесі ретінде құмар ойындардағы дау-жанжалдың салдарынан Доберан қаласында казак офицерімен жекпе-жекте қаза тапқан ұлы Альберттің өлімімен күйреп кетті. Қазан айында Джон Мюррей «De l'Allemagne» кітабын француз және ағылшын тілдерінде жариялады, онда ол ұлтшылдық туралы ойларын білдірді және табиғи шекаралардың орнына мәдени шекараларды қайта қарастыруды ұсынды. 1814 жылдың мамыр айында Людовик XVIII таққа отырғаннан кейін (Бурбон монархиясының қайта орнатылуы) ол Парижге оралды. Ол «Он жылдық жер аударылу» кітабының бірінші бөлігіне негізделген «Француз революциясы туралы ойлар» атты еңбегін жазды. Оның салоны қайтадан париждіктер мен шетелдіктер үшін тартымды орынға айналды.

Pretending she wanted to emigrate to the United States, de Staël was given permission to re enter France. She moved first into the Château de Chaumont (1810), then relocated to Fossé and Vendôme. She was determined to publish De l'Allemagne in France, a multi volume book about German culture and in particular the growing movement of German Romanticism. The book was considered "dangerous" by Napoleon as it favorably presented "new and foreign ideas" that challenged existing French political structures. The minister of police Savary had emphatically forbidden her to publish her "un French" book. During Napoleon's invasion of Russia, de Staël, her two children, and Schlegel travelled through Galicia in the Habsburg empire from Brno to Łańcut where de Rocca, having deserted the French army and having been searched by the French gendarmerie, was waiting for her. The journey continued to Lemberg. On 14 July 1812 they arrived in Volhynia. In the meantime, Napoleon, who took a more northern route, had crossed the Niemen River with his army. In Kyiv, she met Miloradovich, governor of the city. De Staël hesitated to travel on to Odessa, Constantinople, and decided instead to go north. Perhaps she was informed of the outbreak of plague in the Ottoman Empire. In Moscow, she was invited by the governor Fyodor Rostopchin. According to de Staël, it was Rostopchin who ordered his mansion in Italian style near Winkovo to be set on fire. She left only a few weeks before Napoleon arrived there. Until 7 September, her party stayed in Saint Petersburg. According to John Quincy Adams, the American ambassador in Russia, her sentiments appeared to be as much the result of personal resentment against Bonaparte as of her general views of public affairs. She complained that he would not let her live in peace anywhere, merely because she had not praised him in her works. She met twice with the tsar Alexander I of Russia who "related to me also the lessons a la Machiavelli which Napoleon had thought proper to give him." "You see," said he, "I am careful to keep my ministers and generals at variance among themselves, in order that each may reveal to me the faults of the other; I keep up a continual jealousy by the manner I treat those who care about me: one day one thinks himself the favourite, the next day another, so that no one is ever certain of my favour." For de Staël, that was a vulgar and vicious theory. General Kutuzov sent her letters from the Battle of Tarutino; before the end of that year he succeeded, aided by the extreme weather, in chasing the Grande Armée out of Russia. After four months of travel, de Staël arrived in Sweden. In 1811, she began writing her "Ten Years' Exile", detailing her travels and encounters. She traveled to Stockholm the following year, and continued work there. She did not finish the manuscript and after eight months, she set out for England, without August Schlegel, who meanwhile had been appointed secretary to the Crown Prince Carl Johan, formerly French Marshal Jean Baptiste Bernadotte (She supported Bernadotte as the new ruler of France, as she hoped he would introduce a constitutional monarchy). In London she received a great welcome. She met Lord Byron, William Wilberforce, the abolitionist, and Sir Humphry Davy, the chemist and inventor. According to Byron, "She preached English politics to the first of our English Whig politicians preached politics no less to our Tory politicians the day after." In March 1814 she invited Wilberforce for dinner and devoted the remaining years of her life to the fight for the abolition of the slave trade. Her stay was severely marred by the death of her son Albert, who as a member of the Swedish army had fallen in a duel with a Cossack officer in Doberan as a result of a gambling dispute. In October John Murray published De l'Allemagne both in French and English translation, in which she reflected on nationalism and suggested a re consideration of cultural rather than natural boundaries. In May 1814, after Louis XVIII had been crowned (Bourbon Restoration) she returned to Paris. She wrote her Considérations sur la révolution française, based on Part One of "Ten Years' Exile". Again her salon became a major attraction both for Parisians and foreigners.

