Кіріспе

1948 жылғы шоу – Дэвид Фросттың Paradine Productions компаниясы жасаған сатирикалық телешоу (алайда, бағдарламалардың тізімінде көрсетілмеген), Rediffusion London компаниясымен бірлесіп. 1967 жылы Ұлыбританияның ITV телеарнасында көрсетілген бұл шоу Cambridge Footlights юморын кең көрерменге жеткізді. Шоуда Тим Брук Тейлор, Грэм Чэпман, Джон Клиз және Марти Фельдман ойнады, сценарийін жазды. Клиз және Брук Тейлор сонымен қатар бағдарламаның редакторлары болды. Айми Макдональд (көбінесе "әдемі Айми Макдональд" деп таныстырылады) шоуды жүргізіп, кейде (қысқа ғана) шоумен байланыстыратын сегменттерде пайда болды, бірақ ол скетчтерде ойнаған жоқ. Режиссерлік жұмысын Иан Фордайс жасады. Чэпман мен Клиз кейін Монти Пайтон комедиялық труппасын құрушылардың қатарында болды, ал "Соңғыда 1948 жылғы шоуда" алғаш рет орындалған скетчтердің бірнешеуі Монти Пайтон әртүрлі форматта қайта орындады. Клиз бен Чэпменнің болашақ Python әріптесі Эрик Идл бірнеше скетчтерде эпизодтық рөлдерде ойнады; сондай-ақ, Брук Тейлордың болашақ Goodies әріптесі Билл Одди кейбір шағын рөлдерде пайда болды. Шоудың тек екі эпизоды сақталған деп есептелгенімен, жоғалған эпизодтарды табуға жасалған күш-жігер сәтті аяқталды, 2013 жылға дейін жеті эпизод табылды. 2014 жылдың 23 қазанында Британдық кино институты Дэвид Фрост жинағынан екі эпизодты қалпына келтірді, ал келесі жылы тағы екі эпизод табылды, нәтижесінде толық эпизодтардың саны он үштің он біріне жетті.

Тарих

Фрост Клис, Чапман және Брук Тейлорға скетч сериясында ойнауға ұсыныс жасады. Олар Марти Фельдманды ұсынды, ол кезде ол комедия жазушы еді. Сериал радиодағы «Мен кешірім сұраймын, мен оны тағы да оқимын» сериясы мен «Монти Пайтонның ұшу циркі» және «Жақсы жігіттер» телесериалдарын байланыстырды. Ол сонымен қатар Фельдманның «Марти» телесериалының пайда болуына әкелді (онда Тим Брук Тейлор да ойнады). Әндермен араластырылған комедиялық көріністерден бас тартты. Ол әлі де «Монти Пайтонның ұшу циркінде» жиі қолданылмаған күлкілі тұстарын пайдаланды. Бірнеше эскиздер 1963 жылы «Кембридж циркі» деп аталған «Кембридж Footlights Revue»-ден алынған (ревю бұрын «A Clump of Plinths» деп аталды), соның ішінде Грэм Чапманның «Бір адам күрес» жеке нөмірі. Кейінірек шоудан алынған кейбір эскиздер Джон Клиздің «Адамдарды қалай ашуға болады» («Сөз бостандығы») арнайы бағдарламасында, сондай-ақ «Монти Пайтонның Fliegender Zirkus» («Бір адам күрес» тағы да – енді Клиздің комментарийімен және «Есту аппараттары дүкені») екінші эпизодында қайта пайдаланылды. Кейбір эскиздер «Python» сахналық шоуларында қайтадан көрсетілді, соның ішінде «Four Yorkshiremen» эскизі («Live at Drury Lane», «Live at City Center», «Monty Python Live at the Hollywood Bowl» және «Monty Python Live (Mostly)»), «One Man Wrestling» тағы да («Drury Lane», «City Center» және «Hollywood Bowl»), «Secret Service» («Drury Lane» ғана) және ресми түрде ешқашан жарық көрмеген бірнеше: «Beekeeper», жоғарыда аталған «Hearing Aid Shop» және «Minister Falling to Pieces». «Арнайы полиция қызметкерінің балы» сахналық шоуларында «Top of the Form» және «Take Your Clothes Off!» эскиздері де орындалды. Тағы бір «Кітап дүкені» эскизі «Monty Pythonның келісім-шарттық міндеттеме альбомы» үшін өзгертілген түрде жазылды. «Door to Door Undertaker» және «Memory Training Course» әндерінің жаңа нұсқалары да сол альбомның жазу кезінде жазылды, бірақ соңғы нұсқаға енгізілмеді (олар, алайда, кеңінен таралған «Hastily Cobbled Together for a Fast Buck» альбомында пайда болды). «Психиатр», «Шая ішетін жігіт» және «Грублиан демалысы» да «The Two Ronnies» орындады. «Монти Пайтонның» «And now for something completely different» («Қазір мүлдем басқа нәрсе») деген сөз тіркесі, «Blue Peter» бағдарламасында жиі қолданылатын сөз тіркесін пародиалады және бастапқыда Айми Макдональд айтқан. Шоулардың 1948 жылмен ешқандай қатысы жоқ; Клиздің айтуынша, атау теледидар басшыларының тапсырыс беру шешімдерін ұзақ ойластыруға бейімділігін көрсетеді. Фельдман өзінің «eyE Marty» атты өмірбаяндық кітабында атауды ол ойлап тапқанын және «ол ештеңе білдірмейтінін» мәлімдеді. Сериал кейіннен «Fountain Studios», «Wembley Park», «Wembley»-де бейнеленді. Бір жыл ішінде барлығы он үш 25 минуттық эпизод жасалды, бірінші серияда алты, екінші серияда жеті.

