Кіріспе
Кипрдің бұрынғы ұлттық әуе тасымалдаушысы, 2017 жылы құрылған қазіргі әуе компаниясы.
the current airline formed in 2017
Cyprus Airways (Public) Ltd. (грекше: Κυπριακές Αερογραμμές) – Кипрдің ұлттық әуе тасымалдаушысы болған. Ол 1947 жылдың қыркүйегінде құрылып, 2015 жылдың 9 қаңтарында қызметін тоқтатты. Cyprus Airways өзінің операциялық базасын Ларнака халықаралық әуежайында орналастырған. 2016 жылдың шілдесінде Charlie Airlines Cyprus Airways тауарлық белгілері мен брендін пайдалану құқығын сатып алды.
Алғашқы жылдар
Cyprus Airways 1947 жылғы 24 қыркүйекте Кипрдің британдық колониялық үкіметінің (акциялар капиталының 40% иелігінде), British European Airways (BEA) және компанияның қалған бөлігіне ие жеке тұлғалардың бірлескен кәсіпорны ретінде құрылды. 1948 жылғы 18 сәуірде үш Douglas DC 3 ұшағымен рейстер бастады. Әрқайсысы 21 жолаушы тасыған ұшақтар Никосия орталығындағы, Рим, Лондон (Афина арқылы), Бейрут, Афина, Каир, Стамбул және Хайфа қалаларын қамтитын бағыттар желісінде ұшты. Келесі үш жылда әуекомпания тағы үш DC 3 ұшағын сатып алып, Александрия, Амман, Бахрейн, Хартум (Хайфа арқылы) және Лод қалаларына қызмет көрсетуді енгізді. Бастапқы жылдары Cyprus Airways компаниясы BEA-ның еншілес компаниясы ретінде тиімді жұмыс істеді, иелік құрылымында ғана емес, сонымен қатар BEA экипажы мен кабиналық қызметкерлерін және BEA ұшақтарын пайдалануда да. Бұл, ішінара, британ үкіметінің BEA-ға Кипрден шығысқа қарайғы бағыттарға қызмет көрсетуге шектеу қойғандықтан болды, себебі мұндай бағыттар BEA-ның бәсекелесі British Overseas Airways Corporation (BOAC) компаниясына тиесілі деп есептелді, бірақ BEA мен BOAC сол кезде мемлекеттік әуекомпаниялар болатын. Cyprus Airways компаниясын басқару арқылы BEA, Бейрут пен Каир сияқты Таяу Шығыстағы маңызды бағыттарға Cyprus Airways арқылы қызмет көрсете алды, сонымен бірге Кипрден тысқары ұшпағандай көрінді. Анық айтқанда, BEA мен BOAC арасындағы осы мәселе бойынша даулар 1953 жылы BEA мен BOAC-ты біріктіріп, British Airways құру туралы алғашқы ұсыныстарға әкелді. 1952 жылы BEA, Cyprus Airways-тің Лондонға рейсін Airspeed Ambassador ұшағымен жүзеге асырды, ол Афинада тоқтамай, тікелей ұшуға мүмкіндік беретін қысымды кабинамен жабдықталған еді. 1953 жылғы 18 сәуірде BEA Лондоннан Римге және Афинаға жоспарланған рейсінде жаңадан жеткізілген Vickers Viscount 701 ұшағын пайдалана бастады. Афинадан Никосияға дейінгі кезеңді BEA, Cyprus Airways-ке шартты түрде қызмет көрсету арқылы жүзеге асырды. Бұл Лондоннан Никосияға дейінгі бағыт әлемдегі алғашқы тұрақты турбовинттік рейсі болды. 1956 жылы Cyprus Airways өзінің бағыттарын кеңейтуді жоспарлап, St Hilarion (тіркеу G APCD) және Buffavento (G APCE) деп аталатын екі Vickers Viscount 756 ұшағын тапсырыс берді, бірақ Кипрдегі саяси жағдай нашарлағандықтан оларды жеткізілмей тұрып сатты. Сондай-ақ, ол 1957 жылғы қыркүйекте барлық Douglas DC 3 және Auster ұшақтарын сатуға шешім қабылдады және Cyprus Airways атынан қызметтер көрсету үшін BEA-мен бес жылдық келісімге келді. Нәтижесінде, 1958 жылғы 26 қаңтардан бастап BEA, Cyprus Airways-тің барлық рейсін өз бақылауына алды.
