Оңтүстік Шыбын жұлдызды шоқшасы

Кіріспе

Оңтүстік аспан жарты шарындағы шоқжұлдыз.
Оңтүстік шоқжұлдызы.

Француз зерттеушісі және астрономы Николя Луи де Лакаилль 1756 жылы оңтүстік аспанының планисферасының нұсқасында оны «ла Муш» деп атады. Жан Фортен 1776 жылы шығарған «Атлас Селесте» атласында француз атауын сақтап қалды, ал Лакаилль 1763 жылы өзінің қайта қараған «Coelum Australe Stelliferum» атласын латын тіліне аударды. Лакаилль оны Musca Australis, Оңтүстік Шыбыз деп атады – Australis, өйткені ол қазір қолданылмайтын Муска Бореалис шоқжұлдызымен (Арыс шоқжұлдызындағы бірнеше жұлдыздан құралған) салыстырылды және Апуспен шатасудан сақтану үшін. Бүгінде бұл атау жай ғана Муска деп аталады. Бразилияның Мату-Гросу штатындағы Калапало халқы Альфа және Бета Мускае (Бета және Каппа Круциспен бірге) «Кутсу ананагги» – «Әсем қыранның қос сырнайы» деп атады. Австралияның Солтүстік территориясындағы Вардаман халқы Мусканың негізгі жұлдыздарын салтанатты бумеранг деп санады, ол Орталық Аренаның бөлігі – бұл Крукс шоқжұлдызын қоршаған қасиетті аймақ, ол молния құдайларын бейнелейді және Вардаман дәстүрлерін үйретеді; Альфа және Бета сонымен қатар салтанатты бас киімді білдірді, ал Гамма және Дельта екі білезіктерді көрсетеді. Орталық Австралиядағы Арренте және Лурития халықтары Германсбургтегі миссияда аспанды өздері арасында бөлісті деп есептеді, Сүт Жолының шығысы Арренте лагерьлерін, ал батысы Лурития лагерьлерін көрсетеді. Муска жұлдыздары, сондай-ақ Фомалхаут, Альфа Павонис және Альфа мен Бета Грюис жұлдыздары Арренте халқына тиесілі болды.

Сипаттамалары

Мусканың солтүстігінде Крукс, батысында Карина, оңтүстігінде Хамелеон, шығысында Апус және Цирцин, солтүстік-шығысында Центавр орналасқан. 138 шаршы градусқа және түнгі аспанның 0,335% -на жуық аумақты қамтитын бұл шоқжұлдыз 88 шоқжұлдыздың арасында 77-орында тұр. 1922 жылы Халықаралық астрономиялық одақ қабылдаған үш әріпті қысқартуы – "Мус". Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы анықтаған шоқжұлдыздың ресми шекаралары алты сегменттен тұратын көпбұрышпен белгіленеді. Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оң көтерілу координаттары аралығында, ал еңіс координаттары -64,64° және -75,68° аралығында орналасқан. Шоқжұлдыздың барлық бөлігі 14° солтүстік ендіктен оңтүстікке қарай орналасқан бақылаушыларға көрінеді. Техникалық тұрғыдан алғанда, шоқжұлдыздың кейбір бөліктері 14° және 25° солтүстік ендік аралығындағы бақылаушылар үшін көкжиектің үстіне көтерілсе де, көкжиектен бірнеше градусқа дейінгі жұлдыздарды көру мүмкін емес. Барлығында 6,5 жұлдыздық шамадан аспайтын 62 жұлдыз бар. Шоқжұлдыздағы ең жарқын жұлдыз – 2,7 жұлдыздық шамасы бар. Шамамен 310 жарық жылы қашықтықта орналасқан, ол B2IV V спектрлік типіндегі көк ақ жұлдыз, ол Күннен 4520 есе жарық және 8 есе массивті. Бұл жұлдыз – Күн диаметрінен 4,7 есе үлкен Бета-Сефеи айнымалы жұлдызы, және оның жарықтығы әр 2,2 сағат сайын 1% -ға өзгереді. 