Қайта қалпына келтіру және өлім

1815 жылдың наурыз айының басында Наполеонның Канн мен Антиб арасындағы Лазурь жағалауына қонғандығы туралы жаңалық келгенде, де Сталь тағы да Коппеге қашып кетті және Наполеонның оралуын мақұлдағаны үшін Константты ешқашан кешірмеді. Ол Бурбондарға ешқандай құрмет сезімтал болмаса да, Некердің 1778 жылы революциядан бұрын француз мемлекетіне берген үлкен қарызын қайтаруға қол жеткізді (жоғарыда қараңыз). Қазан айында Ватерлоо шайқасынан кейін ол Италияға тек өзінің денсаулығы үшін ғана емес, сонымен қатар туберкулезбен ауыратын екінші күйеуі де Рокка үшін де аттанды. Мамыр айында оның 19 жасар қызы Альбертина Ливорнода Виктор, 3-ші герцог де Брольеге үйленді. Отбасының барлығы маусым айында Коппеге оралды. Сол кезде қарызы көп болған Лорд Байрон Лондонды қиын жағдайда тастап, шілде және тамыз айларында де Стальге жиі баратын. Байрон үшін ол Еуропаның ең ұлы жазушысы еді, бірақ "құлағының артына қаламдарын тығып, аузы сиямен толы" болған. Байрон де Стальдің өзін-өзі қаһармандыққа бейімділігін айқын сынады. Байрон Наполеонды қолдады, бірақ де Сталь үшін Бонапарт "тек талантты ғана емес, сонымен қатар бүкіл зиянды билік жүйесін білдіретін адам болды", ал бұл жүйе "көптеген буынға қатысты маңызды саяси мәселе ретінде қарастырылуы керек". "Наполеон Еуропаға біртектілік стандарттарын таңды, яғни әдебиет, өнер және құқықтық жүйелердегі французтық талғамды, де Сталь мұның бәрін өзінің әлемдік көзқарасына қарсы деп санады". Денсаулығы нашарлағанға қарамастан, де Сталь 1816-17 жылдардың қысында Парижге оралып, 40, rue des Mathurins мекенжайында тұрды. Констан де Стальмен дауласты, ол одан өзіне берешегін төлеуін сұрады. 1814 жылы танысқан де Сталь мен Веллингтон герцогы арасында жылы достық қарым-қатынас орнады, және ол оның ықпалын пайдаланып, оккупациялық армияның санын едәуір азайтуға қол жеткізді. Де Сталь 1817 жылдың 21 ақпанынан бастап инсульттан кейін паралич болып, үйіне қамалды. Ол 1817 жылдың 14 шілдесінде қайтыс болды. Оның Томас а Кемписті оқығаннан кейін Рим католиктігіне өлім төсегінде өткені туралы хабар тарады, бірақ бұл мәселе даулы. Веллингтон оның өлімнен қатты қорқып жүргенін білгенімен, оның өмірден кейінгі өмірге сене алмайтынын ойлады. Рокка одан алты айдан астам уақытқа аман қалмады.

When news came of Napoleon's landing on the Côte d'Azur, between Cannes and Antibes, early in March 1815, de Staël fled again to Coppet, and never forgave Constant for approving of Napoleon's return. Although she had no affection for the Bourbons she succeeded in obtaining restitution for the huge loan Necker had made to the French state in 1778 before the Revolution (see above). In October, after the Battle of Waterloo, she set out for Italy, not only for the sake of her own health but for that of her second husband, de Rocca, who was suffering from tuberculosis. In May her 19 year old daughter Albertine married Victor, 3rd duc de Broglie in Livorno. The whole family returned to Coppet in June. Lord Byron, at that time in debt, left London in great trouble and frequently visited de Staël during July and August. For Byron, she was Europe's greatest living writer, but "with her pen behind her ears and her mouth full of ink". "Byron was particularly critical of de Staël's self dramatizing tendencies". Byron was a supporter of Napoleon, but for de Staël Bonaparte "was not only a talented man but also one who represented a whole pernicious system of power", a system that "ought to be examined as a great political problem relevant to many generations." "Napoleon imposed standards of homogeneity on Europe that is, French taste in literature, art and the legal systems, all of which de Staël saw as inimical to her cosmopolitan point of view." Despite her increasingly ill health, de Staël returned to Paris for the winter of 1816–17, living at 40, rue des Mathurins. Constant argued with de Staël, who had asked him to pay off his debts to her. A warm friendship sprang up between de Staël and the Duke of Wellington, whom she had first met in 1814, and she used her influence with him to have the size of the Army of Occupation greatly reduced. De Staël became confined to her house, paralyzed since 21 February 1817 following a stroke. She died on 14 July 1817. Her deathbed conversion to Roman Catholicism, after reading Thomas à Kempis, was reported but is subject to some debate. Wellington remarked that, while he knew that she was greatly afraid of death, he had thought her incapable of believing in the afterlife. Rocca survived her by little more than six months.

