Кіріспе

Көрнекті және қиын физикалық тәсіл,
каскадерлік көрсету

Каскад – бұл ерекше, қиын, әсерлі физикалық тәсіл, арнайы дағды талап ететін және көбінесе көрермендерге арналған, мысалы, теледидарда немесе театрларда немеса кинода көркемдік мақсатта орындалатын нәрсе. Каскадтар көптеген әрекет фильмдерінің құрамында болады. Компьютерлік графикалық арнайы эффекттер пайда болғанға дейін, мұндай көріністер модельдерді, бұрмаланған перспективаны және басқа да камералық эффекттерді пайдаланумен шектелген, егер автор оларды орындауға дайын адамды тапса ғана, тіпті қозғалыс кезінде бір машинадан екінші машинаға секіру немесе биік ғимараттың шетінен ілу сияқты қауіпті амалдар жасалатын: каскадер немесе каскадердің қосымша түсірілімі.

Іс жүзіндегі әсерлері

Ең көп қолданылатын практикалық трюктердің бірі – сахналық төбелес. Көбінесе тікелей қатысудан аулақ болғанмен, сахналық төбелестің көптеген элементтері, мысалы, қылышпен шайқасу, жартылай жекпе-жек өнерлері мен акробатика, белгілі бір эффектіні – мысалы, дыбыс немесе денелік әрекеттесуді жасау үшін актерлер арасындағы байланысты талап етеді. Каскадтық қойылымдар мұқият хореографияланған және өнер көрсетуге дейін сағаттап, күндер бойы, кейде апталар бойы қатаң репетициялануы мүмкін. Тәжірибелі мамандар әдетте өнер көрсетуді алғаш рет жасағандай қарастырады, себебі каскадтық жұмыстағы тәуекел жоғары, жазайым оқиғалардан жарақат алу қаупін азайту үшін әрбір қозғалыс пен поза дұрыс болуы керек. Практикалық эффектілерге сығу және құлау, биікке секіру, экстремалды спорттық қимылдар, акробатика, биікке нысана алу, айналу, кері секіру, "өлім секірісі" және басқа да жартылай жекпе-жек өнерлері жатады. Каскадтық қауіпсіздік кесектері (немесе "каскадтық төсеніштері"), кішкентай бассейндей үлкен, терең кесектері, кәсіби каскадтық актерлер биіктіктен құлау кезінде соққыны жұмсарту үшін пайдаланады.

Механикалық әсерлер

Физикалық трюктар көбінесе механиктердің көмегімен орындалады. Мысалы, егер сюжетте кейіпкердің биікке секіруі қажет болса, түсірілім тобы актерді арнайы икемдемеге (бандажға) орнатып, оны жоғары көтеру үшін ұшақтың жоғары кернеулі сымын пайдаланады. Пианино сымы кейде заттарды ұшыру үшін қолданылады, бірақ актер оған ілініп тұруға болмайды, себебі ол жұқа және соққыға төзбейді, сындырып алуы мүмкін. "Батыр" (2003) және "Ұшқыш қанжарлар үйі" (2004) – кунг-фу қолданылатын және сым арқылы жасалған трюктарға көп тәуелді вуся фильмінің мысалдары. "Матрица" – батыс киносында сым мен құрылғылардың кең қолданылуының мысалы.

Көлікпен қимыл-қозғалыс

Көлікпен трюктер жасаушылар жан-жақты дайындықтан өтуі керек және арнайы бейімделген көліктерді қолдануы мүмкін. Трюктер қол тежегішпен бұрылу сияқты қарапайым, сондай-ақ "бутлег" бұрылысы деп аталады, немесе ондаған көліктердің қатысуымен машина қуу, секіру және апаттар сияқты күрделі болуы мүмкін. Реми Жулиен – автомобильдердегі трюктерді орындаудың алғашқы және белгілі шебері және үйлестірушісі. Гиннес рекордтар кітабына енген каскадер Бобби Оре көптеген фильмдерде және іс-шараларда өнер көрсетті, сонымен қатар Лондонның екі қабатты автобусында екі дөңгелекпен 810 фут қашықтықты жүріп әлемдік рекордты орнатқан. Авиациялық трюктердің тарихы 18 ғасырда ауа шарында орындалған трюктерге дейін жетеді. 1903 жылы қозғалмалы ұшақтар пайда болғаннан кейін, "барнсторминг" және аэробатика пайда болды. Ормер Локлир көптеген негізгі трюктерді ойлап тапты немесе дамытуға көмектесті, олардың ішінде қанат үстінде жүру және ұшақтардың арасында ауада көшу болды. Голливуд пен авиацияға деген халықтың қызығушылығы каскадер ұшқыштарына үлкен талаптар қойды, нәтижесінде көптеген жарақаттар мен қаза болды.

