Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тауарды немесе қызметті сатып алу үшін жұмсалатын ақша сомасы.
Amount of money given in order to purchase a thing or service
Баға – тауарлар немесе қызметтер үшін бір тараптан екінші тарапқа күтілетін, талап етілетін немесе берілетін төлем немесе өтемақының (әдетте теріс емес) мөлшері. Кейбір жағдайларда, әсіресе өнім физикалық зат емес, қызмет болғанда, қызмет бағасы «жалдау ақысы» немесе «оқу ақысы» сияқты басқаша аталуы мүмкін. Бағаға өндіріс шығындары, қажетті өнімнің ұсынысы және өнімге деген сұраныс әсер етеді. Бағаны монополист белгілеуі мүмкін, немесе оны нарық жағдайлары фирмаға жүктеуі мүмкін. Баға валютада, тауарлар санымен немесе талонмен көрсетілуі мүмкін. Қазіргі заманғы экономикада бағалар көбінесе валютаның бірлігімен көрсетіледі. (Особырақ айтқанда, шикізат үшін олар бір салмақ бірлігіне валюта ретінде көрсетіледі, мысалы, килограммға евро немесе килограммға ранд.) Бағалар басқа тауарлар мен қызметтердің мөлшері ретінде айтылуы мүмкін болғанымен, мұндай тауарлық айырбас сирек кездеседі. Бағалар кейде сауда маркалары мен әуе мильдері сияқты талонмен көрсетіледі. Кейбір жағдайларда, мысалы, түрмелерде, жоғары инфляция кезінде және кейбір жерлерде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде темекі ақша ретінде қолданылған. Қара нарық экономикасында тауарлық айырбас та жиі кездеседі. Көптеген қаржылық операцияларда бағаны басқа тәсілмен көрсету қалыпты жағдай. Ең айқын мысалы – несие бағасын белгілеуде, онда шығын пайыздық мөлшерлеме ретінде көрсетіледі. Төленетін пайыздардың жалпы сомасы кредиттік тәуекелге, несие сомасына және несие мерзіміне байланысты. Басқа мысалдарды қаржылық туынды құралдар мен басқа да қаржы активтерін бағалауда табуға болады. Мысалы, бірнеше елде инфляциямен байланысты мемлекеттік облигациялардың бағасы нақты баға ретінде көрсетіледі, ол облигация шығарылғаннан бергі инфляцияны көрсететін коэффициентке бөлінеді. «Баға» кейде сатушының тауарлар немесе қызметтер үшін сұраған төлем мөлшерін, ал емес, нақты төленген соманы білдіреді. Бизнесте бұл сұратылған сома көбінесе ұсынылған баға немесе сату бағасы деп аталады, ал нақты төлем – мәміле бағасы немесе сауда бағасы деп аталады. Экономикалық баға теориясы еркін нарықтық экономикада нарықтық баға сұраныс пен ұсыныс арасындағы өзара әрекеттестікті көрсетеді: баға сұраныс пен ұсынылатын мөлшерді теңестіру үшін белгіленеді. Бұл мөлшерлер өз кезегінде активтің әртүрлі сатып алушылар мен сатушылар үшін шекті пайдалылығымен анықталады. Сұраныс пен ұсыныс, демек баға, үкіметтік субсидиялар немесе өнеркәсіптік келісімдер арқылы манипуляциялар сияқты басқа факторларға да әсер етуі мүмкін. Шикізат немесе ұқсас экономикалық тауар бірнеше жерде сатылатын болса, бір баға заңының қолданылатыны қабылданған. Бұл, негізінен, орналасқан жерлер арасындағы баға айырмашылығы тасымалдау, салықтар, тарату шығындары және басқа да шығындардан аспауы керек екенін білдіреді.