13 жұлдыздық шамасы бар жақын жұлдыз серік жұлдыз болуы мүмкін. Мусканың құйрығын белгілейтін Гамма Муска, оның массасы Күннен бес есе көп. Бета Муска – 341 жарық жылы қашықтықта орналасқан екіжұлдызды жүйе, ол екі көк-ақ негізгі тізбекті жұлдыздан тұрады, олардың массасы Күннен 8 және 6 есе үлкен, ал диаметрі Күннің диаметрінен 3,5 есе үлкен. Zeta2 Muscae – Жерден 330 жарық жылы қашықтықта орналасқан A5V типіндегі ақ негізгі тізбекті жұлдыз. Ол 0,5 және 32,4 доға секунд қашықтықтағы әлсіз серіктері бар үш жұлдызды жүйенің бөлігі. Eta Muscae – көп жұлдызды жүйе, оның екі негізгі компоненті эклиптикалық екіжұлдызды құрайды, олардың біріктірілген спектрлік типі B8V және жұлдыздық шамасы 4,77, ол әр 2,39 күнде 0,05 жұлдыздық шамаға төмендейді. Альфа, Бета, Гамма, HD 103079, Zeta2 және (мүмкін) Eta – барлығы Скорпион-Центавр қауымдастығының Төменгі Центавр Крукс кіші тобының мүшелері, бұл галактика бойынша ортақ шығу тегі мен дұрыс қозғалысы бар, көбінесе ыстық көк ақ жұлдыздардың тобы. Дельта және Эпсилон ұшқыштың сол және оң қанатын белгілейді. Эпсилон Муска – M5III типіндегі спектрлік және жартылай тұрақты айнымалы қызыл алып жұлдыз, ол шамамен 40 күн ішінде 3,99 және 4,31 шамалары арасында өзгереді. Ол Күн диаметрінен 130 есе үлкен, ал оның жарықтығы 1800-2300 есе артық. Бұл жұлдыздың бастапқы массасы Күн массасынан 1,5-2 есе көп болған. Бұл жұлдыз Төменгі Центавр Крукс кіші тобындағы жұлдыздарға ұқсас қашықтықта (302 жарық жылы) болса да, 100 км/с жылдамдықпен өте жылдам қозғалады және ортақ шығу тегі жоқ. Солтүстік-батысында Му Муска орналасқан, ол K4III спектрлік типіндегі қызғылт сары алып жұлдыз, оның көрінетін шамасы 4,71 мен 4,76 арасында өзгереді және баяу, ретсіз айнымалы ретінде жіктеледі. Му маңында Ламбда Муска, шоқжұлдыздағы ең жарқын үшінші жұлдыз және Жерден 128 жарық жылы қашықтықта орналасқан A7V типіндегі ақ негізгі тізбекті жұлдыз. Альфаға жақын жерде 2037 жарық жылы қашықтықта орналасқан R Muscae орналасқан. S Muscae – классикалық Цефеид, сары-ақ супергигант, оның спектрлік типтері F6Ib және G0Ib аралығында, ал 9,66 күн ішінде 5,89-дан 6,49-ға дейін шамасы өзгереді. Күннен 5,9 есе массивті, бұл жұлдыз B3V-ден B5V спектрлік типіндегі көк-ақ негізгі тізбекті жұлдыз серігімен екіжұлдызды жүйе, оның массасы 5 күн массасынан аспайды, бұл белгілі цефеидтердің ең ыстық және ең жарқын серіктерінің бірі. Екі жұлдыз бір-бірін 505 күнде айналып тұрады. Theta Muscae – үш жұлдызды жүйе, ол шамамен 7500 жарық жылы қашықтықта орналасқан деп есептеледі. Ол Вулф-Райет жұлдызынан (спектрлік типі: WC5 немесе 6) және O типіндегі негізгі тізбекті жұлдыздан (спектрлік типі: O6 немесе O7) тұратын спектрлік екіжұлдызды жүйеден тұрады, олар бір-бірін 19 күнде айналып тұрады, ал көк супергигант (спектрлік типі: O9.5/B0Iab) олардан 46 миллиарксекунд қашықтықта орналасқан. Егер жүйеден Жерге дейінгі шамаланған қашықтық дұрыс болса, екіжұлдызды жұлдыздар бір-бірінен шамамен 0,5 астрономиялық бірлікте (АБ), ал супергигант олардан 100 АБ қашықтықта болады. Үшеуі де өте жарқын, олардың бірігуі Күннен миллион есе жарық болуы мүмкін, массалары Күннен 23 және 15 есе көп. Жұлдыздар бір-біріне соншалықты жақын, олар бір-бірімен байланыста (өте жақын екіжұлдыз) және Бета Лира айнымалысы ретінде жіктеледі, себебі олардың жарықтығы Жерден оларды жабатын кезде өзгереді. Жүйе шамамен 1,4 күнде 8,17-ден 8,75 шамасына дейін өзгереді. 