Кіріспе

Нью-Орлеан класындағы ауыр крейсер. Екінші USS Astoria (CL/CA 34) – Коралл теңізіндегі шайқасқа және Мидуэй шайқасына қатысқан, бірақ 1942 жылдың тамызында Саво аралы шайқасында батып кеткен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесі. Астория – Нью-Орлеан класындағы бірінші салынған крейсер, бірақ іске қосылғанда жетекші кеме Нью-Орлеаннан кейін және одан жоғары корпус нөмірін алды. 1943 жылдың ақпанында Гуадалканалдағы айлар бойына созылған науқан аяқталғаннан кейін, класс кемелерінің қалғандары жаңа электр және радар жүйелері мен жақсартылған зениттік қаруларға байланысты салмақты азайту үшін толық жөндеуден өтті. Осының нәтижесінде кемелер, әсіресе көпірде, жаңа келбетке ие болды.

Құрылыс және іске қосу

Астория 1930 жылдың 1 қыркүйегінде Пьюгет-Саунд әскери-теңіз базасында салынды. 10 000 тонна стандартты суыру және 8 дюймдік калибрлі бас қарулары бар мұндай кемелерді "шартты крейсерлер" деп атауға болады. Алғашқыда жеңіл крейсер ретінде жіктелген, бірақ оның қабырғасы жұқа болғандықтан, 8 дюймдік қарулары болған соң, ауыр крейсер ретінде қайта жіктелді. "Ауыр крейсер" термині 1930 жылғы Лондондық теңіз келісіміне дейін анықталмаған еді. 1933 жылдың 16 желтоқсанында Лейла С. МакКей (Орегон штатының Астория қаласын құрған Джон Джейкоб Астор экспедициясының мүшесі Александр МакКейдің ұрпағы) демеушілігімен суға түсірілді және 1934 жылдың 28 сәуірінде капитан Эдмунд С. Рут басқаруымен қолданысқа кірді. 1934 жылдың жазында Астория Тынық мұхитында ұзақ сынақ сапары жасады. Гавай аралдарынан басқа, ауыр крейсер Америка Самоасына, Фиджиге, Австралияның Сидней қаласына және Жаңа Каледония аралындағы Нумеяға да сапар шекті. 1934 жылдың 26 қыркүйегінде Сан-Францискоға қайтып келді.

Соғыс аралығы

1934 жылдың күзінен 1937 жылдың ақпанына дейін ол Сан-Педро қаласында орналасқан 7-ші крейсерлік дивизияның (CruDiv 7) барлау күштерінің құрамында болды. 1937 жылдың ақпанында әскери кеме 6-шы крейсерлік дивизияға (CruDiv 6) қайта тағайындалды, бірақ Сан-Педродағы барлау күштерінің бір бөлігі ретінде қызметін жалғастырды. Екі тағайындама барысында да ол қалыпты бейбіт кезеңдегі маневрлерді орындады, олардың шыңы – бүкіл АҚШ флотын бір үлкен жаттығуға біріктіретін жылдық флоттық проблема болды.