A price is the (usually not negative) quantity of payment or compensation expected, required, or given by one party to another in return for goods or services. In some situations, especially when the product is a service rather than a physical good, the price for the service may be called something else such as "rent" or "tuition". Prices are influenced by production costs, supply of the desired product, and demand for the product. A price may be determined by a monopolist or may be imposed on the firm by market conditions. Price can be quoted in currency, quantities of goods or vouchers. In modern economies, prices are generally expressed in units of some form of currency. (More specifically, for raw materials they are expressed as currency per unit weight, e. g. euros per kilogram or Rands per KG.) Although prices could be quoted as quantities of other goods or services, this sort of barter exchange is rarely seen. Prices are sometimes quoted in terms of vouchers such as trading stamps and air miles. In some circumstances, cigarettes have been used as currency, for example in prisons, in times of hyperinflation, and in some places during World War II. In a black market economy, barter is also relatively common. In many financial transactions, it is customary to quote prices in other ways. The most obvious example is in pricing a loan, when the cost will be expressed as the percentage rate of interest. The total amount of interest payable depends upon credit risk, the loan amount and the period of the loan. Other examples can be found in pricing financial derivatives and other financial assets. For instance the price of inflation linked government securities in several countries is quoted as the actual price divided by a factor representing inflation since the security was issued. "Price" sometimes refers to the quantity of payment requested by a seller of goods or services, rather than the eventual payment amount. In business this requested amount is often referred to as the offer price or selling price, while the actual payment may be called transaction price or traded price. Economic price theory asserts that in a free market economy the market price reflects the interaction between supply and demand: the price is set so as to equate the quantity being supplied and that being demanded. In turn, these quantities are determined by the marginal utility of the asset to different buyers and to different sellers. Supply and demand, and hence price, may be influenced by other factors, such as government subsidy or manipulation through industry collusion. When a raw material or a similar economic good is for sale at multiple locations, the law of one price is generally believed to hold. This essentially states that the cost difference between the locations cannot be greater than that representing shipping, taxes, other distribution costs and more.
Баға және құн
Құн парадоксын классикалық экономистер байқап, талқылаған. Адам Смит қазір алмаз-су парадоксы деп аталатын нәрсені сипаттады: алмаздар судан қымбатқа сатылады, бірақ су тіршілік үшін қажет, ал алмаздар тек әшекей ғана. Пайдалану құны пайдалылықтың бір өлшемі деп есептелді, кейін шекті пайда ретінде нақтыланды, ал айырбас құны бір тауардың екінші тауарға шаққандағы құнын көрсетеді, яғни қазіргі салыстырмалы баға деп аталады.
The paradox of value was observed and debated by classical economists. Adam Smith described what is now called the diamond – water paradox: diamonds command a higher price than water, yet water is essential for life and diamonds are merely ornamentation. Use value was supposed to give some measure of usefulness, later refined as marginal benefit while exchange value was the measure of how much one good was in terms of another, namely what is now called relative price.
Теріс бағалар
Теріс бағалар өте сирек кездеседі, бірақ белгілі бір жағдайларда мүмкін. Іс жүзінде, тауардың иесі немесе өндірушісі оны алып тастау үшін "сатып алушыға" төлейді. 2020 жылдың сәуір айында, тарихта алғаш рет, әлемдік денсаулық сақтау/экономикалық дағдарыс жағдайына байланысты, (мұнда – фьючерстік келісімшарт) Батыс Техас аралық эталондық шикі мұнай бағасы теріс болып, бір баррель мұнай 37,63 долларға сатылды, бір күндік құлдырау 55,90 долларға, немесе 306% құрады (Dow Jones Market Data деректері бойынша). "Теріс бағалар дегеніміз, мұнай бойынша ұзақ позициясы бар адам осы мұнайды өз қолынан алу үшін біреуге төлеуге мәжбүр болады. Олар неге мұндай іс жасайды? Басты себеп – мамыр айындағы келісімшарт аяқталғанда шикі мұнайды алуға мәжбүр болса, оны сақтауға орын жетпейді деген қауіп, себебі шикі мұнайдың артық көлемі барлық қоймаларды толтырып тастайды." Бір жағынан, баға әлі де оң, жай ғана төлем бағыты кері өзгеріп, яғни осы жағдайда сізге тауарды алу үшін ақы төленеді. Теріс пайыздық ставкалар да осыған ұқсас ұғым.
Negative prices are very unusual but possible under certain circumstances. Effectively, the owner or producer of an item pays the "buyer" to take it off their hands. In April 2020, for the first time in history, due to the global health/economic crisis situation, the price of (futures contract for) West Texas Intermediate benchmark crude oil turned negative, with a barrel of oil at $37.63 a barrel, a one day drop of $55.90, or 306%, according to Dow Jones Market Data. "Negative prices means someone with a long position in oil would have to pay someone to take that oil off of their hands. Why would they do that? The main reason is a fear that if forced to take delivery of crude on the expiration of the May oil contract, there would be nowhere to put it as a glut of crude fills up available storage." In a sense the price is still positive, just the direction of payment reverses, i. e. in this case you are paid to take some goods. Negative interest rates are a similar concept.