1960 жылы тәуелсіздік
Жаңа тәуелсіз Кипр үкіметі 1960 жылы 53,2 пайыздық үлесімен акцияның басым бөлігіне ие болды, ал BEA-ның үлесі 22,7 пайызға дейін төмендеді, ал қалғаны жеке тұлғаларға тиді. Содан кейін Кипр азаматтары бұрын BEA-дан келген британдық экспаттардан құралған ұшқыштар тобына жұмысқа қабылданып, оқытыла бастады. Cyprus Airways әуе кемелері мен бас кеңседегі қолдау үшін әлі де BEA-ға тәуелді болды. BEA 1961 жылы Грекияның Olympic Airways компаниясымен бірлескен ұшақ паркі арқылы барлық бағыттарда Comet 4B ұшақтарын пайдалана бастады. 1960 жылдың 5 сәуірінде BEA Никосия, Афина, Рим және Лондон бағыттарында де Хавилланд Комет 4B ұшағын енгізді. Comets ұшақтары енгізілгеннен кейін Cyprus Airways Таяу Шығыстағы реактивті ұшақтарға ие болған алғашқы әуе компаниясы атанды. Comets ұшақтары BEA түсімен боялған, бірақ есіктерінің үстінде Cyprus Airways логотипі мен атауы жазылған. 1965 жылы Cyprus Airways аймақтық бағыттар үшін BEA-дан Viscounts ұшақтарын жалға ала бастады. Comet және Viscount ұшақтары бес Trident ұшағымен ауыстырылды, олардың үшеуі BEA-дан сатып алынды. Бірінші Hawker Siddeley Trident ұшағы 1969 жылдың қараша айында пайдалануға берілді. Біреуі түрік әуе күштерінің зымырандарымен жойылды, оның құйрығының қалдықтары әлі де сол әуежайда сақталған, ал біреуі ұшақ атысынан зақымданды және 1974 жылғы күйінде бүгінге дейін сол жерде тұр. Қалған екі Trident ұшағына ұшақ атысынан жеңіл зақым келді және 1977 жылы British Airways инженерлері оларды Никосиядан Ұлыбританияға ұшырып әкетті. British Airways тобына БҰҰ бейбітшілік сақтау күштері (UNFICYP) REME шеберханасының британдық армия тобы көмектесті. Олар 6x6 Leyland Recovery көлігін пайдаланып, жойылған ұшақтың құйрық бөлігін алып тастап, жөнделген қозғалтқыштарды орнатуға көмектесті. Trident ұшақтары ұшқанда (түріктер сынақ ұшуларына рұқсат бермеді, ал ұшып кеткеннен кейін қайтып оралуға рұқсат берілмеді), олар Ұ-Танттың БҰҰ рейсімен келгеннен кейін ұшу жолағын пайдаланған алғашқы ұшақтар болды. Олардың бірі Англиядағы Императорлық соғыс мұражайының Даксфорд бөлімшесінде сақтаулы, бірақ ол бастапқы BEA түсіне қайтарылды. Сондай-ақ, жалға беруші Court Line банкротқа ұшырағандықтан, оның BAC1 11 ұшағы сақтандыру компанияларымен алынып кетті. Бұл ұшақ 1978 жылы Cyprus Airways-ке қайта оралды және 1995 жылға дейін компанияда қызмет етті. 1974 жылы жауынгерлік әрекеттер аяқталғаннан кейін Кипр әуе компаниясының барлық операциялары тоқтатылды, өйткені аралдың жалғыз әуежайы – Никосия халықаралық әуежайы жабылуға тиіс болды. Түрік әскері оны басып алмаса да, оған жеткілікті жақын болды, сондықтан оны қайта ашуға рұқсат бермеді. Кипр үкіметі тез арада Ларнакадағы ұшу-қону жолағының жанына кішкентай терминал салуға кірісті және 1975 жылдың 8 ақпанында Cyprus Airways сол жерден шектеулі рейстерін қайта бастады. Атап айтқанда, әуе компаниясы British Midland Airways-тен Viscount турбовинторын жалға алып, аймақтағы бірнеше маңызды қалаларға: Бейрут, Тель-Авив және Афинаға (Гераклион арқылы) және British Airways арқылы Лондонға рейстер жасады. Cyprus Airways 1975 жылдың тамызында Лондонға (Салоника