Арнайы тапсырма: Хироши Сайтоның күлдері

1939 жылдың басында XX жаттығу флотын Батыс Үндістанда шоғырландырды, ал оның аяқталуымен Астория, командир Ричмонд Келли Тернер, 3 наурызда Кулебра аралынан асығыс түрде шығып, Чесапик шығанағына бет бұрды. Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы қоймалардан және жанармайдан толықтырылғаннан кейін, ауыр крейсер солтүстікке қарай Мэриленд штатының Аннаполис қаласына бағытталды, онда ол АҚШ-тағы бұрынғы жапон елшісі, қайтыс болған Хироши Сайтоның мәйітін Жапонияға сапарға алып жүрді, бұл 1926 жылы жапон крейсері Тама арқылы Жапониядағы АҚШ-тың қайтыс болған елшісі Эдгар Банкрофттің мәйітін қайтарғаны үшін жапондарға Американың алғысын білдірудің белгісі болды. Астория 1939 жылдың 18 наурызында Аннаполистен Вашингтондағы жапон елшілігінің екінші хатшысы Наокичи Китазавамен бірге жолға шықты. Біраз уақыттан кейін Панама каналы аймағына жетіп, "Панамадағы жапон отаршылдарының түрлі жоғары лауазымды тұлғалары мен делегациясы Сайтоның күліне құрмет көрсетті", содан кейін Астория 24 наурызда Гавайиге бет бұрды. Ол 4 сәуірде Гонолулуға жетті, сол күні Сайто ханым және оның екі қызы жолаушылар лайнерімен келді. Екі күннен кейін ауыр крейсер Тынық мұхиты арқылы батысқа қарай жүрді. Жапондық Хабики, Сагири, Акацуки эсминецтерімен бірге Астория 17 сәуірде Йокогама портына кірді. Соғыс кемесі 21 зеңбірекпен салют берді, оған жеңіл крейсер "Кисо" жапон крейсері жауап берді. Америкалық теңізшілер сол күні мәйіт салынған ыдысты жағаға алып шықты, ал ертеңіне жерлеу рәсімі өтті. Салтанатты жерлеу рәсімінен кейін жапондар келіп тұрған крейсер мен оның экипажына жомарт қонақжайлық көрсетті. Капитан Тернер, өз тарапынан, Жапониядағы елші Жозеф К. Грюді осы шарадағы дипломатиялық рөлімен қуантты; Токиодағы әскери атташе капитан Гарольд Медбери Бемис кейіннен Тернердің бұл деликатты миссияға таңдалуы "өте сәтті болды" деп жазды. Алғыс ретінде Хироши Сайтоның әйелі мен баласы пагоданы сыйға тартты. Бұл пагода АҚШ Әскери-теңіз академиясының алдындағы Люс залының алдында орналасқан. Астория 26 сәуірде Қытайдың Шанхай қаласына жолға шығып, 29 сәуірдің таңында баратын жеріне жетті. Ол 1 мамырға дейін Шанхайда болды. Сол күні таңертең Азия флотының бас қолбасшысы адмирал Гарри Е. Ярнеллмен амандасқаннан кейін Астория түстен кейін Гонконгке қарай теңізге шықты. Гонконгқа сапардан кейін Астория Гуамға барар алдында Филиппинде қысқа уақыт тоқтады. 21 мамыр күні таңертең Гуамға жеткенде ауыр крейсерге Пингвин мен Роберт Л. Барнсқа көмек көрсету тапсырылды. Көп ұзамай Астория белгілі жазушы және саяхатшы Ричард Холлибертонды және оның қытайлық Sea Dragon кемесімен Гонконгтен Сан-Францискоға сапар шеккен серіктерін іздеуге қосылды. Крейсер Тынық мұхитының 419 578 км² аумағын қарап шықты, бірақ 29 мамырда іздестіру тоқтатылды.