Ұрпағы

Екі қыздан басқа, Густава София Магдалена (1787 жылдың шілдесінде туған) және Густава Хедвиг (1789 жылдың тамызында туған), екеуі де нәресте кезінде қайтыс болды, де Стаэльдің екі ұлы болды: Людвиг Август (1790–1827), Альберт (1792–1813) және қызы, Альбертина, баронша Стаэль фон Холштейн (1797–1838). Луи, граф де Нарбонн Лара Людвиг Август пен Альберттің әкесі болды деп саналады, ал Бенджамин Констант – қызыл шашты Альбертиннің әкесі. Альберт де Роккамен, 46 жасында де Стаэльдің бір ұлы болды, ол мүгедек Луи Альфонс де Рокка (1812–1842) есімді, ол Клод Филипбер Бартелот де Рамбутоның қызы Мари Луиза Антуанетта де Рамбутоға үйленді. Ол босанғанда бөлмесінде он бес адам болған. Де Стаэльдің күйеуі қайтыс болғаннан кейін, Матье де Монморенси оның балаларының заңды қамқоршысы атанды. Август Шлегель сияқты, ол да өмірінің соңына дейін оның жақын серігі болды.

Мұра

Альбертин Некер де Соссюр, де Стальдің туысымен үйленген, 1821 жылы оның өмірбаянын жазды және оны жинақталған шығармалардың бір бөлігі ретінде жариялады. Огуст Конт 1849 жылы өзінің Ұлы адамдар күнтізбесіне де Стальді енгізді. "Күнтізбенің бір нұсқасында Данте айының 24-і күні Мильтон, Сервантес және Чосер сияқты ақындармен бірге мадам де Стальге арналған. Ал екінші нұсқада Сталь, оның орнына, он айдың 19-ы күні, "Шекспир" деп аталатын Гете, Расин, Вольтер және мадам де Севинье сияқтылармен бірге құрметке ие болады. Оның саяси мұрасы көбінесе "либералдық" құндылықтарды – теңдікті, жеке адамның бостандығын және конституциялық ережелер арқылы мемлекеттік билікті шектеуді – қорғаумен байланысты. "Ол Веллингтон герцогіне өмір сүру үшін саясатқа мұқтаж екенін айтса да, әйелдердің саяси қатысуына қатысты көзқарасы өзгеретін: кейде әйелдердің қарама-қарсы жыныстың үйінің қорғаушылары болуы керек деп мәлімдеді, ал кейде әйелдерге қоғамдық белсенділікке және қатысуға рұқсат бермеу адам құқықтарын бұзу болып табылады. Бұл парадокс оның қоғамдағы "адам-әйел" бейнесін түсіндіреді және ол өмірі бойы шешілмей қалды." Конттың шәкірті Фредерик Харрисон де Стальдің романдары "Уолтер Скотт, Байрон, Мэри Шелли және ішінара Шатобрианның шығармаларынан бұрын жарық көрді, олардың тарихи маңызы қазіргі заманғы романтизмнің, жүрек романтикасының, табиғатқа деген құштарлықтың, өнердің, ежелгі ескерткіштердің және Еуропа тарихының дамуында зор."