арқылы) өз рейстерін қайта бастау үшін DC 9 ұшақтарын жалға алды. Бірнеше айдан кейін DC 8 ұшағын сатып алу тоқтамай қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. Кипр сонымен қатар Сауд Арабиясына да рейстер қосты. Компания көп ұзамай парктегі бауырлас ұшақтарға қосылған екі жаңа BAC 1 11 ұшағын тапсыруға мүмкіндік алды. Түрік басқыншылығынан әуе компаниясының экономикалық шығыны 1,6 миллион кипр фунты деп бағаланды. Авиакомпания өмір сүру үшін барлық қызметкерлерінің жалақысын ең төменгі деңгейге дейін төмендетуге шешім қабылдады, олар оны қабылдады. 1970 жылдардың соңында авиакомпания жалға алынған кейбір әуе кемелерін ауыстырған ұшақтардың тағы да түрлі типтеріне тапсырыс берді.
1980-жылдардағы кеңейту
1981 жылы Кипрдің әуе флотына төрт Боинг 707 123B (1979–1989) және үш BAC One Eleven 500 ұшағы қосылды. Бағыттар тағы да Манчестерден (Англия) Бағдадқа дейін созылды. Меншік құрылымы өзгерді, British Airways компаниясы BEA-дан мұрагерлік еткен акцияларының барлығынан 5 пайызын ғана Кипр үкіметіне сатты. Қалған үлесі (24,14%) жеке инвесторларға тиесілі болды. Кипр он жылдық ішінде Airbus ұшақтарына көшті. Оның алғашқы кең денелі A310 ұшақтары 1984 жылы жетіп келді, ал 1989 жылы A320 ұшақтары пайдалануға берілді. Сегіз A320 ұшағына жасалған тапсырыстың құны 250 миллионнан астам DEM-ді құрады. Cyprus Airways Airbus A310 ұшағын пайдаланған алғашқы әуе компанияларының бірі, Airbus A320 ұшағын алған әлемдегі сегізінші әуе компаниясы және Adria Airways компаниясымен бірге IAE V2500 қозғалтқышын қолға алған алғашқы әуе компаниясы болды. 1980 жылдардың ортасында пайда рекордтық деңгейге жетті, себебі әуе компаниясы Ұлыбританияның жаңа қалаларынан (Кардифф, Ньюкасл және Глазго) рейстер ұйымдастырды. 1983 жылы 4,8 миллион CYP (8 миллион DEM) табыс, бұл рекордтық көрсеткіш, үш жылдан кейін үш есеге артты. Осы кезде әуе компаниясы жылына 740 мың жолаушыны тасымалдады.
1990 жылдар
1991 жылы British Airways компаниясы өзінің барлық акцияларын сатты, нәтижесінде үкіметке 80,46 пайыз үлес, ал қалғаны жеке инвесторларға тиді. Авиакомпания өркендеп, жаңа ливрея мен форма киімдерін ұсынды, ал Airbus ұшақтары Берлин және Хельсинкиге жаңа бағыттар ашты. Cyprus Airways та SABRE халықаралық компьютерлік брондау жүйесіне қосылып, Ұлыбританияда туристік операцияны құрды. 1992 жылы компания Еуропалық туристерді чартер рейстер арқылы Кипрге тасымалдау үшін Eurocypria Airlines Ltd. құрды. Ол сондай-ақ қосымша қызметтерді кеңейтіп, Ларнака және Пафос әуежайларындағы салықсыз сауда операцияларын өз мойнына алды. Кипр халықаралық байланыстарын дамытып, Еуропа мен Таяу Шығысты байланыстыра отырып, басқа авиакомпаниялармен көптеген ынтымақтастық келісімдеріне қол қойды. Оның серіктестері KLM және Saudia болды. 1990 жылдардың ортасына қарай, жыл сайын Cyprus Airways арқылы бір миллионнан астам жолаушы сапар шекті, ал тағы 4000 жолаушы Eurocypria чартерлік рейсін таңдады. Авиакомпанияның нарықтағы үлесі 40 пайызға жуықтады. Қиындыққа толы екі жылдан кейін, компания 1994 жылы шығындарды қысқару және маркетингтік шаралардың нәтижесінде 13 миллион CYP таза пайда тапты.