Пёрл-Харборға қайта тағайындалдым

1939 жылдың қазанында Гавайи жасағына бекітілген «Астория» үй портын Сан-Педродан Перл-Харборға ауыстырды. Келесі көктемде ол «Флоттік мәселе XXI» жаттығуына қатысты, бұл екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін АҚШ флотының барлық күштерін біріктірген соңғы жылдық жаттығу болды. Маневрлер Гавайи суларында өтті, және олар аяқталғаннан кейін, флотының көп бөлігі «Асториямен» және Гавайи жасағымен бірге Перл-Харборды өздерінің операциялық базасы ретінде пайдаланды. 1941 жылдың 2 сәуірінде «Астория» Перл-Харбордан АҚШ-тың батыс жағалауына бағыт алды. 8 сәуірде Калифорния штатының Лонг-Бич қаласына жетіп, 13-ы күні Маре-Айленд теңіз арсеналына кірді. Жөндеу жұмыстары кезінде ол 75 мм калибрлі төрттік ұшаққа қарсы зеңбіректермен және жаңа әуе іздеу радарының орнатылуына дайындықпен алдыңғы мачтасына орнатылған тұғырмен жабдықталды. 1941 жылдың 11 шілдесінде арсеналдан шығып, 16 шілдеде Лонг-Бичке қарай жол тартты. Кейін Сан-Педроға ауысып, 1941 жылдың 24 шілдесінде Перл-Харборға бағыт алды. 31 шілдеде Гавайиге оралғаннан кейін «Астория» қыркүйек айының басына дейін Оаху мен Мидуэй арасында жұмыс істеді. Сол күзде Тынық мұхитында іздеуде жүрген неміс рейдтік кемелерінің қаупіне байланысты Әскери-теңіз күштері Гуам мен Филиппинге бағытталған кемелерін конвоймен сүйемелдеуге мәжбүр болды. «Астория» «Хендерсонды» Манилаға, содан кейін Гуамға сүйемелдеп, 29 қазанда Перл-Харборға оралды. Соңғы бес апталық бейбітшілік кезеңінде «Астория» жергілікті патрульдеумен, жаттығулармен және портта тұрумен айналысты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Тынық мұхитындағы жағдайдың ушығуы 1941 жылдың желтоқсан айының басында оның алыс орналасқан базаларының қорғанысы туралы алаңдаушылығын күшейтті, сол себепті Тынық мұхиты флотының / АҚШ флотының Бас қолбасшысы адмирал Хьюсбэнд Э. Киммель, теңіз жаяу әскеріне тиесілі ұшақтарды Уэйк аралы мен Мидуэйге жеткізуге бұйрық берді. "Астория" 5 желтоқсанда контр-адмирал Джон Х. Ньютонның 12-ші жедел әскерлік тобының (TF 12) экранында, "Лексингтон" айналасында құрылған күштермен бірге теңізге шықты. Жедел әскерлік топ ашық теңізге жеткен соң, "Лексингтонның" әуе тобы және 231-ші (VMSB 231) теңізшілердің барлау-бомбалау эскадрильясының 18 "Vought SB2U 3 Vindicator" ұшағы, Мидуэйге бет алған күйде, әуе кемесінің ұшу алаңына қонды. 7 желтоқсан күні таңертең жапондықтар Перл-Харборға шабуыл жасағанда, "Астория" Гавайи аралының батысына қарай 1127 км (700 миль) қашықтықта, TF 12 тобымен бірге Мидуэйге қарай бағытталған еді. Келесі күні сағат 09:00-де вице-адмирал Уилсон Браунның бас кемесі, Скаут күштерінің қолбасшысы "Индианаполис" ауыр крейсері TF 12 тобына қосылды, ал Браун қолбасшылық міндетін өз мойнына алды. Көліктік миссиясы тоқтатылғаннан кейін, TF 12 келесі бірнеше күні Оаху аралының оңтүстік-батысындағы аймақты іздеумен өткізді, "Перл-Харбор маңындағы кез келген жау кемесін тоқтатып, жою туралы нұсқаулар берілді". Крейсер 13 желтоқсанда "Лексингтон" күштерімен бірге Перл-Харборға қайта кірді, бірақ 16 желтоқсанда теңізге қайта шықты, конвоймен кездесіп, оны сүйемелдеу үшін – "Neches" май кемесі және "Tangier" гидроұшақтарды қызметкерлікке жататын кемесі – Уэйк аралына көмек көрсету экспедициясы. Алайда, арал 23 желтоқсанда жапондықтардың бақылауына өткеннен кейін, күштер кері қайтарылды. "Астория" 29 желтоқсанның түстен кейін Оахуға келгенге дейін теңізде болды. "Астория" Перл-Харборға тоқтағанда, оның құрамына "Калифорния" жауынгерлік кемесінің шамамен 40 теңізшісі ауыстырылды. Олар 7 желтоқсанда "Калифорния" кемесі "Battleship Row" кемежайдағы F4 орнында батып кеткен кезде аман қалғандар еді. "Астория" 31 желтоқсан күні таңертең TF 11 тобымен бірге, "Саратога" айналасында құрылған күштермен бірге Перл-Харбордан қайта шықты және 1942 жылдың қаңтар айының екінші аптасына дейін теңізде қалды. 11 қаңтарда жапондық I-6 суасты қайығы кемеге торпедамен соққы берді, нәтижесінде ол Перл-Харборға қайтуға мәжбүр болды. "Астория" және жедел әскерлік топтағы әріптестері 1942 жылдың 13 қаңтарында таңертең портқа аман-есен жеткен кеменің қауіпсіздігіне көз жеткізді. Перл-Харборда қысқа ғана демалыс алғаннан кейін, "Астория" 19 қаңтарда TF 11 тобымен бірге теңізге қайта оралды – "Лексингтон" әуе кемесі, "Чикаго" және "Миннеаполис" ауыр крейсерлерімен және тоғыз эсминецпен бірге – "Кингман Риф Рождество аралы сызығының солтүстік-шығысында шабуылдық патрульдік жүру" үшін. Алайда, 21-ші күні түстен кейін TF 11 тобы "Neches" кемесімен кездесуге, содан кейін Уэйк аралына әуе шабуылын жүргізуге, мүмкіндігі болса, жер бетіндегі бомбалауды жүргізуге бұйрық алды. Алайда, 23-ші күні ұсталған хабарламалар "Neches" кемесіне жапондық I-17 суасты қайығы шабуыл жасағанын көрсетті. Май кемесінің бағалы отыны болмағандықтан, TF 11 жоспарланған шабуылды орындай алмады. Оахуға қайтуға бұйрық алған жедел әскерлік топ 24 қаңтар күні таңертең Перл-Харборға қайта кірді.

