Кіріспе
Шахматта бір ойыншының қайталап шах беру арқылы теңдікке қол жеткізе алатын жағдай. Шахмат ойынында мәңгілік шах – бір ойыншының аяқталмайтын шах сериясы арқылы теңдікке қол жеткізе алатын жағдай. Бұл әдетте, шахат қоятын ойыншы мат қоя алмайтын кезде пайда болады, ал шах сериясын тоқтату қарсыласына жеңіске жету мүмкіндігін береді. Мәңгілік шах арқылы теңдік шахмат ережелерінің бірі емес; алайда, мұндай жағдай үш рет қайталау немесе елу жүріс ережесі арқылы теңдік талап етуге мүмкіндік береді. Бірақ ойыншылар көбінесе одан бұрын теңдікке келіседі. Мәңгілік шах шахматтың басқа түрлерінде де кездесуі мүмкін, бірақ оған қатысты ережелер өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, шёги мен сянциде мәңгілік шах беруге рұқсат етілмейді, себебі бұл шах қойған ойыншының автоматты түрде жеңілуіне әкеледі.
In the game of chess, perpetual check is a situation in which one player can a draw by an unending series of checks. This typically arises when the player who is checking cannot deliver checkmate, and failing to continue the series of checks gives the opponent at least a chance to win. A draw by perpetual check is no longer one of the rules of chess; however, such a situation will eventually allow a draw claim by either threefold repetition or the fifty move rule. Players usually agree to a draw long before that, however. Perpetual check can also occur in other forms of chess, although the rules relating to it might be different. For example, giving perpetual check is not allowed in shogi and xiangqi, where doing so leads to an automatic loss for the giver.
Мысалдар
Бұл диаграммада қаралар мұнара, піл және пешкамен алда келеді, бұл әдетте шешуші артықшылық болар еді. Бірақ ақ, жүруге мүмкіндігі бар, мәңгілік шах арқылы теңдікке жеткізе алады: 1. Qe8+ Kh7 2. Qh5+ Kg8 3. Qe8+ және т.б. Сол позиция жақын арада үшінші рет қайталанады және ақ үш рет қайталау ережесі бойынша теңдік талап ете алады; немесе ойыншылар теңдікке келіседі.
1. Qe8+ Kh7
2. Qh5+ Kg8
3. Qe8+ etc. The same position will soon repeat for the third time and White can claim a draw by threefold repetition; or the players will agree to a draw.
Унзикер Авербахқа қарсы
Диаграммада, Вольфганг Унзикер – Юрий Авербах, Стокгольм Интерзоналы 1952, Қара (қозғалыста) көп ұзамай ақтың c пішіні үшін өзінің бір мүржасын беруге мәжбүр болады (оны жылдыруына немесе жоғарылатылғаннан кейін патшайымды алуына жол бермеу үшін). Дегенмен, ол 27 Rxc7 28 Qxc7 Ng4! арқылы ақтың пішін құрылымының әлсіздігін пайдалана алады. 29 Qh2 қауіпті. Егер 29. hxg4 болса, онда 29 Qf2+, үш рет қайталау арқылы теңдікті сақтап қалады, патшайымды f2 және h4-ке кезекпен жылжытады.
27 Rxc7
28. Qxc7 Ng4! Threatening 29 Qh2. If 29. hxg4 then 29 Qf2+, salvaging a draw by threefold repetition with checks by moving the queen alternatively to f2 and h4.
Өзара тұрақты тексеру
Өзара мәңгілік тексеруді тек дәстүрлі шахмат фигураларын қолдану арқылы жасау мүмкін емес, бірақ кейбір фантастикалық шахмат фигураларын қолдану арқылы жасауға болады. Оң жақтағы диаграммада, төңкерілген жылқылар түнгі жылқыларды көрсетеді: олар жол бойында кездесетін кедергіге дейін белгілі бір бағытта кез келген жылқы қозғалысын жасайды (яғни, түнгі жылқы жылқыға, патшайым патшаға қатысты болғандай, тексеру ережелерін ескермейді). Мысалы:
1. Ke3+ Kd5+
2. Kd3+ Ke5+
3. Ke3+ Kd5+
and so on. This is in fact a mutual perpetual discovered check. Noam Elkies devised a mutual discovered perpetual check position that requires only one fairy piece in 1999. The piece represented by an inverted knight here is a camel, a (1,3) leaper. There could follow:
1. Nb5+ Cc5+
2. Nd4+ Cb2+
3. Nb5+ Cc5+
and so on.
