Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1998 жылғы Е.О.Уилсонның кітабы
1998 book by E. O. Wilson
«Білімнің бірлігі: Консилиенс» – биолог Е.О.Уилсонның 1998 жылғы кітабы. Онда автор ғылымдарды біріктіруге қолданылған әдістерді және болашақта оларды гуманитарлық ғылымдармен тоғыстыру мүмкіндіктерін талқылайды. Уилсон адам қызметінің түрлі салаларынан алынған білімді синтездеуді сипаттау үшін «консилиенс» терминін пайдаланады.
Consilience: The Unity of Knowledge is a 1998 book by the biologist E. O. Wilson, in which the author discusses methods that have been used to unite the sciences and might in the future unite them with the humanities. Wilson uses the term consilience to describe the synthesis of knowledge from different specialized fields of human endeavor.
Қауымдастық ұғымының анықтамасы
Бұл кітап консилиенсті "білімнің әртүрлі салалардан алынған фактілер мен фактілерге негізделген теорияларды байланыстыру арқылы, түсіндірудің ортақ негізін құру, яғни "бірге секіру" деп анықтайды". Бұл термин Уивеллдің "Индуктивті ғылымдар философиясы" кітабындағы "индукциялардың консилиенті" деген сөз тіркесінен алынған. Уивелл индукциялардың консилиенті бір фактілер класынан алынған индукция, екінші бір фактілер класынан алынған индукциямен сәйкес келгенде пайда болады деп санайды. Осылайша, консилиенс – теорияның дұрыстығын сынаудың бір тәсілі болып табылады.
This book defines consilience as "Literally a 'jumping together' of knowledge by the linking of facts and fact based theory across disciplines to create a common groundwork of explanation." The word is borrowed from Whewell's phrase the consilience of inductions in his book Philosophy of the Inductive Sciences. Whewell posited that this consilience of inductions occurs when an induction obtained from one class of facts coincides with an induction obtained from a different class. In this way a consilience is a test of the truth of a theory.
1-тарау Иониялық сиқыр
Дарвиннің эволюция теориясының генетикамен жаңа синтезі бірігудің үлгісі болып табылады. Әлемнің біртұтас реттелгендігі бар және оны табиғи заңдар арқылы түсіндіруге болады деген сенімді Джеральд Холтон "Иониялық құмарлық" деп атады. Милеттік Талес барлық материалдық нәрселердің біртұтас негізі – су екенін ұсынды. Судың маңыздылығы туралы бұл теория көбінесе табиғатты біртұтас қарастырудың алғашқы материалистік теориясы ретінде келтіріледі. Қазіргі физиканың Ұлы Біріктіру теориясындағы күштердің бірігуі. Альберт Эйнштейннің еңбектері физика саласындағы бірігудің бірнеше мысалын ұсынады, мысалы, Браун қозғалысын атомдық теориямен біріктіру. Ғылым мен діннің мақсаты бірегей: екеуі де әлемді түсіндіруге және әлемдегі біздің орнымызды анықтауға тырысады.
The New Synthesis of Darwin's theory of evolution with genetics is an example of unification. The conviction that the world has a unified order and can be explained by natural laws, was dubbed by Gerald Holton the "Ionian Enchantment". Thales of Miletus proposed that water is the unifying basis for all material things. This theory that water is fundamental is often cited as the first materialistic theory of a unified view of nature. Unification of forces in the Grand Unified Theory of modern physics. Albert Einstein's work provides several examples of unification within the field of physics, for example, unification of Brownian motion with atomic theory. Science and religion have a unity of purpose: both want to explain the universe and understand our role in the universe.
2-тарау Білімнің үлкен салалары
Қоршаған ортаны қорғау үшін АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі сияқты мемлекеттік реттеушілердің, этиканың, әлеуметтік ғылымдардың, биологияның және химия сияқты физикалық ғылымдардың білімдерін үйлестіру қажет. Философия мен ғылымның мақсаты біртұтас. Философтар мен ғалымдар биология, әлеуметтік ғылымдар және гуманитарлық ғылымдардың шектерінде бірлесіп жұмыс істей алады. Жоғары білім берудегі білімнің бірлігін тану арқылы гуманитарлық білімді жаңартуға болады. Үкімет саясаты табиғи ғылымдар, әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдар салаларындағы мамандандырылған пәндерден біріктірілген білімді талап етеді.
Environmental protection requires the combining of knowledge from government regulators such as the United States Environmental Protection Agency, ethics, social science, biology, and physical sciences like chemistry. There is a unity of purpose for philosophy and science. Philosophers and scientists can work together at the borders between biology, social science and the humanities. Liberal arts education can be revitalized by the recognition of the unity of knowledge in higher education. Government policy requires unified knowledge from across specialized disciplines in the natural sciences, social sciences and humanities.