1983 жылғы Муска жаңа жұлдызы (GQ Muscae) деп те белгілі, ол ақ ергежейлі және кішкентай жұлдыздан тұратын екіжұлдызды жүйе, оның массасы Күннен 10% ғана көп. Екеуі де 1,4 сағат сайын бір-бірін айналып тұрады. Ақ ергежейлі серік жұлдыздан аккрециялық дискі арқылы материал жинайды. Белгілі бір мөлшерде жиналғаннан кейін, жұлдыз жарылады, 1983 жылы болғандай, 7,2 шамасына жетеді. 1983 жылдың 18 қаңтарында 7,1 шамамен ашылған ол, Х-сәулелердің алғашқы жаңа жұлдызы болды. Жұмсақ Х-сәулелік уақытша GRS 1124-683 (Муска жаңа жұлдызы 1991 деп те белгілі) – GU Muscae (спектрлік типі K3V–K4V) спектрлік типіндегі қызғылт сары негізгі тізбекті жұлдыздан және шамамен алты күн массасынан тұратын қара тесіктен тұратын екіжұлдызды нысан. 1991 жылғы жарылыс оның ашылуына әкелді, оның нәтижесінде позитрон жойылған кезде сәуле шығарылды. GR Muscae – нейтрон жұлдызынан (массасы Күн массасынан 1,2-1,8 есе) және Күн массасына жуық төмен массалы жұлдыздан тұратын Х-сәулелік көз. Соңында, SY Muscae – симбиоздық жұлдызды жүйе, ол қызыл алып және ақ ергежейліден тұрады, онда үлкен жұлдыз кішкентай жұлдызға массаны беруіне қарамастан, периодтық жарылыс болмайды және аккрециялық дискі пайда болмайды. Жұлдызды жүйенің шамасы 624,5 күн ішінде 10,2-ден 12,7-ге дейін өзгереді. V415 Muscae – 2022 жылдың 8 маусымында +8,7 шамамен жарылыс болған жаңа жұлдыз. Үш жұлдызды жүйеде экзопланеталар бар екені анықталды. HD 111232 – Жерден 95 жарық жылы қашықтықта орналасқан, Күннен 78% массасы бар сары негізгі тізбекті жұлдыз. Оның планетасы (HD 111232 b) Юпитердің массасынан 6,8 есе көп және 1143 күнге жуық орбиталдық периоды бар. HD 112410 – Жерден 439 жарық жылы қашықтықта орналасқан G8III типіндегі сары алып жұлдыз. Күн массасының 1,54 есесіне тең, ол сутегі отынын тауысып қалғаннан кейін қызыл алып тармағында салқындап, кеңейіп жатыр. Оның массасы Юпитердің массасынан 9,2 есе көп және 124,6 күн орбиталдық периоды бар, 0,57 АБ қашықтықта орналасқан субжұлдыздық серігі бар. Тағы да Төменгі Центавр Крукс кіші тобының мүшесі, ол 0,2-ден 4 АБ-ға дейін және қайтадан 13 АБ-дан жүздерше АБ-ға дейін шеңберлік қалдық дискімен қоршалған, 47 АБ қашықтықта протопланета пайда болып жатыр деген дәлелдер бар. 4 және 13 АБ арасында Юпитердің массасынан 20 есе көп планеті бар екенін көрсететін кеңістік бар, бірақ дискінің профиліне жасалған қосымша зерттеулер бұл одан да массивті нысан, мысалы, қоңыр ергежейлі немесе бірнеше планета болуы мүмкін екенін көрсетеді. LP 145-141 – Күн жүйесіне ең жақын төртінші жұлдыз, 15 жарық жылы қашықтықта орналасқан ақ ергежейлі. Оның жақындығы мен массасы ескеріле отырып, Юпитер сияқты планеталарды іздеуге жақсы кандидат деп саналады.

