Кіріспе

1810 жылғы мұрагерлік туралы заң (1810 års successionsordning) – мемлекеттің төрт негізгі заңының (rikets grundlagar) бірі және осылайша Швеция Конституциясының бөлігі. Бұл заң швед тәжін мұраға алу тәртібін және швед королік отбасының мүшелері оның құрамында болу үшін сақтауы тиіс талаптарды реттейді. Заң 1810 жылғы 26 қыркүйекте Ореброда шақырылған Риксдаг пен Карл XIII бірлесіп қабылдады, бұл 21 тамызда Жан Батист Бернадотті тәж мұрагері етіп сайлаудың логикалық салдары болды. Заңның мазмұны, салтанатты кіріспеден басқа, жылдар бойы бірнеше рет қайта жазылды: ең маңызды өзгеріс 1980 жылы болды, онда тек еркектерге мұрагерлік құқығын беруші агнатикалық тұңғыштық қағидасы (тек еркек мұрагерлік) абсолютті тұңғыштыққа (жынысына қарамастан үлкен бала) өзгертілді.

Тарихи негіздер

Мұрагерлік туралы акт 1810 жылы Эреброда жиналған Еластықтың Риксдағы Карл XIV Жанды (Жан Батист Бернадот) Карл XIII-нің мұрагері етіп сайлағаннан кейін қабылдады. Бұл Швеция үшін қиын кезең болатын, себебі бір жыл бұрын бұрынғы король Густав IV Адольф (және оның ұлдары) тақтан алынып, оның баласыз інісі Карл XIII оның орнына келген еді. Сонымен қатар, Фин соғысы аяқталып, сол кезде Швецияның бір бөлігі болған Финляндия Ресейдің бақылауына өтті. 1772 жылғы авторитарлық конституция жойылды және 1809 жылғы 6 маусымда қабылданған жаңа Үкімет заңымен билік парламентке қайтарылды. 1814 жылдан 1905 жылға дейін Швеция мен Норвегияның одағына байланысты мұрагерлік туралы акт Норвегия тағының мұрагерлік тәртібін де реттеді.

Өзгерістер

Заңның бастапқы нұсқасында швед ханзадасы тек тең дәрежелі деп саналатын отбасыларға ғана үйленуі немесе өзі мен болашақ ұрпақтары үшін барлық династиялық құқықтарды жоғалтуы мүмкін деп белгіленген. Негізгі сөз тіркесі "жеке адамның қызымен" (enskild mans dotter) некеге тұрудың тыйым салуы болды, бұл термин швед құқықтануында патшалық отбасынан емес барлық адамдарды, соның ішінде аристократияны да алып тастайды деп түсіндірілді. 1937 жылы корольдік қандағы жұбайды талап ететін заңдық ереже өзгертілді және бұл тыйым "жеке шведтің қызымен" (enskild svensk mans dotter) ғана шектелді. Конституциялық ережелерді бұзғандықтан, Патша Кеңесінің келісіміне қарамастан, бес швед ханзадасы өздерінің HRH атағын, Швеция ханзадасы атағын, жеке герцог атағын және таққа мұрагерлік құқығын жоғалтты: Оскар 1888 жылы, Леннарт 1932 жылы, Сигвард 1934 жылы, Карл 1937 жылы және Карл Йохан 1946 жылы. 1980 жылдан бері азаматтығына немесе патшалық дәрежесіне байланысты ханзада немесе ханшайымға үйленуге заңдық шектеулер жоқ, тек рұқсат алу қажет. 1980 жылы мұрагерлік ережесі әке шежіресі бойынша біріншілік принципінен абсолюттік біріншілік принципіне өзгертілді. Бұл өзгеріс Викторияны (1977 жылы туған) мұрагер және мұрагер ханшайымы етіп, оның кіші інісі Карл Филиппті (1979 жылы туған), бұрын мұрагер ханзада болғандығын бір жылдан да аз уақытқа тоқтатты.