Кіріспе

Француз әлеуметтік реформаторы Бартелем Проспер Энфантин (8 ақпан 1796 – 1 қыркүйек 1864) – француз әлеуметтік реформаторы, Сент-Симонизмнің негізін қалаушылардың бірі. Ол сонымен қатар Суэц каналын жақтаған.

Ерте өмір

Энфантен Парижде Дофин аймағынан шыққан банкирдің ұлы болып дүниеге келді. Лицейде алғашқы білімін алғаннан кейін, 1813 жылы Политехникалық мектепке жіберілді. 1814 жылдың наурыз айында ол Монмартр және Сен-Шомон төбелерінде Парижді басып алуға кіріскен Алтыншы коалиция әскерлеріне қарсылық көрсетуге тырысқан студенттер тобының қатарында болды. Осы патриоттық құмарлықтың нәтижесінде мектеп көп ұзамай Людовик XVIII-мен жабылды, ал жас студент басқа мамандық іздеуге мәжбүр болды. Алғашқыда ол Германия, Ресей және Нидерланды Біріккен Корольдігіне саяхаттап, ауылдық шарап саудагерінің жұмысын бастады. 1821 жылы Санкт-Петербургте жаңадан ашылған банкке орналасты, бірақ екі жылдан кейін Парижге оралды, онда ол Caisse Hypothécaire кассирі болып тағайындалды. Осымен қатар, ол Карбонари құпия қоғамының мүшесі болды. 1825 жылы оның ойлары мен өміріне жаңа бағыт берді, ол Олинде Родригеспен достық қарым-қатынас жасады, ол оны граф де Сент-Симонмен таныстырды. Ол Сент-Симонның утопиялық социализміне қосылды және 1829 жылға қарай бұл қозғалыстың танымал көшбасшыларының біріне айналды.

Уағыздау мен саясат

1830 жылғы шілде революциясынан кейін Энфантин кассир лауазымынан кетіп, барлық күш-жігерін осы іске арнады. "Глоб" газетіне үлес қосумен қатар, ол жүйелі түрде уағыздау арқылы халыққа үндеу жасады және Францияның ірі қалаларында іс-қимыл орталықтарын ұйымдастырды. Париждегі бас штаб Тарран көшесіндегі қарапайым бөлмелерден Италия бульвары маңындағы кең залдарға көшірілді. Энфантин мен Аманд Базарды Pères Suprêmes ("Жоғарғы әкелер") деп жариялады, бірақ бұл одақ тек номиналды болды, себебі арадағы келіспеушілік қазірдің өзінде байқала бастады. Базар топты ұйымдастыруға баса назар аударды және саяси реформаға өзін арнады, ал Энфантин оқыту мен уағыздауды жақтап, әлеуметтік және моральдық өзгерістерге уақытын жұмсады. Антагонизм Энфантиннің ер және әйел арақатынасы туралы теориясын жариялауымен күшейді, ол "ерлі-зайыптылықтың тираниясын" "еркін махаббат" жүйесімен алмастыруды ұсынды. Базар және оның шәкірттері Энфантиннің тобынан бөлініп кетті. Энфантин жалғыз "әке" болып, діни бағытталған қозғалысты басқарды, оған көптеген жаңа адамдар қосылды (Энфантиннің бағалауынша, ізбасарлардың саны 40 000-ға жетті). Ол көкірегінде "Әке" деген атағы бар белгі тақты, оның уағыздаушылары оны "тірі заң" деп атады, өзін Құдайдың таңдауы деп жариялады және "әйел Мәсіх" және жаңа Құтқарушының анасы болуға тағдырланған әйелді іздеу үшін елшілерді жіберді (осы іздеу өте қымбатқа түсті және нәтижесіз аяқталды).

Жетістік және қуғын-сүргін

Осы арада жаңа дін Еуропаның түкпір-түкпірінен жақтастарды жинады. Оның әсте-кестеліктері мен жетістіктері соңында биліктің назарына ілікті, олар ол қоғамдық моральға қауіп келтіріп отыр деген пікір білдірді. Энфантин ерлер мен әйелдер арасындағы айырмашылық тым зор екенін және бұл әлеуметтік теңсіздік қоғамның қарқынды дамуына бөгет болатынын жариялады. Энфантин проституцияны жоюды және әйелдердің ажырасып, заңдық құқықтар алу мүмкіндігін талап етті. Бұл сол кездегі шараларға қарсы радикалдық идея саналды. 1832 жылдың мамыр айында үкімет жаңа сектаның залдарын жапты, ал Пэр өз ізбасарларының бірімен бірге сот алдына келді. Одан кейін ол Париждің жанындағы Менилмонтан шаруашылығына көшіп, қырық шәкіртімен, барлығы ер адамдардан тұратын топпен, социалистік көзқарастарын іске асыруын жалғастырды. Сол жылдың тамызында ол қайтадан тұтқындалды, ал сотқа келгенде, өзімен бірге болған екі әйелдің оны қорғауын сұрады, бұл мәселе әйелдерге ерекше маңызды екенін айтты; бірақ өтініш дереу қабылданбады. Сот екі күнге созылып, ол кінәлі деп танылды және кішкентай айыппұлмен бір жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл қудалау жаңа қоғамның беделін түсірді. Энфантин бірнеше айдан кейін босатылды.