Феминизмнің бастауы

Тарихшылардың, соның ішінде феминисттердің соңғы зерттеулері де Стаэльдің белсенді теоретик ретінде де, өз заманының қырағы оқиғалары туралы жазушы ретінде де еңбектеріндегі әйелдік өлшемді бағалап отыр. Кейбір ғалымдар оны феминизмнің алға басушысы деп атайды. Стаэль әйелдердің бостандығы туралы тұжырымды теорияға ие болды. Стаэль жазған кезде, Француз төңкерісінің қарыштап дамыған жылдары, ерте француз феминизмі жыныстар үшін құқықтық және саяси теңдік мәселесіне ерекше мән берді. 1789 жылы Француз төңкерісі басталғанда, үй шаруасындағы әйелдің дәстүрлі бейнесі Францияда таралған памфлеттерде кездесетін күрескер феминисттік көзқарасқа уступил. Осы дауылды оқиғалардың арасында Стаэльдің роман және жасырын әдістер арқылы революция және гендерлік теңдік туралы сенімдерін жеткізуі, сонымен қатар оның әлеуметтік статусы саяси және әдеби аренада оның беделін нығайтуға көмектесті. Стаэльдің ғашықтарымен хат алмасуынан бастап, философиялық еңбектеріне дейін, көркем шығармаларына дейін жазған көптеген жазбалары тек зияткерлік және романтикалық қанағат арасындағы шиеленісті ғана емес, сонымен қатар феминисттік саяси теңдік пен романтикалық қанағат арасындағы қайшылықты көрсетеді. Оның еңбектері оның екі құштарлығын – жеке бостандық пен эмоционалдық жақындық – іс жүзінде, әсіресе төңкерістен кейінгі француз қоғамында бір-біріне қарама-қарсы екенін көрсетеді. Ол әсіресе Ағартушылық философиясы мен саясатындағы басты рөлдерді ер адамдардың атқаратынына наразылық білдірді, олардың ешқайсысында әйелдердің тікелей қатысуына мүмкіндік қарастырылмаған.

Жою

Сталь француз колонияларында құлдықты жоюды жақтады. Оның кейінгі жылдарындағы салоны аболиционистерге толы болды, ал эмансипация олардың талқылауларының жиі кездесетін тақырыбы еді. 1814 жылы белгілі аболиционист Уильям Уилберфорспен кездескеннен кейін, Сталь оның құл саудасы туралы эссесіне алғы сөз жазды, онда ол Еуропада құлдықты жоюға шақырды. Сол мәтінде Сталь құлдықты қорғаушыларға қарсы, құл саудасынан бас тартудың экономикалық салдары тым ауыр болады деген пікірлерін жоққа шығарды: «Кез келген зұлымдықпен күресу ұсынылғанда, одан пайда көретіндер әлеуметтік тәртіптің барлық игіліктері оған байланысты деп мәлімдейді. "Бұл – негізгі тас" дейді олар, бірақ ол олардың жеке басының артықшылықтарының негізгі тасы ғана; ал соңында, ағартушылықтың жетістіктері көптен күткен реформаны әкелгенде, олар одан туындайтын жақсартуларға таңғалады. Жақсылықтың тамыры барлық жерге сіңеді, тепе-теңдік оңай қалпына келеді және шындық адамзаттың барлық ауруларын табиғаттай, ешкімнің араласуынсыз емдейді». (Kadish and Massardier Kenney 2009, 169) Сталь мұнда құлдықты жою француз экономикасына «апатты салдар» әкеледі деген мәлімдеме – құлдық институтынан пайда көретіндердің қолданатын жалған қауіптен басқа ештеңе емес екенін айтады (Kadish and Massardier Kenney 2009, 169). Сталь құл саудасын тоқтату Францияны жақсартады және барлық жерге тамыр жіберетін оң нәтижелерге әкеледі деп сенді.

Джефферсонға хаттар

1807 жылы Жак Ле Рэй де Шомон Джефферсонға «Коринн» романының көшірмесін жіберіп, сонымен қатар Стальге Джефферсонның оған жазған алғашқы хатын жеткізді. Бұл екеуінің арасындағы сегіз хат алмасудың бастауы болды, соңғысы 1817 жылы қайтыс болмас бұрын Сталь Джефферсонға жіберді. Сталь мен Джефферсонның хат алмасуы екі көрнекті тұлға арасындағы қызықты қарым-қатынасты аңғартады, олар жеке (мысалы, Стальдің ұлы Огюсттің «ақыл мен бостандыққа құлшынып бару» үшін АҚШ-қа бару ниеті) және жаһандық (1812 жылғы соғыс маңызды мәселе болып табылады, тіпті Джефферсон Оңтүстік Американың геосаяси ахуалы туралы, картасымен бірге баяндайды). 1816 жылы Томас Джефферсонға жазған хатында Сталь: «Егер оңтүстікте құлдықты жоюға қол жеткізілсе, әлемдегі кем дегенде бір үкімет адам ақылының мүмкіндігіне сай болатын кемелділікке жетеді» деп жазды. Бұл көптеген ғалымдардың пікірінше, Америка Құрама Штаттарының оңтүстік штаттарындағы құлдықты сынау болып түсіндірілсе де, түпнұсқа француз тілінен «оңтүстік» сөзін аудаудағы беймаздықтан кейбір ғалымдар де Сталь Оңтүстік Америкадағы отарлау туралы айтқан болуы мүмкін деп санайды.