Австрия мектебінің теориясы
Құн парадоксына ұсынылған бір шешім – австриялық экономика мектебінің негізін қалаушылардың бірі Карл Менгер ұсынған шекті пайдалылық теориясы. Уильям Барбер айтқандай, адам еркі, адам субъектысы, шекті экономика арқылы сауда құралы ретінде «сахнаның ортасына» шығарылды. Неоклассикалық экономистер нарықтық жағдайларда өндірушілер мен тұтынушыларға ашық таңдауларды түсіндіруге тырысты, сондықтан «экономикалық құрылымдағы айырмашылықтарды еңбеуге болмайтындықтан туындайтын қорқыныш басылуы мүмкін». Австриялық құндылық теориясының тек субъективті екенін, белгілі бір баға мінез-құлқы контекстінде ғана қолданылатынын жоққа шығармай, поляк экономисі Оскар Ланге классикалық саяси экономиканың түсініктерін неоклассикалық экономикамен тығыз байланыстыру қажет деп санайды. Бұл баға және бағаларға жауап ретіндегі нақты мінез-құлықтың әлдеқайда реалистік теориясына әкелер еді. Маргиналистік теорияда нақты нарық жұмысының әлеуметтік аясының теориясы сияқты ештеңе болған жоқ, ал Пьеро Сраффа бастаған капитал туралы дауларға байланысты туған сын, маргиналистік құндылық теориясының көптеген негізгі қағидалары тавтологияларға дейін тоғысқандығын немесе теория тек қана фактілік емес жағдайлар қолданылғанда ғана дұрыс екенін көрсетті. Баға теориясы туралы пікірталастарда көбінесе назардан тыс қалатын бір мәселе – іскерлер жақсы білетін нәрсе: әртүрлі нарықтарда бағалар, кейбір өте абстрактілі (демек, аса пайдалы емес) мағынада болмаса, бірдей принциптерге сәйкес жұмыс істемейді. Классикалық саяси экономистерден Михал Калецкиге дейін өнеркәсіптік тауарлардың бағасы ауыл шаруашылығы тауарларының бағасынан өзгеше екені белгілі болды, бірақ бұл идеяны тауарлар мен қызметтердің басқа кең санаттарына да таратуға болады.
One solution offered to the paradox of the value is through the theory of marginal utility proposed by Carl Menger, one of the founders of the Austrian School of economics. As William Barber put it, human volition, the human subject, was "brought to the centre of the stage" by marginalist economics, as a bargaining tool. Neoclassical economists sought to clarify choices open to producers and consumers in market situations, and thus "fears that cleavages in the economic structure might be unbridgeable could be suppressed". Without denying the applicability of the Austrian theory of value as subjective only, within certain contexts of price behavior, the Polish economist Oskar Lange felt it was necessary to attempt a serious integration of the insights of classical political economy with neo classical economics. This would then result in a much more realistic theory of price and of real behavior in response to prices. Marginalist theory lacked anything like a theory of the social framework of real market functioning, and criticism sparked off by the capital controversy initiated by Piero Sraffa revealed that most of the foundational tenets of the marginalist theory of value either reduced to tautologies, or that the theory was true only if counter factual conditions applied. One insight often ignored in the debates about price theory is something that businessmen are keenly aware of: in different markets, prices may not function according to the same principles except in some very abstract (and therefore not very useful) sense. From the classical political economists to Michał Kalecki it was known that prices for industrial goods behaved differently from prices for agricultural goods, but this idea could be extended further to other broad classes of goods and services.