Оңтүстік-Батыс Тынық мұхит круизі: TF 17 (USS Yorktown)

16 ақпанда «Астория» оңтүстік-батыс Тынық мұхитында ұзақ сапарға шықты, бұл «Йорктаун» авианосегіне және «Луисвилл» ауыр крейсеріне, «Симс», «Андерсон», «Хамманн» және «Уолк» эсминдеріне, сондай-ақ «Гуадалупа» май құю кемесіне негізделген TF 17 тобымен бірге болды. Барлық кемелер контр-адмирал Фрэнк Джек Флетчердің басқаруында болды. Бастапқыда TF 17-ге Кантон аралы маңында операциялар жүргізу тапсырылды. Алайда, жапондықтар TF 11-ді Рабаулдағы маңызды жаңа базаға шабуылдауға бағытталғанын анықтағаннан кейін және 20 ақпанда Бугенвиль маңында «Лексингтон» тобына қарсы шабуыл жасап, рейд ұйымдастырғаннан кейін, вице-адмирал Браун Рабаулға тағы бір шабуыл үшін күшін нығайту үшін екінші авианосец сұрады. Сәйкесінше, TF 17 Браунға осы әрекетте көмектесуге бұйрық алды, ал «Астория» 6 наурызда Жаңа Гебрид аралдарының оңтүстік-батысында TF 11 тобымен кездесу үшін «Йорктаунмен» бірге жүрді. Браун басқаратын біріккен күштер Рабаулға қарай бағытталды, бірақ Жапонияның Лае мен Саламауаға (Жаңа Гвинея) қонғаннан кейін жоспар өзгертілді. 8 наурыздың кешінде Браун және оның штабы мақсатты өзгертіп, Папуа шығанағынан ұшақтарды ұшырып, Жаңа Гвинеяның енімен солтүстік жағалаудағы нысаналарға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ал «Астория» контр-адмирал Джон Г. Крейс басқаратын «Чикаго», «Луисвилл» ауыр крейсерлерінен, «Андерсон», «Хамманн», «Хьюз» және «Симс» эсминдерінен құралған күшке қосылды. Бұл күш Луизиада архипелагындағы Россель аралы маңындағы суларда операция жүргізу үшін Браун тарапынан бөлінді. Ауыр крейсер және оның басқа да әскери кемелері үш мақсатты орындады: Папуа шығанағындағы операциялар кезінде авианосецтердің оң жағын қорғау, Порт-Морсбиді жаудың жаңа шабуылынан қорғау және Нумеяға келген армия әскерлерінің келуін қамтамасыз ету. 1942 жылдың 10 наурызында «Йорктаун» және «Лексингтон» авианосецтерінен ұшырылған 104 ұшақпен Лае мен Саламауаға жасалған шабуыл жапондарға ауыр зиян келтірді. Олар үш көлікті және мина іздеуші кемені батырып, жеңіл крейсерге, үлкен мина орнатушы кемеге, үш эсминецке және гидросамолет тасымалдаушы кемеге зақым келтірді. Одан да маңыздысы, бұл шабуыл Соломон аралдарын жаулап алу жоспарын кешіктірді және жапондарды операцияны қамтамасыз ету үшін авианосецтерді жіберуге мәжбүр етті. Бұл кешігу АҚШ Әскери-теңіз күштеріне күшін жинауға уақыт берді, ал жапондық авианосецтерді жіберу Корал теңізіндегі қақтығысқа әкелді.