Стайл мен Адамс отбасы

Адамс отбасы (соның ішінде бұрынғы американдық президенттер Джон Адамс және Джон Куинси Адамс, сондай-ақ бұрынғы бірінші ханым Әбигейл Адамс) 18-шы және 20-шы ғасырдың басында АҚШ-тағы маңызды саяси отбасы болды. Стаэль Адамстар арасында жиі талқыланатын тақырып еді. АҚШ-тың 6-шы президенті Джон Куинси Адамс әсіресе Стаэльдің көптеген еңбектерін әкесі Джон Адамсқа, анасы Әбигейл Адамсқа және әйелі Луиза Кэтрин Адамсқа ұсынды және жіберді. Адамс отбасының мүшелері 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында жазған хаттарында «Дельфина», «Күштердің жеке тұлғалар мен ұлттардың бақытына тигізетін әсері туралы трактат» және «Бейбітшілік туралы ойлар» тақырыптарын талқылады.

Танымал мәдениетте

Республикалық белсенді Виктор Голд американдық вице-президент Дик Чейниді сипаттағанда Мадам де Стаэльдің сөздерін келтірді: "Адамдар өзгермейді, олар өздерін ашып көрсетеді". Де Сталь Толстойдың "Соғыс және бейбітшілік" романының эпилогында тарихшылардың айтуынша, сол дәуірдегі адамзаттың қозғалысына әкелген "әсерлі күштердің" факторы ретінде есімдері тіркелген. "Ботчамания" танымал күрес жинағында оның есімі бірнеше рет айтылды, онда өмірде адам қажыр мен азаптың арасынан таңдау жасауы керек екені, көбінесе одан кейін әзіл келеді делінеді. HBO телеарнасының "Сопранолар" атты танымал сериалында Медоу Сопрано кейіпкері 2-ші маусымның 7-ші эпизодында, "D Girl" атты бөлімде Мадам де Стаэльдің сөздерін келтіреді: "Мадам де Стаэль: 'Өмірде адам скука мен азаптың арасынан таңдау жасауы керек' деді". Мадам де Сталь кейде Мадам де Грандені сипаттау үшін қолданылады. Ресейдің ұлттық ақыны Александр Пушкин Мадам де Сталь туралы бірнеше рет, әрқашан құрметпен айтқан. Ол 1825 жылы оны қуғынға ұшырағандықтан ерекшеленген және бүкіл Еуропаның құрметіне ие болған әйел деп сипаттады, сондай-ақ 1836 жылы аяқталмаған "Рославлев" романында оның оң бейнесін көрсетті. Пушкин сыншыға берген ескертуі оның Ресейдегі жоғары мәртебесін көрсетеді: "Мадам де Сталь – біздің, оған тиіспеңіз!". Пушкиннің досы Петр Вяземский де оның өмірі мен шығармаларын бағалады. Ральф Уолдо Эмерсон Мадам де Стальді жиі келтірді және оны жаңа неміс ойларымен таныстырғаны үшін оған риза болды. Герман Мелвилл де Стальді ғасырдың ең ұлы әйелдерінің бірі деп санады, ал Маргарет Фуллер оны өзінің ролі үлгісі ретінде саналы түрде қабылдады. Даниялық радикал Георг Брандес өзінің "Эмигрант әдебиеттері" зерттеуінде Мадам де Стальге маңызды орын берді және оның романдарын, әсіресе "Кориннаны" жоғары бағалады, оған Генрих Ибсен де қызығушылық танытты және Италия арқылы саяхаттағанда оны жол көрсетуші ретінде пайдаланды. Таллеран әдеттегі цинизмімен Жерменнің адамдарды суға лақтырып, кейін оларды қайтадан балықтап алудан ләззат алатынын айтты. Сисмонди Италияда саяхаттағанда Мадам де Стальді сыпайылықсыздықпен айыптады және ол бір нәрсеге назар аударуды қажет еткенде тез шаршайтынын жазды. Генрих Гейне үшін ол "доктриналардың анасы" болды. Байрон үшін ол "жүрегі жақсы, ең ақылды әйел, бірақ нені қалағанын білмейтін, өз үйінде жағымды, бірақ басқа біреудің үйінде сіз оны кетіргіңіз келеді, және қайтадан өз үйіне келгенде".

