Кіріспе

Құстар отбасы

Скуалар – жеті түрі бар жыртқыш теңіз құстарының тобы. Олар Stercorarius туысын құрайды, Stercorariidae отбасының жалғыз туысы. Үш кішкентай скуа – Арктикалық скуа, Ұзынқұйрықты скуа және Помарин скуасы Солтүстік Америка ағылшын тілінде джегер деп аталады. "Скуа" сөзі ағылшын тіліне Фарер аралдарындағы үлкен скуаның атауынан, skúgvur сөзінен келген, ал Skúvoy аралы осы құстың отарларымен мәшһүр. Фарер тілінде скуаларға арналған жалпы термин – kjógvi. "Jaeger" немесе Jäger сөзі неміс тілінде "аңшы" деген мағынаны білдіреді. Stercorarius туысының атауы латын тілінен шыққан және "қоқыс" дегенді білдіреді; бұрын скуалардың қуып жететін құстары құсып шығарған тамақ экскремент деп ойлаған. Скуалар қоңыстандыру үшін орташа және Арктика аймақтарында жердегі ұяларды пайдаланады және ұзақ қашықтыққа көшіп-қонып жүреді. Олар тіпті Оңтүстік полюсте де байқалған.

Биология және әдеттер

Жауырындыру кезеңінен тыс уақытта скуалар балық, ішек-қарны және өліктермен қоректенеді. Көптеген скуалар клептопаразиттікке бейім, бұл қыстау скуаларының тамақтану әдістерінің 95%-ға дейін құрайды. Олар шағалаларды, теңіз қанағаттарын және басқа да теңіз құстарын қуалап, олардың аулауын тоналайды, шабуылға түскен түрдің өлшеміне қарамастан (шабуылдаған скуадан үш есе ауыррақ бола алады). Ірі түрлер, мысалы, үлкен скуа, ересек құстарды, мысалы, тупиктер мен шағалаларды да өлтіріп жейді, тіпті сұр құс сияқты үлкен құстарды өлтіргендері де байқалған. Көбейетін жерлерде, үш, әлдеқайда жұқа солтүстік скуа түрлері көбінесе леммингтерді жейді. Оңтүстік мұхиттарда көбейетін түрлер көбінесе колонияларының жанында ауланатын балықтармен қоректенеді. Басқа теңіз құстарының, әсіресе пингвиндердің жұмыртқалары мен балапандары ұялау маусымында көптеген скуа түрлері үшін маңызды тағам көзі болып табылады. Оңтүстік мұхиттар мен Антарктида аймағында кейбір скуа түрлері (әсіресе оңтүстік полярлы скуа) пингвиндер мен етесіздердің көбейетін колонияларында өлекселерді жеуге дайын. Скуалар тірі пингвин балапандарын да өлтіреді. Осы аймақтарда скуалар өз аулауларын әлдеқайда үлкен және өте агрессивті алып петрелдерге беріп қояды. Скуалардың піл итінің сүтін тікелей тоналайтыны да байқалған. Олар орташа және ірі құстар, әдетте сұр немесе қоңыр реңде, көбінесе қанаттарында ақ дақтармен.

Таксономия

Stercorarius туысын 1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон паразиттік жагер (Stercorarius parasiticus) түрін типтік түр ретінде енгізді. Скуалар шағалалармен, су құстарындарымен, гагарлармен және қаңқабас құстармен туыс. Үш кіші түрінің барлығы Холарктикада ғана көбейеді, көбею кезеңіндегі ересектердің екі орталық құйрық қауырсыны айқын түрде ұзартылған, ал кем дегенде кейбір ересектердің бауырында ақ, мойнында ашық сары түс болады. Бұл ерекшеліктер үлкен түрлерге тән емес, олардың барлығы үлкен скуадан басқа Оңтүстік жарты шарда қоныстанды. Сондықтан, скуалар көбінесе екі туысқа бөлінеді, кіші түрлер ғана Stercorarius туысына, ал үлкен түрлер Catharacta туысына жатқызылады. Дегенмен, генетика, мінез-құлық және қауырсын біттері негізінде түрлердің арасындағы байланысты ең дұрыс біржақты туысқа біріктіру арқылы көрсетуге болады. Помарин және үлкен скуаның митохондриялық ДНК-сы (анадан мұраға қалған) Арктикалық немесе ұзын құйрықты скуаларға, сондай-ақ Оңтүстік жарты шардағы түрлерге қарағанда бір-бірімен жақын туыс. Осылайша, гибридтеу Солтүстік жарты шардағы скуалардың түрлерге бөлінуінің эволюциясында маңызды рөл атқарған болуы мүмкін.