Коралл теңізіндегі шайқас

Астория 14 наурызда TF 17-ге қосылды және наурыз айының қалған бөлігінде Коралл теңізінде патрульдік қызмет атқарды. 16 ақпаннан бері теңізде үздіксіз болғандықтан, Асторияда азық-түлік азайып, контр-адмирал Флетчер оны Портленд, Хьюз және Уокемен бірге Нумеадағы көпірден жабдықтау үшін жіберді. 1 сәуірде келген крейсер келесі күні теңізге қайтып, қысқа ғана уақыт болды. Соғыс кемесі екі апта бойы Коралл теңізінде маневр жасап, TF 17 20-27 сәуірде Тонгатапуға бет алды, онда Йорктаун күштерімен бірге аптасын өткізді. Осы кезде барлау мәліметтері адмирал Честер Нимицке жаудың Жаңа Гвинеяның оңтүстік-шығысындағы Порт-Морсбиді басып алуға ниеттенгенін көрсетті, ол бұл жоспарды жоққа шығаруды шешті. Ол Флетчердің TF 17-сіне қосылу үшін, контр-адмирал Обри В. Фич басқаратын және қайта жабдықталған Лексингтон негізінде құрылған TF 11-ді жіберді. Астория 27 сәуірде TF 17-мен бірге теңізге қайта оралды, TF 11-мен кездесу үшін. Екі әуе кемелерінің топтары 1 мамыр күні таңертең Шығыс Коралл теңізінде кездесті. 3 мамыр күні түстен кейін контр-адмирал Флетчер Соломон аралдарындағы Тулагиді жапондықтардың басып алғанын естіді. Астория келесі күні Йорктаунды қорғап, Тулаги маңындағы жау кемелеріне қарсы үш шабуыл ұйымдастырды. Адмирал Флетчер бастапқыда Астория мен Честерді Тулагидегі зақымдалған кемелерді жер үсті зеңбірегімен аяқтауға жіберуді қарастырды, бірақ одан әрі әрекеттерді күтіп, күшін сақтап қалды. 5-6 мамырда екі күндік тыныштық орнады, осы уақытта TF 17 алдағы шайқасқа дайындық үшін отын құйды. Астория 7-сі Йорктаунды қорғады, оның ұшақтары Лексингтоннан келгендермен бірге іздеу және шабуылдарға қатысып, жапондық авианосецті тапты және батырды. Бірақ жапондық ұшақтар Неошо мұнай танкерін және оның сүйемелдеуші кемесі Симсті тауып, батырды. Флетчердің авианосектері 8 мамыр күні таңертең қайтадан ұшақтарды ұшырды, ал Астория және қорғау тобының қалған бөлімдері жапондық авианосецтерден – "Зуикаку" және "Шокаку" – күтілетін қарсы шабуылға қарсы әуе қорғанысын дайындады. Жау ұшақтары ТФ 17-ні сол күні сағат 11:00-ге дейін тауып алып, шабуылға кірісті. Сол сәтте Йорктаун мен Лексингтоннан ұшақтар жаудың тобына қарсы шабуылға шықты. Жапондық авиаторлар американдық авианосецтерге баса назар аударды, екеуі де өздерінің қорғау кемелерімен бірге ажырап, шайқас аяқталғанда араларында айтарлықтай қашықтық пайда болды. Торпедалық бомбалаушылар шабуылдың бірінші кезеңін бастады, ал екінші кезеңде торпедалық және сүңгуір бомбалаушылар бірлесіп шабуылдады. 8 мамыр күнгі шайқас, Асторияның бас офицері, командир Чонси Р. Кратчердің айтуынша, "қысқа болды және қарсыластың қаһарлы қарсылығына қарсы күшті әуе қорғанысымен бірге жүрді". Астория бастапқыда Лексингтонды қорғауға көмектесті, ал топтар ажырасқаннан кейін Йорктаунның әуе қорғанысына ауысты. Оның артиллериялық ұшақтары шабуылда кем дегенде төрт жау ұшағын жоқ еткенін мәлімдеді, ол "басталғандай кенеттен аяқталды". 12:45 шамасында, ауыр зақымдалған, бірақ жүзуге қабілетті және жүрісінде болған Лексингтон, ішкі жарылыстардан зардап шекті. Өрт бақылаусыз тарады, ал 16:30-ға қарай қозғалтқыштары тоқтады. 90 минуттан кейін капитан Фредерик Шерман кемені тастап кетуге бұйрық берді. Құтқару операциялары аяқталғаннан кейін, Фелпстен келген торпедалар Лексингтонның аяқталуын жеделдетті, TF 17 ауыр шығынға ұшырады, бірақ Порт-Морсбиге шабуыл жасауын тоқтатқандықтан, жапондықтарға шешуші стратегиялық жеңіліс сыйлады. Астория Миннеаполис, Нью-Орлеан, Андерсон, Хамман, Моррис және Расселлмен бірге Нумеяға бағыт алды. Бұл күш 12 мамырда мақсатына жетті, бірақ тек түнгі уақытта ғана болды. 13-і күні ол және басқа соғыс кемелері Тонгатапу арқылы Перл-Харборға жолға шықты және 27 мамырда Оахуға жетті.