Эпизодтардың сақталуы

Темз теледидары Лондонның қайта тарату архивін сатып алғаннан кейін материалды тастады, ал екі эпизодтан басқасы жойылды. Джон Клиз Фелдманның әйелі оған өсиетінде қалдырғаннан кейін екі эпизодтан сақталған таспалар туралы білді. Швед теледидары үшін жинақталған бес эпизод та сақталған. Көптеген жоғалған материалдар бейне түрінде табылды, ал сақталған бейнені Британдық кино институты қалпына келтірді. Бұрын жоғалған эпизодтың көп бөлігі (2-маусым, 6-эпизод, 1967 жылдың 31 қазаны күні көрсетілген) 2010 жылдың мамырында жеке коллекционерден табылды. 2014 жылдың 23 қазанында BFI бұрын жоғалған екі эпизодтың фильмдік көшірмелері – сериалдың бірінші және соңғы эпизодтары (1967 жылдың 15 ақпаны және 7 қараша күндері көрсетілген) – шоудың атқарушы продюсері Дэвид Фросттың жеке коллекциясынан табылғанын жариялады. Бір жылдан кейін BFI жанкүйерлер жинағынан тағы екі эпизодтың қалпына келтірілгенін жариялады, жаңа қалпына келтірілгендердің бірі – бірінші серияның үшінші эпизоды (1 наурыз 1967 ж.) 2015 жылдың 25 қыркүйегінде Хэмптон-Корттағы Radio Times фестивалінде көрсетілді. Көптеген сақталған эпизодтар түпнұсқа таспалардан немесе тележазбалардан алынған, бірақ екі толық эпизод Швециядан қайтарылған бес жинақтау таспасынан алынған кадрлардан қайта құрастырылды. Екі толық емес эпизодтың сақталған кадрлары да осы жинақтардан алынған. Барлық 13 эпизодтың толық аудиосы бар, бірнеше жанкүйерлер жазды, ал 2007 жылдың қаңтарында Ұлыбританияда Pinnacle Vision (Region 2) компаниясы жазды. Бұл "Төрт Йоркшир" скетчин қамтиды, оны Клиз, Чапман, Брук Тейлор және Марти Фельдман жазды және орындады. DVD-де бұлар "жақында қалпына келтірілген эпизодтар" деп қате көрсетілген, оларды 1-5-ші эпизодтар ретінде, дұрыс емес жинақтау сериясы ретінде (дұрыс реті – DVD ep# 4, 3, 1, 5, 2) ұсынады, ал DVD-де мазмұнның шын мәнінде жинақтау екендігі туралы ештеңе айтылмаған. DVD-дегі эпизодтар жұмсақ, түйіршікті және әдетте сурет сапасы төмен, тіпті материалдың жасын ескерсек те. Эрик Айдл үш эпизодта (2, 4 және 5) пайда болады, бірақ 4-ші эпизодтың таныстыруындағы қысқа ғана сөйлемнен басқа сөйлемейді. DVD 2012 жылдың мамырында Ұлыбританияда орналасқан One Media iP компаниясымен қайта шығарылды, бұл тек цифрлық (стримингтік медиа форматы) лейбл (физикалық DVD жоқ), ол OMP YouTube арнасында тегін қолжетімді. Бұл шығарылымда жинақталған эпизодтар бірдей (қате) ретпен және түпнұсқа DVD-дегі 2 бонус сұхбат тректері бар. Олар эпизодтарды жинақтар ретінде сипаттайды, бірақ олардың қай бастапқы эпизодтардан алынғандығы туралы сипаттамасы қате (бір эпизод үзінділердің барлығы 1-ші сериядан деп мәлімдейді, бірақ шын мәнінде олардың барлығы 2-ші сериядан). 2015 жылдың қазан айында One Media iP жақында ашылған үш толық эпизодтың құқықтарын сатып алып, оларды YouTube арнасында жариялады. Олар Дэвид Фросттың архивінде табылған екі эпизод – #1.1 және #2.7, сондай-ақ жанкүйерлер жинағында табылған және 2015 жылы көрсетілген эпизод – #1.3. Үш эпизод дұрыс емес өлшеммен ұсынылады: сурет көлденеңнен 1:1 шаршыға дейін сығылған. Соңғы жылдары YouTube және басқа да бейнебақылау сайттарына толық эпизодтар жүктелді. Бұлардың барлығы алынып тасталды, ал жаңа жүктемелер де алынып тасталуда, себебі авторлық құқық шектеулері мен YouTube-тың жаңа ережелері, сондай-ақ One Media iP-тің интернет-қадағалауы. Бес жинақ эпизодтары (бірдей қате ретімен) және One Media iP шығарған үш түпнұсқалық толық эпизодтар әлі күнге дейін YouTube-та, тегін ағынды қызмет Tubi-де және жазылымдық ағынды провайдер Amazon Prime-де тегін қолжетімді. Tubi және Amazon Prime-де үш түпнұсқа эпизодтың нөмірлері эфирге шығу ретімен 6-8 аралығында: ep. #1.1, 1.3 және 2.7 тиісінше. Осы соңғы екі провайдерде #7 эпизодтың (1.3) 1:1 арақатынасы түзетілді. Британдық кино институты 2019 жылдың 16 қыркүйегінде аман қалған материалдың үш DVD жинағын шығарды, оның ішінде барлық жоғалған сегменттер үшін тек аудио бөліктері бар. 2020 жылдың шілде айынан бастап BritBox стриминг қызметі он үш эпизодты көруге мүмкіндік береді.