Өнімді адам еңбек уақыты ретінде баға
Марксистер құндылықтың бір затты жасауға жұмсалған әлеуметтік қажетті еңбек уақытының мөлшерінен туындайды деп санайды. Бұл құндылық бағамен тікелей байланысты емес, және құндылықтардың жиынтығын нақты бағаларға айналдырудың қиындығы трансформация проблемасы деп аталады. Дегенмен, көптеген заманауи марксистер ешқандай проблеманың бар екенін жоққа шығарады. Маркс бағаның құндылықтан шығатынын дәлелдеуге тырыспады. Шындығында, ол басқа классикалық саяси экономистерді (Рикардо және Смит сияқты) осыны дәлелдеуге ұмтылғаны үшін сынға алды. Керісінше, Маркс үшін баға – өндіріс құнына (капитал құны және еңбек құны) плюс орташа пайда ставкаларының қосындысына тең. Егер орташа пайда ставкалары (капиталға инвестицияның кірісі) 22% болса, онда бағалар өндіріс құнына 22% қосылғаннан кейін анықталады. Маркстің еңбектерінде трансформация проблемасы бар деген пікір, марксизмге Вальрастың тепе-теңдік теориясын енгізуден туындады, бірақ марксизмде мұндай тепе-теңдік болмайды.
Marxists assert that value derives from the volume of socially necessary labour time exerted in the creation of an object. This value does not relate to price in a simple manner, and the difficulty of the conversion of the mass of values into the actual prices is known as the transformation problem. However, many recent Marxists deny that any problem exists. Marx was not concerned with proving that prices derive from values. In fact, he admonished the other classical political economists (like Ricardo and Smith) for trying to make this proof. Rather, for Marx, price equals the cost of production (capital cost and labor costs) plus the average rate of profit. So if the average rate of profit (return on capital investment) is 22% then prices would reflect cost of production plus 22%. The perception that there is a transformation problem in Marx stems from the injection of Walrasian equilibrium theory into Marxism where there is no such thing as equilibrium.
Бағалар мен өндіріс шығындарының арасындағы шатасу
Баға жиі өндіріс бағасы түсінігімен шатастырылады, мысалы, "Мен жаңа плазмалық теледидар сатып алуға жоғары баға төледім"; бірақ техникалық тұрғыдан алғанда, бұл екі ұғым әртүрлі. Баға – сатып алушының сатушыдан өнімді алу үшін төлейтін сомасы. Өндіріс бағасы сатушының сатып алушымен айырбасталатын өнімді өндіруге кеткен шығындарына (мысалы, өндіріс шығындарына) қатысты. Пайда табуға ұмтылатын маркетингтік ұйымдар үшін баға өндіріс бағасынан жоғары болуына үміт артылады, осылайша ұйым мәміледен қаржылық пайда көреді. Баға белгілеу компанияның табыстылығы үшін орталық мәселе болғанымен, баға белгілеу шешімдері тек пайда көздейтін компаниялармен ғана шектелмейді. Қайырымдылық, білім беру мекемелері және салалық сауда топтары сияқты коммерциялық емес ұйымдардың қызметі де баға белгілеуді қамтиды. Мысалы, қаржы жинауға тырысатын қайырымдылық ұйымдары донорларды мәртебеге (мысалы, жаңалықтар бюллетенінде есімдері), сыйлықтар немесе басқа да игіліктермен марапаттайтын әртүрлі "мақсатты" деңгейлерді белгілей алады; сондай-ақ білім беру және мәдени ұйымдар театрлар, залдар мен стадиондардағы іс-шараларға орындықтардың бағасын белгілейді. Бұған қоса, коммерциялық емес ұйымдар "пайда" таппаса да, көптеген коммерциялық емес ұйымдар түрлі бағдарламалар мен іс-шаралар үшін, мысалы, театр және мәдени өнер көрсетімдеріне орын сату арқылы таза кірісті – жалпы кірістен жалпы шығынды азайтуды мақсат етеді. "Бағалық нүкте" термині баға қисығының сызықты емес бөліктерін сипаттау үшін де қолданылады.
Price is commonly confused with the notion of cost of production, as in "I paid a high cost for buying my new plasma television"; but technically these are different concepts. Price is what a buyer pays to acquire products from a seller. Cost of production concerns the seller's expenses (e. g., manufacturing expense) in producing the product being exchanged with a buyer. For marketing organizations seeking to make a profit, the hope is that price will exceed cost of production so that the organization can see financial gain from the transaction. Finally, while pricing is a topic central to a company's profitability, pricing decisions are not limited to for profit companies. The behavior of non profit organizations, such as charities, educational institutions and industry trade groups, also involves setting prices. For instance, charities seeking to raise money may set different "target" levels for donations that reward donors with increases in status (e. g., name in newsletter), gifts or other benefits; likewise educational and cultural nonprofits often price seats for events in theatres, auditoriums and stadiums. Furthermore, while nonprofit organizations may not earn a "profit", by definition, it is the case that many nonprofits may desire to maximize net revenue—total revenue less total cost—for various programs and activities, such as selling seats to theatrical and cultural performances. The term "price point" is also used to describe non linear areas of the price curve.