1. Ке3+ Кд5+
2. Kd3+ Ke5+
3. Ke3+ Kd5+
1. Ke3+ Kd5+
2. Kd3+ Ke5+
3. Ke3+ Kd5+
and so on. This is in fact a mutual perpetual discovered check. Noam Elkies devised a mutual discovered perpetual check position that requires only one fairy piece in 1999. The piece represented by an inverted knight here is a camel, a (1,3) leaper. There could follow:
1. Nb5+ Cc5+
2. Nd4+ Cb2+
3. Nb5+ Cc5+
and so on.
және т.б. Бұл, шындығында, өзара мәңгілік ашық тексеру. Ноам Элкис 1999 жылы бір ғана фантастикалық фигураны қажет ететін өзара ашық мәңгілік тексеру позициясын ойлап тапты. Мұнда төңкерілген жылқымен бейнеленген фигура – түйе, (1,3) секіргіш. Мысалы:
1. Ke3+ Kd5+
2. Kd3+ Ke5+
3. Ke3+ Kd5+
and so on. This is in fact a mutual perpetual discovered check. Noam Elkies devised a mutual discovered perpetual check position that requires only one fairy piece in 1999. The piece represented by an inverted knight here is a camel, a (1,3) leaper. There could follow:
1. Nb5+ Cc5+
2. Nd4+ Cb2+
3. Nb5+ Cc5+
and so on.
1. Nb5+ Cc5+
2. Nd4+ Cb2+
3. Nb5+ Cc5+
1. Ke3+ Kd5+
2. Kd3+ Ke5+
3. Ke3+ Kd5+
and so on. This is in fact a mutual perpetual discovered check. Noam Elkies devised a mutual discovered perpetual check position that requires only one fairy piece in 1999. The piece represented by an inverted knight here is a camel, a (1,3) leaper. There could follow:
1. Nb5+ Cc5+
2. Nd4+ Cb2+
3. Nb5+ Cc5+
and so on.
және т.б.
1. Ke3+ Kd5+
2. Kd3+ Ke5+
3. Ke3+ Kd5+
and so on. This is in fact a mutual perpetual discovered check. Noam Elkies devised a mutual discovered perpetual check position that requires only one fairy piece in 1999. The piece represented by an inverted knight here is a camel, a (1,3) leaper. There could follow:
1. Nb5+ Cc5+
2. Nd4+ Cb2+
3. Nb5+ Cc5+
and so on.
Тарих
Оксфордтық шахмат ойындарының энциклопедиясы, 1-том (1485–1866) 1800 жылға дейін тіркелген барлық ойындарды қамтиды. Ондағы мәңгілік шахтың ең ерте мысалы – 1750 жылы екі белгісіз ойыншы ойнаған партия:
Белгісіз vs Белгісіз, 1750 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4. 0-0 (кастлинг ережелері қазіргі түрінде әлі бекітілмегендіктен, ақтар патшасын h1-ге, лақтысын f1-ге жылжытты) 4...Nf6 5. Nc3 Ng4 6. d3 0-0 (қаралар патшасын h8-ге, лақтысын f8-ге жылжытты) 7. Ng5 d6 8. h3 h6 9. Nxf7+ Rxf7 10. Bxf7 Qh4 11. Qf3 Nxf2+ 12. Rxf2 Bxf2 13. Nd5 Nd4 14. Ne7 Nxf3 15. Ng6+ Kh7 ½–½, себебі 16. Nf8+ Kh8 17. Ng6+ және т.б. Кітапта мәңгілік шахтың келесі мысалдары – 1788 жылы Боудлер мен Филидор арасында өткен екі партия, екеуі де мәңгілік шахпен аяқталды, Филидор бір пешка мен жүріс басымдығын берді. Бұрын шахмат ережелерінде мәңгілік шахпен тең түсу мүмкіндігі қарастырылған. Говард Стаунтон «Шахматшы нұсқаулығында» оны партияны тең түсудің алты тәсілінің бірі деп көрсеткен. Кейіннен ол алынып тасталды, себебі мәңгілік шах үш рет қайталау немесе елу жүріс ережесі арқылы тең түсуға әкелуі мүмкін. Егер ойыншы мәңгілік шах жасау ниетін көрсетсе, ойыншылар көбінесе тең түсуге келіседі.