Эпизодтар тізімі

ITV-нің барлық аймақтарында осы сериал көрсетілмеген, ал көрсетілгендері де әртүрлі күндері мен уақыттарында көрсетілді. Сериал жылдың әртүрлі мезгілдерінде басталып, аяқталды. Басқаша айтылмаса, төмендегі күндер Лондон ITV аймағындағы Rediffusion ITV франшизасы бойынша сериалдың көрсетілім күндерін көрсетеді. Барлық 13 эпизодтың аудиожазбалары сақталған, тек өте аз бөліктері ғана жоқ. Олар толық эпизодтардағы эскиздердің ретін қайта құруға пайдаланылды.

1-серия

1-ші серия Гранада аймағында көрсетілмеген. Эпизодтың түпнұсқасы эфирге шыққан күні Скетчтер Архивтік жағдайы 1-ші серия, 1-ші эпизод 15 ақпан 1967 (ITV) Ашылу: Тимді жалғыз қалдыру Доктор Скетч (Жұқа аяқты адам) Құбыжық (ресторандағы жылдамдық) Өзімен күрес (бір адамдық күрес) Құпия қызмет басшысымен сұхбат (доппен соққы) Менің әуежайымда адам бар (ұшқыш дыбыстар) Қазына табу Қоғамдық пікір (Vox Pop) Толық, бірақ соңғы титрлер жоқ; 2014 жылы қалпына келтірілді 1-ші серия, 2-ші эпизод 22 ақпан 1967 (ITV) Ашылу: Джон ваннада Испаниядағы тұман Сідней Лоттербидің төртеуі Сәтті цыган Пегтер Жарқын болмау Кемпірлік Толық емес; видеодан тек 5:45 минут және жинақтан 'Жарқын болмау' эпизодының шамамен 1 минуты ғана бар. Толық аудио коммерциялық түрде қол жетімді. 1-ші серия, 3-ші эпизод 1 наурыз 1967 (ITV) Ашылу: Нью-Йоркқа ұшу Кітап дүкені Пайдалану үшін келушілер Жұмыс сипаттамасы (Осы сипаттамаға сәйкес келесіз бе?) Қойшы иті сынақтары Ұйқыдан аштыру Мысықтар жұмсақ күледі, Шарлотта (ұсталған тыңшы) Толық; 2015 жылы қалпына келтірілді 1-ші серия, 4-ші эпизод 8 наурыз 1967 (ITV) Біреу жаңалықтарды ұрлады Грублиан демалысы (Грублия туристік кеңсесі) Жек Риппер әні Жадыны жаттықтыру курсы (сөздерді байланыстыру) Бір адамдық батальон Министрлік бұзылу (бөлшектелген министр) Двигатель жүргізушісі Сприггс Азаматтық киімдегі полиция (жасырын полицейлер) Толық; 1994 жылы кинескоп қалпына келтірілді 1-ші серия, 5-ші эпизод 15 наурыз 1967 (ITV) Ауылдық ферма (жұмысшы фермердің диалектісі) Құмырсқаның керемет әлемі Джон мен Мэри Малайядағы форманың басында Толық; 2003 жылы кинескоп қалпына келтірілді 1-ші серия, 6-шы эпизод 22 наурыз 1967 (ITV) Ашылу: Алты қыз және А экспонаты Итальяндық теледидар ұсынады: Ағылшын тілінде сөйлейік Басшы Раид қысқа көйлекке (көйлектің қоршауы) Нақты өмірдегі драма (хор ұлдарының қайталауы) Қытай рестораны Ара шаруашылығы Құбыжық әні Толық; кинескоп