Нарықтық баға
Экономикада нарықтық баға – тауардың немесе қызметтің нарықта ұсынылатын экономикалық бағасы. Ол көбінесе микроэкономиканы зерттеуде маңызды. Нарықтық құн мен нарықтық баға тек нарықтың тиімділігі, тепе-теңдігі және рационалды күтулер болған жағдайда ғана тең болады. Нарықтық баға белгілі бір уақыт кезеңінде өлшенеді және тауардың немесе қызметтің сұранысы мен ұсынысына күшті тәуелді. Мысалы, егер тауарға деген сұраныс артса, ал оның ұсынысы өзгермейтін болса, ашық бәсекелестік ортасында тауардың бағасы көтеріледі. Ұлыбританияның 1979 жылғы «Тауарларды сату туралы» заңына сәйкес, келісімшарт бойынша тауар жеткізілмеген жағдайда, егер нарық болса, тауардың нарықтық бағасы ескеріледі. Ресторан мәзірінде нақты бағаның орнына нарықтық баға (әдетте м.п. немесе мп деп қысқартылады) көрсетіледі, бұл «тағамның бағасы ингредиенттердің нарықтық бағасына байланысты, баға туралы ақпарат сұрағанда беріледі» дегенді білдіреді, және бұл әсіресе теңіз өнімдері, атап айтқанда лобстер мен устрицалар үшін қолданылады.
In economics, the market price is the economic price for which a good or service is offered in the marketplace. It is of interest mainly in the study of microeconomics. Market value and market price are equal only under conditions of market efficiency, equilibrium, and rational expectations. Market price is measured during a specific period of time and is greatly affected by the supply and demand for a good or service. For example, if demand for a good increases and supply of the good is held constant, the price for the good will rise in a marketplace with open competition. Under the UK's Sale of Goods Act 1979, damages for non delivery of contracted goods take account of the market price for the goods where there is an available market. On restaurant menus, the market price (often abbreviated to m. p. or mp) is written instead of a specific price, meaning "price of dish depends on market price of ingredients, and price is available upon request", and is particularly used for seafood, notably lobsters and oysters.
Басқа терминдер
Негізгі баға: Бұл өндірушінің бір бірлік тауар немесе қызметтің өндірісінен сатып алушыдан алатын сомасы, одан төленетін салықтар ескеріліп, берілетін субсидиялар қосылады. Бұл өндірушінің жеке тасымалдау шығындарын қамтымайды, олар бөлек есептеледі. Өндіруші баға индексі: Бұл көрсеткіш отандық өндірушілердің өнімдерінің сату бағасының уақыт өте келе орташа өзгерісін өлшейді. Сатып алу бағасы: Бұл сатып алушының тауарлар мен қызметтердің бірлігін қажетті уақытта және жерде алу үшін төлейтін сома. Салықтар ескерілмейді. Сатып алу бағасына тауарды белгілі бір уақыт ішінде қажетті жерге жеткізуге байланысты тасымалдау құны да кіреді. Бағаны оңтайландыру – бұл компанияның математикалық әдістерді қолданып, клиенттердің өнімдер мен қызметтерге әртүрлі бағаларға және әртүрлі арналар арқылы қалай жауап беретінін анықтау.
Basic Price: It is the amount that producer receive from buyer for a unit of good or service produced minus any taxes payable and plus subsidies payable on that unit as the result of its production or sales. It does not include any producer transport charges which are involved separately. Producer Price Index: It measures the average change in the selling price of domestic producers' products over time. Purchase Price: It refers to the amount paid by the purchaser for receiving a unit of goods or services at the time and place required by the purchaser and any deductible taxes will not be included. The purchase price also include any transport charge for purchase to pick up the goods to a specific location in the required time. Price optimization is the use of mathematical techniques by a company to determine how customers will respond to different prices for its products and services through different channels.