Компьютерлік эффекттер

20 ғасырдың соңында каскадерлер жиі қауіпті жағдайларға аз түсе бастады, себебі киношілер салыстырмалы түрде арзан (және әлдеқайда қауіпсіз) компьютерлік графикалық эффекттерге көшті. Бұларға арқандар, желдеткіштер, көк немесе жасыл экрандар және тағы да басқа көптеген құрылғылар мен цифрлық эффекттер кірді. "Матрица" (1999) фильмі – нақты каскадтарды CGI пост-өндірісі арқылы кеңінен жетілдірген фильмнің мысалы. Фильмде пирамидадағы төбелес сахнасы бар, ол бір сахна үшін ең көп қабылданған түсірім рекордын ұстап тұр, ол 2900 кадрды құрайды, сондай-ақ, ол түрлі каскадтар орындайтын соңғы төбелес сахнасы бар, оның ішінде ол жоғары қабаттан артқа секіріп, төменгі деңгейге құлайды. 1983 жылы "Жоба А" Джеки Чанның каскадерлер тобының ресми құрылуын көрді және ұрыстар мен комедиялық әзілдерге күрделі, қауіпті каскадтар қосты (бір сәтте Чан сағат мұнарасының шатырынан матадан жасалған күдүрлер арқылы құлады). "Полиция оқиғасы" (1985) көптеген ауқымды экшн көріністерін қамтыды, оның ішінде шалап қаладан өтетін автокөлік қууы, Чанның қызметтік револьверімен екі қабатты автобусты тоқтатуы және сауда орталығындағы кульминациялық төбелес сахнасы бар. Бұл соңғы сахна фильмге экипаж тарапынан "Шыны оқиғасы" деген лақап ат берді, себебі көптеген қант шынылары сынды. Осы соңғы сахнада Чан бірнеше қабаттан бағанадан сырғанап түсетін каскад орындағанда, бағананы жабатын шамдар оны қатты қыздырды, нәтижесінде Чан екінші дәрежелі күйіктерге ұшырады, әсіресе қолына, сондай-ақ, жерге түскенде арқасына жарақат алып, жамбас сүйегі шығып кетті. Чан "Полиция оқиғасының" бірнеше жалғасы, "Жоба А" екінші бөлімі, "Құдайдың қару-жарағы" сериясы, "Аждаһалар мәңгілік", "Мас шебер II" және "Бронкстегі төбелес" сияқты көптеген фильмдерде де осындай күрделі каскадтар орындады. Гонконгтық басқа да актерлер, мысалы, Чанның Пекин опера мектебіндегі достары Саммо Хунг және Юэнь Бяо, сондай-ақ Мишель Йео және Мун Ли сияқты "оқпен қаруланған әйелдер" жұлдыздары да күрделі каскадтар орындағанымен белгілі болды. Күрделі каскадтар орындағаны үшін танымал басқа азиялық киножұлдыздарының ішінде тайлық актер Тони Жаа, индонезиялық актерлер Ико Увайс және Яян Рухиан, сондай-ақ үнді актерлері Джаян, Аксхай Кумар, Видют Джамвал және Тайгер Шрофф бар.

Каскадерлерді тану

"Хупер" және "Стантшы" сияқты фильмдер мен 1980-ші жылдардағы "The Fall Guy" телешоуы каскадерлердің беделін көтеруге және киножұлдыздары барлық каскадтарды өздері орындайды деген мифті жоққа шығаруға тырысты. Белгілі каскадерлер Хэл Нидхэм, Крейг Р. Баксли және Вик Армстронг "The Cannonball Run", "Action Jackson" және "Joshua Tree" фильмдерін түсірді. Вик Армстронг эйрбагтарға қауіпсіз балама ретінде төмен түсетін құрылғыны жасағаны үшін Академия сыйлығын және фильмдегі өмір бойы жеткен жетістіктері үшін BAFTA сыйлығын жеңіп алған алғашқы каскадер болды. Бірақ Голливудтағы каскадерлердің мәртебесі әлі де төмен; "Ең жақсы трюктер" бойынша Академия сыйлығын беру үшін жасалған бірнеше әрекеттер қабылданбады. 2001 жылы Лос-Анджелесте актер Алек Болдуин алғашқы "Дүниежүзілік каскадерлік сыйлықтарын" табыс етті. Шараға А тізіміндегі жұлдыздар қатысып, Голливудтың белгісіз қаһармандарына сыйлықтарды табыс етті. Арнольд Шварценеггерге "Өмір бойы жеткен жетістіктері" үшін алғашқы сыйлық табыс етілді. Ол 2001 жылы сыйлықтарды тапсырды. Сыйлықтарды табыс ету кешінде сегіз номинация бойынша марапаттар берілді: Ең жақсы айқас, Ең жақсы отпен жасалған трюк, Ең жақсы биіктіктегі жұмыс, Каскадердің ең жақсы жалпы трюгі, Каскадер әйелдің ең жақсы жалпы трюгі, Ең жақсы арнайы трюк, Көлікпен ең жақсы жұмыс және Ең жақсы трюк үйлестірушісі немесе екінші режиссер.

Актерлік өнерде теңдік

Бұрынғы Голливуд фильмдерінде ерлер әйелдердің орнына түсірілуі, ал ақ американдық каскадерлер афроамерикандық актерлердің орнына түсірілуі жиі кездесетін, бұл тәжірибе "wigging" деп аталады. SAG AFTRA каскадерлер одағының ережелеріне сәйкес, егер әртүрлі жынысты немесе нәсілді актерді дубляждау қажет болса, каскад өте қауіпті болуы керек, сондықтан тиісті жынысты немесе нәсілді еріктілер табылмайды. Мысалы, "Өлімге қарау" фильмінде каскадер Б. Дж. Уорт қара терілі ямайкалық актриса Грейс Джонстың Эйфель мұнарасынан парашютпен секіріп түскен көрінісін орындаған.

Каскадерлік жұмыстың болашағы

Соня Дэвистің «Бруклиндегі Вампир» түсірілімінде ғимараттан 42 фут артқа құлауынан кейін қауіпті трюктерге қарсы толқын пайда болды. Компьютерлік графиканың (CGI) дамуы трюктерді қажетсіз етеді және каскадёрлерді тек дененің көшірмесіне дейін төмендетеді деген болжамдарға қарамастан, каскадёрлардың жұмысы CGI эффектілерінің арқасында қауіпсіздігі артып, жетілдірілді; алайда, каскадёрлер оқиғаға шынайылық пен адамдық келбет беру үшін әлі де маңызды рөл атқарады.