2-серия

Гранада аймағында әрбір эпизод төмендегі көрсетілген күндерден кейін үш күн өткен соң, кешкі сағат 10.30-да көрсетілді. Эпизод Алғашқы эфирге шыққан күні Скетчтер Архивтік жағдайы 2-серия, 1-эпизод 26 қыркүйек 1967 (ITV) Spiv Doctor (Тауар сатуға тырысатын дәрігер) Жылан ұстаушы жылан жұтып алды Қоғамдық кітапханада жасырынып жүрген ұры Жүктеме дүкені Кел, билейік Толық емес; 18:30 минуттық видео түсірілімдер жинақтан бар; Жүктеме дүкені мен кейбір сілтемелер жоқ 2-серия, 2-эпизод 3 қазан 1967 (ITV) Ашылу: Сөзге жаңа мағына беру Көйлек дүкені Nosmo Claphanger шоуы (ойын шоуы) Апатқа бейім адамға сақтандыру Киімдеріңізді шешіңіз! Rowdy Scottish Ballet Supporters (Агрессивті балет) Толық; ABC Australia-дан алынған «Clothes Off» киносценасынан басқа, толық жинақталған эпизодтың киносценасы. 2-серия, 3-эпизод 10 қазан 1967 (ITV) Ашылу: Осы уақытқа дейінгі оқиға Пессимистік клиент (тек бір жұп аяқ киім сатып алу) Жұмсақ күзетші Ерлер клубы (Клубта қайтыс болатын қарттар) Ғылымға қараңыз (Қулыққан невротик ғалым) Сидней Лоттерби тест нәтижесін іздейді Көз және есту қабілетіне мұқтаж адамдарға арналған дүкен (Есту аппараты және контактты линзалар дүкені) Толық, бірақ соңғы титрлер жоқ; 1994 жылы киносценасы табылды 2-серия, 4-эпизод 17 қазан 1967 (ITV) Порнография тақырыбында талқылау Өздеріңізге шет тілін үйретіңіз Есіктен есікке сатушы Ынтымақтаспаған тонаушылар Сөз бостандығы тақырыбы Бағдарлама туралы хабарлама (қайталау) Студиялық тур (Тікелей бағдарлама арқылы тур) Толық; 2015 жылы табылды 2-серия, 5-эпизод 24 қазан 1967 (ITV) Ашылу: Қарсылық көрсететін хор (Гимн оқымайтын хор) Психиатр Қауіпті архитектуралық модель (Жеуге болатын қалалық алаң моделі) Құпия қызмет тазалаушысы Футболшының сотталуы (Сұлыққан футболшы) Әдемі жол (Батысқа тез сапар) Дұрыс түсінбеген журнал бағдарламасы Толық, бірақ соңғы титрлер жоқ; 2003 жылы табылды 2-серия, 6-эпизод 31 қазан 1967 (ITV) Полициялық банкет Сидней Лоттербилермен қайта танысу (Сидней Лоттербилердің оралуы) Сертификатталған есепшінің биі Сыртқы барлау банкеті Ерекше стоматологиялық қызмет Төрт Йоркшир адамы Толық; 2010 жылы табылды 2-серия, 7-эпизод 7 қараша 1967 (ITV) Актуальды бағдарлама Теміржол вагоны (Кеңірдек саяхатшы) Жануарлар дүкені (Жануарлар дүкендерінің қайғысы) Ревень пісірілген пирог туралы ән Толық, бірақ ревень пісірілген пирог туралы ән жоқ; 2014 жылы табылды.