Мидуэй шайқасы

Ауыр крейсер Перл-Харборда 30-шы күнгі дейін ғана тоқтады. Сол күні ол асығыс жөнделген Йорктаунмен бірге теңізге қайтып, жапондық флоттың тағы бір маңызды шабуылына дайындалды – бұл шабуыл Мидуэйге бағытталған еді. Аралданғы жасалған әуе шалқулары 3 маусымда жаудың Мидуэйді басып алу күштерін анықтады, ол көлік кемелерінен, мина тазартушылардан және екі гидросамолет тасымалдаушыдан тұрды, бірақ жаудың әуе кемелерінің күштері 4-ші күні таңертеңге дейін анықталмады. Ауыр крейсер Йорктаун әуе кемесі шамамен сағат 0840-та шабуылдық ұшақтарды ұшыра бастағанда күзеттік қызмет атқарды. Ұшақтар жапондық әуе кемелерін жоюға өз үлесін қосу үшін ұшып кеткенде, Астория және оның серіктері жапондықтардың күтілетін жауабына дайындалды. Алайда, қарсы шабуыл түске дейін бірнеше минут бұрын ғана басталды, Йорктаунның жеңісті ұшқыштары кемеге орала бастағанда. 18 Аичи D3A1 "Вал" бомбалаушылары әуе кемесіне шабуыл жасады. 3-ші истребитель эскадрильясының (VF 3) Grumman F4F 4 Wildcat истребительдері 10 шабуылшыны жойды, бірақ қалған сегізі әуе қорғанысын бұзып өтті. Астория Портланд және күзеттік эсминецтермен бірігіп, тағы екі шабуылшыны жойды. Қалған алтысы Йорктаунға шабуыл жасап, үш рет соқтығысты. Үшінің бірі әуе кемесінің түтін құбырына тиіп, түсіру арналарында өрт шығарды, нәтижесінде флот адмиралы Флетчер мен оның штабы ту тіккен жерінен түтінге шығып кетті. Сағат 1310-да ол өзінің штаб-пәтерін Асторияға көшірді. Йорктаунның өрт сөндірушілер тобы асық-сас жұмыс істеді, сағат 1340-қа қарай кеме өз күшімен қайтадан жүріске шықты, бірақ тек… Сағат 1430 шамасында екінші шабуыл – 10 Nakajima B5N2 "Кейт" торпедалық бомбалаушысынан және алты Mitsubishi A6M Zero истребительінен құралған – болды және әлсіз әуе қорғанысын бұзып өтті. Астория және күзеттің басқа кемелері төрт бағыттан келген шабуылдарды тоқтатуға тырысты, барлық қаруларын қолданып, шабуылшылардың жолына су қабырғаларын жасады. Дегенмен, "Кейттердің" төртеуі шабуыл жасап, Йорктаунға торпедаларын жіберді. Йорктаун екі торпедадан қашып құтылды, бірақ қалған екеуі кемеге тиіп, оны қайтадан тоқтатты. Сағат 1500-ге қарай кемені тастап кету туралы бұйрық берілді. Астория Йорктаунның аман қалғандарын құтқару үшін қайықтарды шақырды. Сол түні ауыр крейсер таң атқанша күтіп, шығысқа қарай басқа күштермен бірге шегінді, ал Хьюз эсминці зардап шеккен кемеге жақын тұрды. Келесі күні Йорктаун әлі де су бетінде болды, және соғыс кемесін құтқару жұмыстары басталды. Жапондықтар Мидуэйге шабуылды тоқтатып, Жапонияға қарай шегіне бастағанмен, жапондық I 168 теңізшеңгелі Йорктаунды батыруға бұйрық берілді. 24 сағат іздеуден кейін жаудың теңізшеңгелі 6-сы күні оны тауып, төрт торпедамен шабуыл жасады. Бір торпеда мүлдем өткіріп жіберді, екеуі Йорктаунның қабырғасына тиіп, Хэмманн эсминцінің арқасын сындырды, ал төртіншісі Хэмманн эсминцін батырды. Эсминец төрт минуттан кем уақыт ішінде батып кетті. Әуе кемесі 7-ші күні таңертеңге дейін су бетінде қалды. Таң атқанда ол айналып, батып кетті. Астория TF 17-нің штаб-пәтерін сақтап, Мидуэйден солтүстікке қарай жұмыс істеді, 8 маусымда TF 11 оқиға орнына келгенге дейін, содан кейін контр-адмирал Флетчер өзінің штаб-пәтерін Саратогаға көшірді. 11 маусымда адмирал Нимиц жапондықтардың басты шабуылы тоқтатылғанына көз жеткізіп, өзінің әуе кемелерінің күштеріне Гавайиге қайтуға бұйрық берді, ал Астория олармен бірге 13 маусымда Перл-Харборға қайта кірді. 1942 жылдың жазында ол Перл-Харбор әскери-теңіз базасында жөндеу және жаңарту жұмыстарын аяқтады және Гавайи аймағында жаттығулар өткізді.