Republican activist Victor Gold quoted Madame de Staël when characterizing American Vice President Dick Cheney, "Men do not change, they unmask themselves." De Staël is credited in Tolstoy's epilogue to War and Peace as a factor of the 'influential forces' which historians say led to the movement of humanity in that era. The popular wrestling compilation series Botchamania has referenced her on several occasions saying One must choose in life, between boredom and suffering which is normally followed by a humorous joke. On the popular HBO television show, The Sopranos, character Meadow Soprano quotes Madame de Staël in Season 2, Episode 7, D Girl, when she says, "Madame de Staël said, 'In life one must choose between boredom or suffering.'" Mme de Staël is used several times to characterize Mme de Grandet in Stendhal's Lucien Leuwen. Mme de Staël is mentioned several times, always approvingly, by Russia's national poet, Alexander Pushkin. He described her in 1825 as a woman whose persecution distinguished her and who commanded respect from all of Europe, and gave her a positive portrayal in his unfinished 1836 novel Roslavlev. Her high stature in Russia is attested by Pushkin's warning to a critic: "Mme de Staël is ours, do not touch her!" Pushkin's friend Pyotr Vyazemsky was also an admirer of her life and works. Mme de Staël is frequently quoted by Ralph Waldo Emerson and she is credited with introducing him to recent German thought. Herman Melville considered de Staël among the greatest women of the century and Margaret Fuller consciously adopted de Staël as her role model. Danish radical Georg Brandes gave pride of place to de Staël in his survey of Emigrantlitteraturen and highly esteemed her novels, particularly Corinne, which was also admired by Henrik Ibsen and used as a guidebook for his travels through Italy. Talleyrand observed with his customary cynicism that Germaine enjoyed throwing people overboard simply to have the pleasure of fishing them out of the water again. Sismondi accused De Staël of a lack of tact, when they were travelling through Italy and wrote Mme De Staël was easily bored if she had to pay attention to things. For Heinrich Heine she was the "grandmother of doctrines". For Byron she was "a good woman at heart and the cleverest at bottom, but spoilt by a wish to beshe knew not what. In her own house she was amiable; in any other person's, you wished her gone, and in her own again".

Француз тіліндегі хат алмасу

Мадам де Стальдің Мадам де Рекамиге хаттары, бірінші толық басылым, Эммануэль Бо де Ломени ұсынған және түсіндірген, Domat баспасы, Париж, 1952. Ж. Ж. Руссоның жазбалары мен мінез-құлқы туралы хаттар. Жеке адамдар мен ұлттардың бақытына құмарлықтардың әсері туралы. Өмір бойы жан тәрбиесі./Өз-өзіне қол жұмсау туралы ойлар. Флоренс Лоттеридің басшылығымен. Флоренс Лоттери жасаған және ұсынған мәтіндер. Анн Аменд Сёхтинг, Анн Брусто, Флоренс Лоттери, Лоуренс Ванофленнің түсіндірмесі. 2008 жыл. Жалпы хат-хабар. Беатрис В. Ясински және Отенен д’Хауссонвиллдің мәтіні. Слаткин (қайта басып шығару), 2008–2009. 1-том. 1777–1791 жылдар. ІІ-том. 1792–1794 жылдар. ІІІ-том. 1794–1796 жылдар. IV-том. 1796–1803 жылдар. V-том. 1803–1805 жылдар. VI-том. 1805–1809 жылдар. VII-том. Күні: 15 мамыр 1809 – 23 мамыр 1812. Мадам де Сталь немесе саяси интеллект. Оның ойлары, достары, жақындары, жауы, Мишель Обуэннің презентациялық және байланыс мәтіндері, Omnibus, 2017 жыл. Библиографиялық түсініктеме, Мадам де Стальдің хаттары, оның саяси жазбаларынан және Шатобриан, Тальеран, Наполеон, Бенджамин Константтың оған жолдаған хаттарынан үзінділер. Бұл басылымда оның саяси жазбаларынан және Шатобриан, Тальеран, Наполеон және Бенджамин Константтың оған жолдаған хаттарынан үзінділер бар.