Түркия мен Мысыр

Содан кейін ол өзінің жиырма ізбасарымен бірге, олардың көпшілігі Политехникалық мектептің инженерлері, соның ішінде Ламберт Бей деп белгілі Шарль Джозеф Ламберт және бірнеше әйелдермен бірге алдымен Стамбулға барды. Енфантин 1833 жылды Ана жылы деп жариялаған еді, ал Стамбулға келгеннен кейін топ гендерлік қатынастар мен Жаңа Христиандық туралы өз пікірлерін күшпен уағыздай бастады. Осман империясы түрмеге қамалудан сақтану үшін оларға елден кетуді бұйырды. Енфантин және оның тобы Мысырға келді, онда ол әйелдік Шығысты еркектік Батыспен біріктіруді жоспарлады – прогрестің толық аяқталуын көздеді – және Жерорта теңізін Қызыл теңізбен байланыстыратын канал салмақшы болды. Сол кездегі Мысырда Мұхаммед Әли, Мысыр вице-королі, Константинопольдегі Осман сұлтанымен келіспеушілікте болды, сондай-ақ еуропалық компаниялармен көбінесе арзан инфрақұрылым салу үшін концессиялар деп аталатын мемлекеттік-жеке келісімдер жасады. Әли екі теңізді байланыстыратын жобаға келіспеді, себебі ол Мысырдағы құрлық арқылы жүзеге асырылатын саудадан түсетін баждардан айырылғысы келмеді, бірақ Энфантиннің тобына Каирдің солтүстігіндегі Дельта бөгетін салуға рұқсат берді – бұл Нилдің су тасқынын шектеуге және егін өнімділігін болжамдауға мүмкіндік беретін бір түрінің бөгеті еді, және бұл жұмысқа ешқандай төлемсіз жұмысшылар тартылды. Мысырда болған кезінде Энфантин Әлидің қолдауымен Политехникалық мектеп үлгісіндегі техникалық мектептер ашты. Сондай-ақ Мысырда ол Фердинанд де Лессеппен кездесіп, оған әсер етті. 1836 жылы Францияға оралған Энфантин Нилді бөгеу жобасын аяқтауға шыдамдылық танытпады, өйткені ол жоба кешіктіріліп жатты.

Францияға оралу

Францияға оралғаннан кейін ол еңбек етпейтін лауазымдарды иеленді. Алдымен Лион қаласының жанында пошта бастығы болды, ал 1841 жылы билікке көтерілген достарының араласуымен Алжир жөніндегі ғылыми комиссия мүшесі болып тағайындалды, бұл оны Солтүстік Африка және жалпы колонизация мәселелерін зерттеуге жетеледі. 1845 жылы ол Париж-Лион темір жолының директоры болып тағайындалды. Үш жыл өткен соң ол Дювейермен бірлесіп «Le Credit» атты күнделікті газетті шығарды, ол 1850 жылы жабылды. Соңынан ол Лионнан Жерорта теңізіне дейінгі темір жол басқармасына бекітілді.

Суэц каналын зерттеу қоғамы

Әке Enfantin өзінің идеалына соңына дейін берік тұрды, бірақ ол оны қасарысқан, бұзылған әлемде нақты орынға және атауға ие ету үмітінен бас тартты. Ол өзімен байланысқандарға зор ықпал етті. "Ол көркем сырт келбетімен, нәзік және айқын мінез-қалпымен ерекшеленген адам еді. Ол мейірімді, тартымды, тыныш, әдемі және сөйлеуде әсерлі болды" (Gent. M Jan. 1865). Оның айқын адалдығы, шынайы ынтасы оған керемет билік сыйлады. 1846 жылы Энфантин Суэц каналын зерттеуді жалғастыру үшін Суэц каналын зерттеу қоғамын құрды. Оның құрамына Арлес Дюфур, Жюль, Лон және Паулин Талабот, британдық Роберт Стивенсон және Эдвард Старбак, австриялық Алоис Негрелли, император Фердинандтың Солтүстік темір жолының инспекторы, сондай-ақ Лейпцигтен Ференс және Сельер, неміс мүдделерінің өкілдері кірді. Қоғам Мысырға зерттеу топтарын жіберді, инженерлік жоспарларды жасады, Қызыл теңіз бен Жерорта теңізі арасындағы биіктік айырмашылығының едәуір емес екенін анықтады, бірақ Мұхаммед Әли канал идеясына әлі де күдікпен қарады. 1848 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, оның ізбасары 1854 жылы өлтірілгенге дейін Қоғамның қызметі шектелді, сосын Фердинанд де Лессепс канал салу бастамасын қолға алды. Лессуп аралық жылдары Қоғаммен кем дегенде бір рет хат алмасып, Саидты, Мысырдың болашақ вице-патшасын, жас кезінде таныған. Лессуп Энфантинді Суэц каналы компаниясының негізін қалаушылардың бірі деп атады. Оның шәкірттерінің көптегені кейін Францияның ең көрнекті тұлғаларының қатарына енді. Энфантин 1864 жылдың 1 қыркүйегінде Парижде күрт қайтыс болды.

Әдеби шығармалары

Оның еңбектерінің ішінде: «Доктрина де Сент-Симон» (бірнеше ізбасарларымен бірлесіп жазылған), 1830 жылы жарық көрген және бірнеше рет қайта басылған; «Экономикалық және саяси көзқарастар Сент-Симониен» (1831); «Саяси хаттар» (1835–1840); «Философиялық және діни хаттар» (1843–1845); және «Өткен, қазіргі және болашақ мәңгілік өмір» (1861). Оның көптеген мақалалары «Le Producteur», «L'Organisateur», «Le Globe» және басқа да мерзімді басылымдарда жарияланды. Сонымен қатар, 1832 жылы ол христиандық кітаптардың орнына жарарлық «Le Livre nouveau» атты кітап жазды, бірақ ол басылып шыққан жоқ.