Musca is bordered by Crux to the north, Carina to the west, Chamaeleon to the south, Apus and Circinus to the east, and Centaurus to the northeast. Covering 138 square degrees and 0.335% of the night sky, it ranks 77th of the 88 constellations in size. The three letter abbreviation for the constellation, as adopted by the International Astronomical Union in 1922, is "Mus". The official constellation boundaries, as set by Belgian astronomer Eugène Delporte in 1930, are defined by a polygon of six segments. In the equatorial coordinate system, the right ascension coordinates of these borders lie between and , while the declination coordinates are between −64.64° and −75.68°. The whole constellation is visible to observers south of latitude 14°N. efn|1=While parts of the constellation technically rise above the horizon to observers between 14°N and 25°N, stars within a few degrees of the horizon are essentially unobservable. Altogether there are 62 stars brighter than magnitude 6.5 in the constellation. It is the brightest star in the constellation with an apparent magnitude of 2.7. Lying around 310 light years away, it is a blue white star of spectral type B2IV V that is around 4520 times as luminous and 8 times as massive as the Sun. The star is a Beta Cephei variable with about 4.7 times the Sun's diameter, and pulsates every 2.2 hours, varying by 1% in brightness. A nearby star of magnitude 13 may or may not be a companion star. Marking the fly's tail is Gamma Muscae, It is around five times as massive as the Sun. Beta Muscae is a binary star system around 341 light years distant that is composed of two blue white main sequence stars of spectral types B2V and B3V that orbit each other every 194 years. They are eight and six times as massive as the Sun, respectively, and have about 3.5 times its diameter. Zeta2 Muscae is a white main sequence star of spectral type A5V around 330 light years distant from Earth. It is part of a triple star system with faint companions at 0.5 and 32.4 arc seconds distance. Eta Muscae is a multiple star system, the two main components forming an eclipsing binary that has a combined spectral type of B8V and magnitude of 4.77 that dips by 0.05 magnitude every 2.39 days. Alpha, Beta, Gamma, HD 103079, Zeta2 and (likely) Eta are all members of the Lower Centaurus Crux subgroup of the Scorpius–Centaurus association, a group of predominantly hot blue white stars that share a common origin and proper motion across the galaxy. Delta and Epsilon mark the fly's left wing and right wing, respectively. Epsilon Muscae is a red giant of spectral type M5III and semiregular variable that ranges between magnitudes 3.99 and 4.31 over approximately 40 days. It has expanded to 130 times the Sun's diameter and 1800 to 2300 its luminosity. It was a star originally 1.5 to 2 times as massive as the Sun. Although of a similar distance—around 302 light years—to the stars of the Lower Centaurus Crux subgroup, it is moving much faster at around 100 km/s and does not share a common origin. To the northwest lies Mu Muscae, an orange giant of spectral type K4III that varies between apparent magnitude 4.71 and 4.76, and has been classified as a slow, irregular variable. Near Mu is Lambda Muscae, the third brightest star in the constellation and a white main sequence star of spectral type A7V around 128 light years distant from Earth. Located near Alpha is R Muscae, located around 2037 light years away. S Muscae is likewise a classical Cepheid, a yellow white supergiant ranging between spectral types F6Ib and G0Ib and magnitudes 5.89 to 6.49 over a period of 9.66 days. A luminous star around 5.9 times as massive as the Sun, it is a binary star with a blue white main sequence star companion likely to be of spectral type B3V to B5V with a mass of just over 5 solar masses, one of the hottest and brightest companions of a cepheid known. The two stars orbit each other every 505 days. Theta Muscae is a triple star system thought to be around 7,500 light years distant. It consists of a spectroscopic binary system composed of the Wolf–Rayet star (spectral type: WC5 or 6) and an O type main sequence star (spectral type: O6 or O7) that orbit each other every 19 days and a blue supergiant (spectral type: O9.5/B0Iab) set about 46 milliarcseconds apart from them. If the system's estimated distance from Earth is accurate, the binary stars are about 0.5 astronomical units (AU) apart and the supergiant about 100 AU apart from them. All three are highly