Жаңа мыңжылдық
Авиакомпания кеңейтілген флотты жаңарту бағдарламасын бастағанда, жаңа дизайнталған ливреяны енгізді. 2002 жылы екі жаңа Airbus A319 ұшағы қосылды, олар басқа ұшақтардан кішкентай болды. Келесі жылы екі жаңа Airbus A330 ұшағы алыс қашықтыққа бағыттарында ескі A310 ұшақтарын алмастырды. Eurocypria чартерлік еншілес компаниясы үшін төрт Boeing 737 ұшағы таңдалды, алайда 2004 және 2005 жылдары оларға тағы екі ұқсас ұшақ қосылды. Жаңа Eurocypria ұшақтарының ерекшелігі – олардың әрқайсысының құйрығында әртүрлі түс болды. Ал бұрын Cyprus Airways-қа тиесілі болған, бірақ Eurocypria-ға жалға берілген A320 ұшақтары бас компанияға қайтарылды. 2002 жылы Кипр үкіметі өз үлесін 69,62 пайызға дейін төмендетті. Cyprus Airways 2003 жылы Грекияның Афина қаласында Hellas Jet компаниясын құрды, бірақ ол ешқашан пайда таппады. 2005 жылға дейін ол осы компанияның 75 пайызына ие болды, содан кейін барлық акциялары Air Miles (чартерлік брокер) компаниясына сатылды. 2006 жылы Кипр үкіметі Eurocypria-ны сатып алды, себебі Cyprus Airways ауыр қаржылық қиындықтарға тап болды. Авиакомпанияның 2010 жылғы қаржылық нәтижелеріне сәйкес, 2010 жылғы операциялық шығын 4,9 миллион еуроны құрады, бұл 2009 жылғы 5,4 миллион еуролық шығыннан төмен. 2011 жылғы 28 маусымда Cyprus Airways Кипр қор биржасына пайда туралы ескерту жасады, оны «жалғасып жатқан қаржылық дағдарысқа және отын бағасының одан әрі айтарлықтай өсуіне» байланыстырды. 2011 жылғы 31 тамызда Cyprus Airways 2011 жылдың бірінші жартыжылдығының нәтижелерін жариялады, онда 29,3 миллион еуро шығын көрсетілді, бұл 2010 жылдың сәйкес кезеңіндегі 25,5 миллион еуролық шығыннан 3,8 миллион еуроға артық. Шығындарды тоқтату мақсатында жүзеге асырылған қайта құру бағдарламасының нәтижесінде 2011/2012 жылдары Бахрейн, Каир, Дамаск, Дубай және Джидда сияқты Таяу Шығыс бағыттарының көпшілігі рейстер кестесінен алынып тасталды.