3-тарау Ағартушылық
Ағартушылық дәуірі адам құқықтары мен әлеуметтік прогресске қатысты ғылыми білім контекстінде талқыланады. Маркиз де Кондорсеттің математиканы әлеуметтік ғылымдарға жүйелі түрде қолдануы. Фрэнсис Бэкон деректерді жинау және оларды талдауды, әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдарды қоса алғанда, дұрыс білімнің (Бэкон әдісі) негізі ретінде алғашқы қорғаушысы болды. Рене Декарт әлемнің рационалды және біртұтас екеніне сенді, сондай-ақ физикадан биологияға, ал моральдық ойлауға дейін өзара байланысты шындықтар бар екенін айтты. Декарт геометрия мен алгебраны біріктірді (қараңыз: Декарт координаталар жүйесі). Исаак Ньютон Галилейдің дененің құлау заңдарын Коперник планеталық қозғалысының заңдарымен біріктірді (қараңыз: әмбебап тартылыс заңы). Әлеуметтік ғылымның негізін қалаушылар Адольф Кетле және Огюст Конт болды, олар мінез-құлықты ғылыми әдістермен зерттеу идеясын дамытты. Постмодернизм мен ғылымның мақсаттық бірлігі. Вильсон адамзаттың тәртіпті көріп, тәртіпсіздік туғызатындар мен тәртіпсіздікті көріп, тәртіп орнататындар арасындағы тартыстан алға жылғанын айтады.
The Enlightenment is discussed in the context of scientific knowledge applied to human rights and social progress. Marquis de Condorcet's systematic application of mathematics in the social sciences. Francis Bacon was an early advocate of data collection and its analysis as the basis of sound knowledge (Baconian method) in fields that include social science and the humanities. René Descartes believed that the universe is rational and united and that interconnected truths run from physics to biology to moral reasoning. Descartes unified geometry and algebra (see: Cartesian coordinate system). Isaac Newton unified the Galilei's laws of falling bodies with the laws of Copernicus' planetary motion (see: law of universal gravitation). Social science was pioneered by Adolphe Quetelet and Auguste Comte who developed the idea of studying behavior with scientific methods. Unity of purpose for Postmodernism and Science. Wilson argues that humanity is driven forward by the tension between those who upon viewing order create disorder and those who upon viewing disorder create order.
4-тарау Табиғи ғылымдар
Левкипп пен Демокрит сияқты грек атомшылары материяның негізгі құрамдас бөліктері бар деген редукционистік идеяның авторлары саналады. Осы идеяны ғылыми зерттеу нәтижесінде табиғат ғылымдары біріктірілді. Мысалы, ДНК-ның молекулалық құрылымы тірі жасушалардағы генетикалық ақпаратты сақтауды қамтамасыз етеді. Эксперименталды эпистемология. Уилсон неврология мен эпистемологияны біріктіруге қазіргі заманғы талпыныс жасайды. Ол оны физикалық шындық пен оның біздің санамыздағы модельдері арасындағы қарама-қайшылықтардың эволюциялық негізін түсіндіру әдісі ретінде ұсынады. Позитивизм – түрлі салалардағы білімді салыстыру және біріктіру әдісі. Субъективті пікірлерге қарағанда тәжірибе және объективті бақылаулар арқылы алынған фактілерге басымдық беріледі. Прагматизм – түрлі салалардағы білімді салыстыру және біріктіру әдісі. Іс жүзінде нәтижесін көрсеткен және прагматикалық құндылығы бар әдістер мен техникаларға басымдық беріледі.
The Greek Atomists such as Leucippus and Democritus are credited with the reductionistic idea that matter has fundamental components. Scientific investigation of this idea has resulted in unification across the natural sciences. An example is that the molecular structure of DNA accounts for genetic storage in living cells. Experimental Epistemology. Wilson provides a modern attempt to unify neuroscience and epistemology. He proposes it as a method for clarifying the Evolutionary basis of mismatches between physical reality and our mental models of reality. Positivism is a method for comparing and unifying knowledge from different disciplines. Priority is given to facts which are generated by experiment and objective observation rather than subjective speculations. Pragmatism is a method for comparing and unifying knowledge from different disciplines. Priority is given to methods and techniques that can be demonstrated to work and have pragmatic value.