Соломон аралдары (Саво аралы шайқасы)

Тамыз айының басында "Астория" Гуадалканалдағы Тулаги десантын қамтамасыз ету үшін 62.3 (TG 62.3) міндеттік тобына, L оттық қолдау тобына қайта бағытталды. 7 тамыздың таңғы сағаттарында ауыр крейсер Гуадалканал мен Флорида аралдары арасындағы суға кірді. Күн бойы ол Гуадалканалға және жақын маңдағы бірнеше кіші аралдарға десант түсірген теңізшілерге қолдау көрсетті. 7-8 тамыз күндері жапондықтар әуеден қарсы шабуылдар жасады, ал "Астория" көліктерді осы шабуылдардан қорғауға көмектесті. 8-9 тамыз түнде вице-адмирал Гуничи Микава басқаратын жеті крейсер мен эсминецтен тұратын жапондық күш Саво аралынан жасырын өтіп, американдық кемелерге шабуыл жасады. Осы кезде "Астория" Саво аралының шығысында "Винсенс" пен "Куинсидің" артында күзетте тұрды. Жапондықтар Саво аралының батысынан канал арқылы өтіп, 9 тамыздың таңғы сағат 0140-да "Чикагоға" от ашты, екі крейсерді де торпедалар мен снарядтармен зардапқа ұшыратты. Содан кейін олар екі жеке топқа бөлініп, солтүстік-шығысқа бұрылды, "Асторияның" екі жағынан және оның екі серігінен өтті. Жау крейсерлері сағат 0150-де осы күшке атысты бастады, ал ауыр крейсер дереу жауап берді. Ол жапондық күшті достық кемелер деп жаңылысып, қысқа ғана уақытқа атысты тоқтатты, бірақ жақын арада қайтадан атуды бастады. "Астория" алғашқы төрт жапондық снарядынан зардап көрмеді, бірақ бесіншісі кеменің жоғарғы құрылысына тиіп, орта бөлігін отқа толы тозаққа айналдырды. Ұзын сонардан кейін, жау снарядтары оның №1 мұнарасын істен шығарды және ұшақ ангарындағы қауіпті өрттің басталуына себеп болды, ол жауға жарқын нысананы ұсынды. Осы сәттен бастап, жапондық артиллерияның өте дәл атысы оны аяусыз қырды, ол жылдамдығын жоғалта бастады. 0201 шамасында "Куинсидің" атысынан қашу үшін оңға бұрылған "Астория" алдыңғы мачтадан кейін жау снарядтарының тиюінен дірілдеді. Көп ұзамай "Куинси" "Асторияның" бауын кесіп өтіп, баудан кормаға дейін жалынды қамтыды. "Астория" рульді солға бұрып, соқтығысудан аулақ болды, ал оның қираған бауырласы оң жақтан өтті. Кеме бұрылғанда, жапондық крейсер "Кинугасаның" іздеу шамдары оны жарықпен шаттырды, ал палубадағы адамдар №2 мұнараға осы шамды сөндіруге бұйрық берді. Мұнара "Асторияның" 12-ші және соңғы снарядымен жауап бергенде, снарядтар "Кинугасаны" өткізіп алды, бірақ жапондық крейсер "Чокайдың" №1 мұнарасына тиді. "Астория" 0225 шамасында көпірде рульдік басқаруды жоғалтып, басқаруды орталық станцияға ауыстырды және оңтүстікке зигзаг бағытымен жүруге кірісті. Бірақ кеме көп қашықтыққа бармастан, ауыр крейсердің қуаты толығымен өшіп қалды. Бақытына орай, жапондықтар дәл сол сәтте кері шегінді. 0300-ге дейін қамалдың алдыңғы палубасында 400-ге жуық адам жиналды, олардың ішінде 70-ке жуығы жараланған және көптеген өлгендер болды. Кем дегенде 65 рет соққы алған "Астория" өмірі үшін күресті. Палубадағылар қару палубасындағы және сол палубадан оң жаққа қарайғы өртті сөндіруге тырысты, ал жараланғандарды капитан кабинасына көшірді, онда дәрігерлер мен санитарлар оларға көмек көрсетті. Бірақ ақырында, төмендегі палуба қызып, жараланғандарды қайтадан алдыңғы қамалға көшіруге мәжбүр етті. Палубадағылар тұрақты түрде алға жылжи бастады, отты оқ-дәрі палубасының оң жағына дейін сөндірді, ал бір бензинмен жұмыс істейтін қолмен соққы беретін құрал жағындағы күзет бөлмесіне кішкентай ағынды су құйды. "Багли" "Асторияның" оң жақ бауын жақындатып, 0445-ке дейін ауыр крейсердің алдыңғы қамалындағы барлық жаралыларды эвакуациялады. Осы сәтте "Асторияның" кормасынан шағын шам жарқылдады, кемедегі тірі қалғандардың бар екенін көрсетті. "Багли" ауыр крейсердің кормасындағы адамдарға олардың көрінгенін хабарлап, жүзіп кетті және салдардағы адамдарды - кейбір "Винсенс" аман қалғандарын - және "Асториядағы" өрттен суға кеткендерді құтқарып алды. Күн шыққанда "Багли" ауыр крейсерге қайта оралды және оның оң жақ кормасына жақындады. Кемені құтқаруға болатындай көрінгендіктен, 325 адамнан тұратын құтқарушылар тобы "Асторияға" қайта оралды. Тағы бір палубадағылар өртке қарсы күресті, ал кеменің бірінші лейтенанты барлық қол жетімді төменгі палубаларды тексерді. Бір топ адам өлгендерді жинап, жерлеуге дайындады. Хопкинс сағат 0700 шамасында құтқару жұмысына көмектесу үшін келді. "Асторияны" Гуадалканалдың жағасындағы суға сүйреп әкелу үшін, Хопкинс оны артқа сүйреп, "Асторияны" айналдырып алға қарай жүргізді. Хопкинс қаласынан әкелінген бензинмен жұмыс істейтін екінші қолмен соққы беретін құрал тез арада өртке қарсы күреске қосылды. Уилсон көп ұзамай оқиға орнына келді, сағат 0900 шамасында крейсердің қасына келіп, алдыңғы жағындағы өртке су құюға кірісті. 1000-да Хопкинс пен Уилсон кететін болды, бірақ ауыр крейсерге Буханан өртке қарсы күреске көмектесуге келе жатқаны және "Алчиба" кемені сүйреп әкеле жатқаны туралы хабарлама келді.