Соңғы жылдар және жабылу
2012 жылдың ақпан айында әуе компаниясының нашар қаржылық көрсеткіштеріне байланысты Кипр үкіметі әуе компаниясының капиталын арттыратынын және тасымалдаушының белгісіз үлесін сату жөніндегі келіссөздерді бастауға рұқсат бергенін мәлімдеді. 2014 жылға қарай Кипр үкіметі әуе компаниясының 93,67%-ына ие болды. Компанияның акционерлік капиталы арттырылып, мемлекетке тиесілі акциялардың көп бөлігі сатылды. Кипр үкіметімен келісімге қол жеткізілсе, компанияны сатып алуы күтілген «Аэрофлот» компаниясымен келіссөздер жүргізіліп жатыр. 2012 жылдың мамыр айында Cyprus Airways компаниясы Triple Five Group қызығушылық танытқанын хабарлады, бұл компанияны сату бойынша алғашқы ресми жарияланым болды. 2012 жылдың 23 шілдесінде Кипр қор биржасы Cyprus Airways акцияларымен сауда-саттықты тоқтатты, себебі Cyprus Airways 2011 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жылдық қаржылық есептемесін ұсыну және жариялау мерзімінен кешікті. 2013 жылдың 4 наурызында Кипр қор биржасына жасалған мәлімдемеде Cyprus Airways Group-тың 2012 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жылдың нәтижесінде салықтан кейінгі шығыны 55,8 миллион еуроны құрағаны, бұл 2011 жылғы 23,9 миллион еуролық шығынмен салыстырғанда жоғары көрсеткіш екені көрсетілді. 2013 жылдың 6 наурызында Еуропалық комиссия Кипр үкіметінің 2012 жылдың желтоқсанында берген 73 миллион еуролық құтқару қарызы мен 2013 жылдың қаңтарындағы 31,3 миллион еуролық капиталды ұлғайтуы ЕО мемлекеттік көмек туралы ережелерін бұза ма, жоқ па, соны зерттеу үшін тергеу бастағанын мәлімдеді. 2014 жылдың 13 наурызында Cyprus Airways Лондон Хитроу әуежайындағы екінші рейсін ливандық Middle East Airlines компаниясына 6,3 миллион еуроға сатқанын растады. Еуропалық комиссияның Кипр үкіметі әуе компаниясына берген мемлекеттік көмегі заңсыз екенін және компания оны қайтаруға тиіс деген саясатына сәйкес, әуе компаниясы 2015 жылдың 9 қаңтарында қызметін тоқтатты. Бұл, тиісінше, Cyprus Airways-тің банкротқа ұшырауына әкеп соқты. Айта кетейік, 2016 жылдың алғашқы алты айында әуе байланысы 15%-ға өсті, бұл 2015 жылы, яғни Cyprus Airways банкротқа ұшыраған жылы 3,6%-ға артқаннан жоғары көрсеткіш.
Операцияларды қайта бастау
2016 жылдың шілдесінде Кипр үкіметі Кипрдің Charlie Airlines Ltd компаниясы қаржы министрлігі өткізген конкурста жеңімпаз атанғанын, осымен ол компания 10 жылға Cyprus Airways брендін пайдалану құқығын алғанын жариялады. S7 компаниясының бас директоры Владислав Филевтың сөзіне қарағанда, «Чарли» атауы аралдан кеткен кипрлік эмигранттарға қойылған лақап аттан шабыттанған. S7 компаниясы бастапқыда Ұлыбритания, Грекия және Ресей бағыттарында жұмыс істеу үшін екі Airbus A319 100 ұшағын беруді жоспарлап отыр. Charlie Airlines Ltd жергілікті әуе операторының сертификатын алу және 10 жылға Cyprus Airways тауарлық белгілерін пайдалану құқығын 2 миллион евроға сатып алу үшін өтініш берді.
Флот
Авиакомпания жабылуға дейін Cyprus Airways авиакомпаниясының паркінде он төрт Airbus A320 ұшағы болған, олардың орташа жасы 11,3 жылды құрады. Барлық ұшақтар Кипрдің тарихи орындары мен қалаларының аттарымен аталыпты.
Қамтамасыз ету
Кипрден жасалатын рейстердегі тамақ және сусындарды Cyprus Airways Catering компаниясының Ларнакадағы ас дайындау орталықтары қамтамасыз етті. Тамақтар халықаралық және кипрлік тағамдардың алуан түрлілігінен таңдалынды.