5-тарау Ариаднаның жіптері
Редукция мен синтез. Көптеген мысалдар арқылы құбылыстың құрамдас бөліктеріне талдау (редукция) және негізгі физикалық принциптерден жоғары деңгейдегі құбылыстарды болжау (синтез) арқылы консилиенттің (бір арқалы түсіндірудің) қалай жүзеге асырылатыны салыстырылады. Нақты мысал ретінде Вильсонның жәндіктердің әлеуметтік мінез-құлқын реттейтін химиялық сигналдар туралы жұмысы келтіріледі. Редукция арқылы консилиенттің мысалы – Вильсонның адам мәдениеттеріндегі жылан бейнелерінің кең таралғандығын түсіндіруге жасаған әрекеті. Ол түс көрудің белсенді синтез моделін пайдаланады. Биология ғылымдарының өзара байланысы. Вильсон жаңа жетістіктер туралы айтады (жасушалардың химиялық құрауымен, эмбрионның дамуы эмбрион жасушаларының өзара әрекеттесуі арқылы түсіндіріледі), бірақ нейроғылым және экология сияқты күрделі жүйелермен жұмыс істеудегі шешілмеген мәселелерге де назар салады. Статистикалық механика. Газдың көлемінің мінез-құлқы оның молекулалары арқылы (кинетикалық теория) түсіндірілетін классикалық мысал. Кванттық химия, кванттық механикалық есептеулер арқылы химиялық қасиеттерді редукциялау.
Reduction versus synthesis. Many examples are given comparing consilience by reduction (dissection of a phenomenon into its components) and consilience by synthesis (predicting higher order phenomena from more basic physical principles). One specific example is Wilson's own work on the chemical signals that regulate insect social behavior. An example of consilience by reduction is Wilson's attempt to account for the prevalence of serpent symbols in human cultures. He incorporates the activation synthesis model of dreaming. Consilience between biology disciplines. Wilson discusses the successes (cells explained in terms of their chemical components, embryo development in terms of interactions between the cells of an embryo) but also points to the remaining problem of dealing with complex systems as in neuroscience and ecology. Statistical mechanics. A classical example in which the behavior of volumes of gas is explained in terms of the molecules of the gas (kinetic theory). Quantum chemistry, the reduction of chemical properties by quantum mechanical calculations.
6-тарау Ақыл-ой
Аң-сезім мен эмоцияны ми белсенділігі тұрғысынан түсіндіру. Вильсон сана мен эмоцияны есепке алудың нейробиологиялық тәсілін ми физиологиясы негізінде сипаттайды және осы жұмысты биологтар, психологтар мен философтардың бірлескен еңбегі қалай басқаратынын көрсетеді. Эстетиканың нейробиологиясы. Вильсон өнер арқылы ортақ және зерттелетін субъективті тәжірибелерді нейробиологиялық тұрғыдан түсінуге болады деп ұсынады. Негізгі эстетикалық тәжірибелерге сәйкес келетін ортақ нейрондық белсенділік үлгілері табылады. Жасанды эмоция. Вильсон адам сияқты жасанды интеллект құру үшін, бай сезімтал деректерді өңдеуге арналған есептеу құрылғысын жасау және балалардың үйренетіндей осы деректерден үйрену қабілеті қажет екенін айтады. Биология, психология және компьютерлік ғылымдардың үйлесімді болуын қажет етеді.
Explaining consciousness and emotion in terms of brain activity. Wilson describes the neurobiological approach to accounting for consciousness and emotion in terms of brain physiology and how this effort is guided by collaboration between biologists, psychologists and philosophers. Neurobiology of aesthetics. Wilson proposes that it will be possible to construct a neurobiological understanding of subjective experiences that are shared and explored by art. Common neural patterns of activity will be found to correspond to fundamental aesthetic experiences. Artificial emotion. Wilson proposes that human like artificial intelligence will require the engineering of a computational apparatus for processing an array of rich sensory inputs and the capacity to learn from those inputs in the way that children can learn. Requires consilience between biology, psychology and computer science.
7-тарау Генетикадан мәдениетке дейін
Гендер мен мәдениет арасындағы байланыс. Уилсон мәдениеттің негізгі бірлігі – мем екенін айтады. Егер мем мида болса, ол семантикалық жадта жұмыс істеуге мүмкіндік беретін нейрондық желі түрінде болады. Гендер мен мәдениеттің байланысы мынада: гендеріміз миымызды қалыптастырады (ортамен өзара әрекеттесе отырып), ал миымыз мәдениеттің негізгі бірлігі ретінде мемдермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
The relationship between genes and culture. Wilson posits that the basic element of culture is the meme. When a meme exists in a brain it has the form of a neuronal network that allows the meme to function within semantic memory. The link from genes to culture is that our genes shape our brains (in cooperation with the environment) and our brains allow us to work with memes as the basic units of culture.
Пікірлер
Элдредж, Найлс және Стивен Джей Гулд, "Биологияның қағидалары. Э.О. Уилсонның "Consilience" еңбегіне шолу, Ричард Моррис жазған қосымша кіріспемен". Stephen Jay Gould мұрағаты үшін Archive.org, 2007 жыл.
Eldredge, Niles and Stephen Jay Gould, "Biology Rules. Review of E.0. Wilson's Consilience, with a supplemented introduction by Richard Morris.". Archive. org 2007 for Stephen Jay Gould Archive.