Суға бату

Дегенмен, палуба астындағы өрт одан әрі күшейді, ал үстіндегілер жарылыстарды естіді. Кеменің қисаюы бірінші 10°-қа, содан кейін 15°-қа жетті. Кеменің кормасы қараңғы суға батып, мұрты анық көтерілді. Кеменің қабырғасындағы тесіктерді жабуға жасалған барлық әрекеттер – сол кезде қисаюдың артуына байланысты су сызығының астында қалғандықтан – нәтижесіз болды, ал қисаю одан да артты. Бьюкенен сағат 11:30-да келді, бірақ кеменің сол жаққа қарай қисаюына байланысты жақындаса алмады. Оң жаққа қарай қашықтау тұруға бағытталған ол, кемедегі барлық адамдар кормаға жиналғанда, олардың жанында тұрды, корма бұл кезде теңіз суымен шайылып жатты. Сағат 12:00-де сол жақтан су кіргендіктен, коммодор Уильям Г. Гринман кемені тастап кетуге бұйрық берді. Астория сол жақ қабырғасына аударылып, баяу домалап, кормасымен суға батып, сағат 12:16-ға қарай мүлдем көзден жоқ болды. Бьюкенен екі моторлы қайық түсіріп, суасты қайығын іздеуге кеткенімен нәтиже бермесе де, қайта оралып, судағы адамдарға көмектесті. Астория батқанға дейін келген Альчиба 32 адамды құтқарып алды. Құтқару жұмысына қатысқандардың ешқайсысы қаза болған жоқ. Ресми мәлімет бойынша, 219 адам жоғалып немесе қаза болды деп хабарланды.

Қайта табу

USS Astoria кемесінің қираған қалдықтары 2015 жылдың басында Microsoft компаниясының негізін қалаушысы Пол Аллен басқарған Iron Bottom Sound айдынының сонарлық картасын жасау жобасы барысында табылған. Кеме шамамен судың астында тік күйде жатыр, мұрты жоқ және "А" мұнарасы артқа қарай бағытталған.

Марапаттар

Астория Екінші дүниежүзілік соғыста үш шайқас жұлдызына ие болды.