Ұшу кезіндегі ойын-сауық
Ұшу кезінде ойын-сауық жүйесі 2002 жылы Cyprus Airways компаниясы Airbus A319 ұшақтарын алған кезде енгізілді, ал A320 ұшақтары да сол кезде жаңартылды. A320 ұшақтарының ішінде теледидар экрандары орналастырылған. Дыбыс кабина экипажы берген құлаққаптар арқылы ұсынылды. Экрандарда ұшақтың орны мен бағыты, биіктігі, жылдамдығы, мақсатқа дейінгі қашықтық, бастапқы нүктеден қашықтық және жергілікті уақыт сияқты нақты уақыт режиміндегі ұшу туралы ақпаратты көрсететін жылжымалы карта жүйесі болды. 2002 мен 2011 жылдар аралығында пайдаланылған, негізінен Лондон Хитроу, Париж және Амстердамға жасалған ұзақ рейстерге, сондай-ақ кейде Манчестер, Афина және Цюрихке бағытталған үлкен A330 ұшақтарында әрбір жолаушыға арналған жеке экрандар орындықтардың артына орнатылды, бұл бейне және аудио ойын-сауықтарының көптеген нұсқаларын ұсынды.
Бизнес-класс
Бизнес-класс ежелгі грек құдайы Аполлонның есімімен аталды, ол үйлесімділік, тәртіп және сананың символы болған. Аполлон класындағы кең былғары орындықтар 110 см дейін мойылып, электрлік реттегіш және аяқ тіреуішімен жабдықталған. Аполлон класының жолаушылары Ларнака және Пафос әуежайларындағы Sunjet атқарушы лаунждарына кіруге құқылы болды. Аполлон класына жоғары сапалы орындықтардың қол тіреуіне орнатылған жеке ойын-сауық жүйесі кірді. Бұған қоса, бизнес-класс жолаушыларына халықаралық және кипр аспаразынан таңдау ұсынылды. Барлық рейстерде сусындар мен шараптар ұсынылды.
Экономикалық сынып
Экономикалық сынып ежелгі грек құдайы Афродитаның атымен аталды, грек мифологиясына сәйкес ол сұлулық пен әсемдіктің символы болған. Cyprus Airways компаниясының Aphrodite (экономикалық) сыныбында орын арасы 30-31 дюймді құрады. Бағытқа және ұшу уақытына қарай, ыстық таңғы ас, түскі ас немесе суық шаңғы ұсынылды. Тәрелкеде маусымдық салат, десерт, сондай-ақ кеспе және халуми ірімшігі болды. Кофе немесе шай және газдалған сусындар сияқты сусындар да ұсынылды.
SunMiles (күнгі қаз)
SunMiles – Кипр Әуе Жолдарының жиі ұшатын бағдарламасы болды. Мүшеліктің төрт деңгейі бар еді: Студент, Тұрақты, Премьер және Элита. Кипр Әуе Жолдарының әрбір бір бағытты рейсі үшін ұпайлар есептелді. Экономикалық сыныптағы жолаушылар бір километрге 1 ұпай, ал бизнес-сыныптағы жолаушылар бір километрге 1,5 ұпай жинады.
Марапаттар
Cyprus Airways компаниясы 2007 жылы European Foundation of Quality Management (EFQM) ұйымынан «Еуропадағы сапаға ұмтылу» сыйлығын алды. Сондай-ақ, Cyprus Airways «IATA-ның еуропалық әуе компаниясы үшін үздік ішкі қызмет көрсету бағдарламасы» сыйлығымен марапатталды.
Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар
1961 жылғы 21 желтоқсанда Cyprus Airways рейсі 226, De Havilland Comet 4 ұшағы, Cyprus Airways атынан British European Airways (BEA) иелігінде және басқарылатын, Анкарадан ұшып шыққаннан кейін дереу апатқа ұшырады. Аспаптардың істен шығуы себеп болған болуы мүмкін. 34 адамның ішінде 7-еуі ғана аман қалды. Төрт кабина экипажының барлығы Cyprus Airways компаниясының қызметкерлері болды. 1967 жылғы 12 қазанда Cyprus Airways рейсі 284 Афина мен Никосия арасындағы ұшу кезінде ауада жарылып кетті, бұл жарылғыш құрылғының жарылуынан туындаған болуы мүмкін. Ұшақтағы 66 адамның барлығы қаза тапты. 1961 жылғы оқиғаға ұқсас, De Havilland Comet 4B ұшағы British European Airways (BEA) компаниясына тиесілі және басқарылатын, алайда кабина экипажы Cyprus Airways компаниясының қызметкерлері болды.