luminous; combined, they are likely to be over a million times as luminous as the Sun. with masses 23 and 15 times that of the Sun. The stars are so close that they are in contact with each other (overcontact binary) and are classed as a Beta Lyrae variable as their light varies from Earth as they eclipse each other. The system ranges from apparent magnitude 8.17 to 8.75 over around 1.4 days. Also known as Nova Muscae 1983, GQ Muscae is a binary system consisting of a white dwarf and small star that is about 10% as massive as the Sun. The two orbit each other every 1.4 hours. The white dwarf accumulates material from its companion star via its accretion disc. After a certain amount has accumulated, the star erupts, as it did in 1983, reaching a magnitude of 7.2. Discovered with a magnitude of 7.1 on 18 January 1983, it was the first nova from which X rays were detected. The soft X ray transient GRS 1124 683 (also known as Nova Muscae 1991) is a binary object consisting of an orange main sequence star (GU Muscae) of spectral type K3V–K4V and a black hole of around six solar masses. During the 1991 outburst which led to its discovery, radiation was produced through a process of positron annihilation. GR Muscae is an X ray source composed of a neutron star of between 1.2 and 1.8 times the mass of the Sun and a low mass star likely to be around the mass of the Sun in close orbit. Finally, SY Muscae is a symbiotic star system composed of a red giant and white dwarf, where although the larger star is transferring mass to the smaller, no periodic eruption occurs nor does an accretion disc form. The star system varies in magnitude from 10.2 to 12.7 over a period of 624.5 days. V415 Muscae is a nova that had an outburst in 8 June 2022 with an apparent magnitude of +8.7. Three star systems have been discovered to have exoplanets. HD 111232 is a yellow main sequence star around 78% as massive as the Sun around 95 light years distant. It has a planet (HD 111232 b) around 6.8 times the mass of Jupiter that has an orbital period around 1143 days. HD 112410 is a yellow giant of spectral type G8III located around 439 light years distant. With around 1.54 times the mass of the Sun, it is cooling and expanding along the red giant branch, having left the main sequence after exhausting its core supply of hydrogen fuel. It has a substellar companion calculated to have a mass 9.2 times that of Jupiter and an orbital period of 124.6 days at a distance around 0.57 AU. Yet another member of the Lower Centaurus Crux subgroup, It is surrounded by a circumstellar debris disk from a distance of 0.2 to 4 AU, and again from 13 AU out to a few hundred AU, with evidence for a protoplanet forming at a distance around 47 AU. A gap exists between 4 and 13 AU, which appears to contain a large planet around 20 times the mass of Jupiter, although further examination of the disk profile indicates it might be a more massive object such as a brown dwarf or more than one planet. LP 145 141 is a white dwarf located 15 light years distant—the fourth closest to the Solar System. It is considered a good candidate to look for Jupiter like planets, on account if its proximity and mass.

Терең аспан нысандары

Цирцинус шекарасында ерекше планеталық тұмандық NGC 5189 орналасқан. Оның күрделі құрылымы қартайып бара жатқан орталық жұлдыздан бірнеше рет материал шығарылуының нәтижесінде пайда болған, және осы құбылыс ықтимал екі жұлдыздан тұратын жүйенің әсерінен бұрмаланған. Эта Мусканың шығысында 2,4° жерде 12,9 жұлдыздық шамасы бар Мөлдір Сағат Тұмандығы (MyCn 18) орналасқан, ол Жерден 8000 жарық жылы қашықтықта жатыр. Этаның батысында 10,6 жұлдыздық шамасы бар, көкшіл IC 4191 планеталық тұмандығы орналасқан, ол Жерден шамамен 10 750 жарық жылы қашықтықта деп есептеледі. Эпсилон Мусканың батысында 12,7 жұлдыздық шамасы бар үлкен, тараңқы NGC 4071 планеталық тұмандығы бар, оның орталық жұлдызы 12 жұлдыздық шамаға ие, ал NGC 4463 оның оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан ашық жұлдыздар шоғыры. Оның ені шамамен бес жарық жылы, ал қашықтығы шамамен 3400 жарық жылы. Ол Жерден 18 900 жарық жылы, ал Галактика орталығынан 23 000 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Оның өте төмен металдық мөлшері оның өте ескі екенін көрсетеді – бұл Галактикадағы ең ескі шоғырлардың бірі. Одан оңтүстікке қарай Қараңғы "Дудэд" тұмандығы созылып жатыр, ол жарқын жұлдыздардың арасынан өтетін қараңғы, "L" әрпі пішіндес өзенге ұқсайды. Бұл шоқжұлдыздағы тағы бір қара тұмандық – BHR 71.